I. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Dat yemandt te stryden mach hebben teghen zijnen zondelijcken lusten,"""
"""Dat yemandt te stryden mach hebben teghen zijnen zondelijcken lusten,"""


Dat yemandt te stryden mach
hebben teghen zijnen zondelijcken lusten,
ende des niet te min een warachtich Christen mach zijn.

SO yemant niet wetende watter nu heymelijck onder den menschen sluypet, desen tijtule aenmercke, ende ooc mede de ontallijcke Scharē der Schrijftuyrlicke spreucken vande Christenen strijt jegen den zonden. Item, vande Christenen victorie, verwinninge, ooc van haerder vyanden nederlaghen, doodt ende vernielinghe, vande Christelijcke Wapenen, soo wel aenvechtelijcke, ye weten, Swaerdt, Boghe, Spietse ende Slinger, als afweerlijcke, namentlijck, Helm, Pantsier, Harnas ende Schildt. Hy sal redene hebben om te dencken dat my lustet verlooren moeyten te doene, int bewijs van een saecke die elck ziende Mensch niet minder condt is, dan dat het dach is als de Zonne staet int Zuyden. Maer soo dese selve verneemt datter eenen eyghensinnich hooft ghebannen is die den Tijtel van desen opentlijck heeft durven wederspreken, oock een Jongher vande selven die sulcx na dede, van zijnen Meester leerende, een nieuwe Gemeente versamelt, ende datter soo onbedachte Menschen ghevonden werden die sulcke weder-schriftelijcke ende valsche opinien voor Heylichdom eeren, ende als waerheydt ghelooven, hy sal onghetwijfelt mercken dat de noodtsakelijckheydt van zulck onschamelijck loochenen des ghemelden Tijtels, my nootsakelijck heeft ghedronghen tot dese nu noodighe, als voormaels onnoodighe bewijsinghe ter handen te nemen, ende dat te meer als hy by sich zelf of uyt het vervolch van desen wel aenmerckt wat (Ziel-moordelijck venijn onder dese mans ghemelde opinie leydt verborghen. De Vader van desen was genaemt Arent Barentsen van Harderwijck in Gelderlant, de name zijns Jongers voorstander deser Leere ende voorstander deser Ghemeynten, laet ick om redenen onghenoemt. Dese heeft nu zijn Meesters doodt onder den name vande voornoemde A. B. 1574. Een boeck laten drucken ghenaemt een klaere beschrijvinghe aller Antichristen, etc. in Hoogh-duytsch, ende Anno 1575. In Nederlandtsch vol venijnighe opinien (doch met wat gesuyckerde waerheyts overstroyet) ende onder meer andere oock dese: Dat de Christenen metten Vleesschelijcken lusten niet en hebben te strijden: Daer by dan ten eersten alle swacke strijdinghe ende onervaren Christen die zulcx ghelooft, moet vallen in een verderflijcke vertwijfeltheyt; van dat hy geen Christen en zy noch mach worden: of opstyghende in een verwaende Godloosicheyt sich aennemen een volmaecktheydt die wijt van hem is, ofte van alle goedt opset ende voornemen vanden zonden in Christo te sterven af staende, traechlijck met beyden handen in

den boesem te verwachten, tot dat hun Godt zelfs in een oogenblick buyten alle ‘smenschen toedoen volcomentlijck vanden zondighe lusten verlosse. Wat me desen verdoemelijcke donderslach inden boetvaerdigen ghebroken Hertghens, tot verdervinghe haerder Zielen ende de vercondingen van verlooren moeyten inden laeuwen traghen tot volherdinghe in zonden vermach, mach elck lichtelijck ghelooven: maer ongelooflijck scheent my voormaels dat menschen door‘t doolen vallen ende quetsten van haren eygen blindtheyt, ende door de lastige Heerschappie van smerticheyt, wroeghen ende onghenoegen der zonden van haren quaetheydt overtuycht zijnde, daer toe mochten comen dat sy meer anderen van haer zelve dan hun zelf gheloovende, hen selven zouden hebben moghen vroedt laten maecken dat zy vanden zonden ghewijet ende heel goet zijn, ‘twelck ick nu leyder met open ooghen in eenigen waerachtelijck merck, ende bevinde met zulcken treuren, dat het medoghen van dien (Godt is mijn ghetuyghen) mijn eygen noodtlijcken huysoorbaer in desen doet versuymen, in’t besteden mijns tijts tot het leesen van dit Boeck A. B. ende in’t schrijven van desen op hoopen of yemandt dese groove Doolinghe mercken ende van dese verderflijcke opinien afghetrocken, of ten minsten ghewaerschouwet ende verhoedet mochte werden; ‘twelck zo’t ghebeurt, al en waert maer om eenigh Mensche, so heb ick loons ghenoegh voor dese mynen tijdt ende arbeyt. Ick was in meyninghe meer deser grover dolinghen deses Boecx te ontdecken, dan myn tijdts armoede verbiedet my datte, oock verhope ick dat de onpartydighe Leser by dit spoor dit dier wel zoo grouwelijc sal mogen kennen, dats hem onmoghelijck sal zijn gheloove te gheven, En verwacht hier oock niet alle dat ick hier toe mach aentrecken, ghemerckt weynich recht aenghetoghen spreucken uyter Schrift, zijn ghenoech teghen duysendt Boecken van A. B.
Want al wat Godes Gheest spreeckt inde H. Schrift is warachtich, maer niet al wat A. B. spreeckt in zijn Boeck: Daerom sal elck zijn dolinge verstaen zo haest hy merckt dat de Schrift niet zoo maer recht anders dan A. B. hout. Om dit nu te mercken soo moet verstaen zijn dat alle natuerlijcke gheboren mensche zynen wech in Adam verdorven, de quade lusten ghedient, ende eenen onrechten Heere over sich ghenomen heeft, dien hy als een ghevanghen ofte vercochte Slave dient ende ghehoorsaemt. Maer des Menschen rechte Heere, namentlijck de mensch lievende Godt, wil niet lijden dat een vreemde Tyran zijn eygendom besit, ende belooft daeromme verlossinghe in zijne


eenigen Zone Jesum de Zaligh-maker des werelts, doch dat niet sonder strijdē daerom hy oock een a Heldt, 1 1 a Psalm 18. 16 de b stercke, 2 2 b Esai. 49. 24. een c Leeuwe, 3 3 c Apoc. 5. 5. een d Hertoch, 4 4 d Matth. 2. 6. een e Voor-vechter, 5 5 e Esaie 19. 20. de uytgestreckte f arm Godes, 6 6 f Deu. 5. 15. een g stercke verlosser, 7 7 g Esai. 60. 16. een h strijdt-man werdt ghenaemt, 8 8 h Esaie 42. 13. ja een sneedich i swaert, 9 9 i Esaie 49. 21. om ‘twelc te brengen Jesus Christus sich zelfs zeyt k ghecomen te wesen. 10 10 k Matt. 10. 34.Want daer was een valsche vrede metten zondelijcken lusten, maer want geen ernstighe strijdt en waer tusschen vrienden soo most daer vyandtschap zijn tusschen het Serpent desselvens quade lusten, ende tusschen den mensche ende desselvens oordeele: welcke vyandtschappe als eerst noodich zijnde oock gheweest is, d’aldereerste belofte l die den menschelijcken gheslachte is ghegheven. 11 11 l Genes. 3. 15. Daerom wert Jesus oock genaemt de waerheyt m, 12 12 m Joan. 14. 16. want die baert vyandtlycke hate jeghen ‘tquade, ende dit is de n waerheydt die uyter aerden is ghesproten, 13 13 n Psal. 84. 12. uyt de Maghet ende Moeder Maria alst woordt o vleesch wordt ende onder ons woonde, 14 14 o Joan. 1. 6. 14. ende dit is de waerheydt die alleen p vry maeckt, 15 15 p Joani. 8. 32. zo dat die daer door vry wert ghemaeckt, te recht vry is, want de zone q Godes werckt ditte, 16 16 q Joan. 8. 36. die is de Heldt die niet van buyten inde opinieuse Lucht vergheefs strijdet, maer inder waerheydt r ingaet in’t Huys vanden stercken dien hy bindet eñ zijn huys plundert, 17 17 r Matt. 12.29. Zonde, Werelt, Doot, Duyvel ende Helle verwint ende maeckt dat wy door hem also inder waerheyt van onse vyanden handt verlost zijnde, Gode zonder vreese dienen, etc. Heylicheydt ende Gerechtigheydt, die hen behaechlijck is alle de daghen s onses levens. 18 18 s Luc. 1. 74. Nademael nu zulcken strijdt gheschiedt in den gheloovighen allen die haer quaedtheydt in’t licht der genaden recht kennen, dat inder waerheydt vyandtlijck haten Godes beloften van verlossinghe in Jesu Christo ontwijfelijck betrouwen, hare leden, haer wille, cracht ende verstandt daer gheventot wapenen, om den gherechticheydt te dienen t tot Heylichmaeckinghe, 19 19 t Romar. 6. 19. daer door zy ten laetsten ghevryet zijnde vande zonde, dienaren Godes worden: Hoe mach A. B. of zijn navolgher met eenighen schijn van waerheydt segghen dat de Christenen niet en hebben te strijden met haren zondelijcken lusten? Gaet de strijt niet voor de verwinninghe, ende de verwinninghe niet voor de verlossinghe? Ick achte wel ja, die dan so vyandtlijck gheloovich ende vromelijck met ende in Emanuel ‘tquaedt bestrijdet. Is die geen Christen? Ist geen Christen die door Godes bevelen met Christo Christelijcken strijdet?
Wie macht loochenen een Christen te wesen die in ende door Christum Godes ende Christum bevelen ghehoorsaemt? 20 20 v Matth. 5. 20. 30. die ghebiedt ons het argerende ooghe uyt te rucken, de argherende handen ende voeten af te houden ende van ons te werpen: Dit doen alle ghehoorsame ende volghens dien Christenen maer niet sonder strijdt? Zijnt daerom geen Christenen? A. B. zeydt neen? De Heylighe Schrift zeyt ja: Wie zalmen hier ghelooven? 21 21 x Colosc. 3. 69. Dese ghehoorsamen Gode in’t uyttrecken vanden ouden Mensche met zijnen wercken, maer dit en mach niet sonder strijden gheschieden: zijn zy daerom in dat strijden gheen Christenen? Dese crijghen het vleesch met zijnen lusten ende begheerlijckheyden, maer niet sonder strijdt, 22 22 y Galat. 5. 24. zijnt daerom gheen Christenen?

Dese gehoorsame Ridder Christus neemt wech den z voor-huydt zijns herten, 23 23 z Jerem. 4.4. den toorn a uyt zijn herte, de boosheydt van zijnen vleesche, 24 24 a Eccle. 11. 10. ende ‘t quade b zijnder gedachten, die doodet c zynen sterflijcke leden die opter aerden zijn, als Hoerderye, 25 25 b Esaie. 1. 16. onzuyverheyt geylheyt, 26 26 c Colos. 3. 5. quade begheerlijckheydt ende giericheydt, die leydt af den d ouden Mensche, 27 27 d Eph. 4. 20. alle e bedroch, 28 28 e 1. Pet. 2. 7 schalckheydt f ende nydicheyt: 29 29 f Eph. 4. 20 Maer dit is gheensins zonder sttrijdt. 30 30 g 1. Pet. 2.1 Is daerom dees strijder in dit wettelijck ende Christelijck stryden gheen Christen? Dat derf A. B. stoutelijck segghen teghen de getuychnisse vanden gantschen H. Schrift: mach nu oock yemandt desen bedriechlijcken mensche zoo opentlijck teghen den onbedriechlijcke waerheydt Godes ghelooven.
Seker nadien sanct Peter den luyden daer toe hy schreef selve noemt vercorene: 31 31 1 Petri. 26. 11. Soo en machmen niet lochenen ten waren ooc Christenen: Desen beveelt hy dat syluyden sich zouden onthouden vande Vleesschelijcke begheerten, die daer streden teghen haren Zielen, zoo vele onder henlieden dien ghebodt vanden Geest Godes door den Apostel hen ghegheven onderdanich waren, die waren ymmers ontwijfelijcke Christenen, nochtans streden zy met waken, bidden ende afbreck teghen hare begheerlijckheyden: zoude henlieden dit ghehoorsamich ende wettelijck strijden vanden Christendommen berooven? Soo waren mede de Romeynen totten welcken Paulus schreef, 32 32 Rom. 1. 6. in Christo begrepen, gheliefde Godes ende gheroepen Heylighen, desen schrijft hy alsoo: Ist dat ghy door den Gheest des vleeschs wercken doodet, 33 33 Rom. 8. 13. so suldy leven, dit dooden geschiet niet met vrede, maer strydende hebben dan noch de Christenen metten zondelijcken lustē niet te stryden? Of waren sulcke ghehoorsame stryders geen Christenen? Of liecht d’Apostel ende zeydt A. B. de waerheydt? Dat zy verde: Het luydt al wel beter dat dese eyghensinnighe Menschen liegen, bedroghen zijnde door twee oorsaecken, in welcke beyde hen onderscheydt heeft ontbroken.
d’Eene is dat A. B. ende zyn navolgher te recht verstaende dat Christus ende Belial, 34 34 Fol. 165. goedt ende quaedt licht ende duysternisse niet over een en moghen komen of vereenighen, loochenen zy met onrecht, dat’teffens in eenen mensche zoude moghen wesen de Gheest Godes ende de vleeschelijcke lusten, verstaet my recht leser, ick segghe van ‘teffens te moghen wesen, maer niet van doorgaens te moghen woonen of blyven in een selve mensche, dat sy nu hier inne leelijcken doolen als die tusschen zijn voor een corte tijdt endt ’tgestadich blyven gheen onderscheydt en maecken, blijct klaer uyt den naest verhaelden woorden der Apostels Pauli, want men mach gheensins zeggen dat de Geest Godes mach doden des vleeschs wercken, zonder daer dese zijn te wesen, zeecker waren des vleeschs wercken niet in den selve Romeynen: Wat mochten hen die schaden? Kan venijn buyten den mensche oock dooden? Waren zy dan inden Romeynen, hoe mochten zy gedoodet werden door Godes Gheest, als die of den selven cracht niet in henlieden en was? Was dan oock de Gheest Godes, of ten minsten desselvens cracht (dat hiet alleens is, want die is goet ende des vleeschs wercken zijn quaet) inden Romeynen: waren dan oock ‘teffens


dese twee wederwertighe dinghen, inden Romeynschē gelovige ofte Christenē: Hoe wast moghelijck dat daer gheen strijdt soude zijn? was dan dese strijdt in dese gheliefde vercorene Godes gheloovighe ende Christenen: wie merckt niet dat dit zegghen van A. B. zulcx wederstrydende teghen den waerheydt zelve strydet.
D’ander ghebreck van onderscheydt daer 1 1 fol. 67 door dese eygensinnighe Menschen in dese grove doolinghen zijn gheraeckt, is dese, zy saghen dat vele Menschen niet wettelijck en streden, ende en vonden die oock moghelijck niet in sich selvē, ofte (dat gelooflijcker is) een waen victorie ende valsche vrede die zy voor de ware aensaghen. Ende hebben daer uyte gesloten na haer gemeen wijse van argumenteren, te weten, aldus.
Vele menchen die sich Christen noemen, stryden qualijck tegen den zondelijcken lusten daer uuyt volcht dat in gheen Christen rechte strijdt daer tegen mach wesen, zoo argumenteert A. B. oock teghen den Dooperen. Ick heb een Leeraer onder den Dooperen ghekent die een rijcke vrouwe troude, Item een ander Leeraer die na gewin stont, Item een rijcke vrou die met een knecht ghepronckt voor haer gingh latende haer arme Broeders ende Susters ghebreck lijden, etc. Daer uuyt blijckt dat, niemandt van den Dooperen recht en leeft, op dese wijse heeft A. B. zelve oock zijn navolgher oock dickmael gheargumenteert, dit doet my beneven het naeckt zien van zijn gebreck van onderscheyt in desen zake, ghelooven dat dese Leraeren inder voorschreven wysen by zich zelfs hier argumenterende oock gevallen zijn in sulcken leelijcken doolinghe.
Boven dien zaghen zy dat vele Leeren dat men hier altijdt sonder ophouden totter doot toe moet strijden, seggende dat de laetste vyandt verwonnen werdt metter doodt, daer teghen hebben dese verstaen datter eenmael moet Vectorie ghevochten werden, ist niet in allen, ten minsten in eenighen, soo gheloofden zy moghelijck, dat de Victorie moet zijn daer de strijdt gheschiet, dats in dese wereldt, ende ziende dat Paulus sich roemt van eenen goeden strijdt ghestreden ende d’overhandt behouden te hebben, 2 2 Joann. 2. 5. 13. oock dat Sant Johan schrijft tot eenighe Mannen die den quaden als verwonnen hadden, hebben sy zonder allen onderscheydt den strydt verlaten eenen valschen vrede aenghenomen, ende hen selve met haren geloovers jammerlijcken bedroghen. Want of schoon al waer waer, dat eenighe hier door ghestreden hebben ghehadt, ende den zegen behouden. Volcht daer uyte, dat niemandt voor den Victorie in’t stryden af-lyvich wordt, etc. of schoon vele qualijck stryden volcht daer uyt dat niemant wel en strydet?
Soo vele my aengaet bekenne ick gaerne dat hy qualijck strydet, die daer strydet tegen een onrecht vyandt, het zy dan quaet schynende maer goet wesende ceremoniēofte sedē, uyt eē onrechte bewegēde oorsake als onwyse yver tot een onrecht eynde als lof der menschen, op een onrechte wijse, als slappelijck, versaechdelijck ende sonder vast gheloove, van verwinnen, in een onrechte plaetse, dats uytwendich of buyten sich, ende met zijn eygen vernuft ende machte. Dit alles ende elck van desen


maeckt den strydt quaedt onrecht ende midtsdien soo vruchteloos, datter gheen ware verwinninghe mach navolgen. Maer al stryden de meeste menichte der menschen dus qualijc, zoo vintmen nochtans al eenighe, doch weynighe, Christen Ridders, oprechte broeders ende heerlijcke verwinners in Christum onsen Heere.
Dese stryden teghen haren rechten vyandt het quade uyt een vast gheloof of ondervintlijck weten ende kennisse vant quade, dat zy vyantlijck haten, eenige swacke jongers uyt vrese vande politijcke straf eñ vander hellen, oock
Uyt hoope vanden Hemele, twelck in sich selfs niet qualyck is ghestreden (want het de beginselē sijn) alsmē in dit cleyn getrou zijnde allencxkens daer van als vant minder goet scheyden ende voort op stycht tot beter, ‘twelck is antwoordende van’t quade ende goedt-worden. Zoo stryden dese oock vromelijck met vast betrouwen op Godes beloften van verwinnen, ende gheschiedt desen strydt inder Herten daer ‘tquade woont ende uyt voortcomt, niet in haer eyghen, maer in Godes cracht daer op zy vast vertrouwende zegghen derven, is Godt met ons, wie mach teghen ons zijn? wie mach nu zegghen dat sulck stryden niet en zy wettelijck stryden? Ende dat sulck stryder niet en is een Christen Ridder?
Soodanighen rechten strijdt moet A. B. bekennen gheweest te zijn in zijnen volmaeckten Christenen. 3 3 Fol. 192. Want van dese schrijft hy aldus. Olus disem alleen erschendt, etc. tot regenten Incluys, want hebben zy dat cruycen d’welck strijden is, ghedaen, zoo hebben zy immers daer aen oock gedaen tgunt Christus doorgaens met het versaken, verlaten ende verliesen onses zelves ghebiedt. Waren zy dan onder ‘t doen van sulck [onleesbaar] Christi gheen Christenen? 4 4 Jo. 14.21. Of zoude de waerheydt? segghende die mijn woorden heeft ende die onderhoudt, die ist die my lief heeft, daer aen gheloghen hebben? of soudet wel gheen Christen zijn die Christum lief heeft.
Op een ander plaetse zijnen Christenen beschrijvende hy uyt Sant Johan: 5 5 Fol. 243. Het zijn stercke Jonghelingen die den booswicht overwonnen hebben ende en moghen vanden Apen noch vanden booswicht niet aenghetast werden, etc. hebben zy verwonnen soo hebben sy oock recht ghestreden, want sonder strijdt en mach geen verwinninge zijn. Waren dese Jonghelingen onder sulck wettelijck stryden met Christo gheen Christenen? Wilmen de H. Schrift gheloven men sal moeten segghen ja. Maer zy moeten neen zegghen, die A. B. ghelooven segghende dat een Christen niet en heeft te stryden met zyne sondelijcke lusten. Want wat machmē hier anders uyt verstaē, dan dat het noch gheen Christen en is die noch te stryden heeft met syne sondighe lusten, is dat niet een argherlijcke valsche ende weder-schriftelijcke opinie.
A. B. maeckt zijne Christen altsamen zo gantsch verlost vande zondelijcken lusten dat zy niet daer tegens en hebben te stryden, maer belyt wel dat zy uyt onwetenheydt of onachtsaemheyt noch dagelijcx feylen, dese zondelijcke lusten zijn allen vleesche naturelijcken aengebooren, zo A. B. ooc selfs mede doorgaens schrijft. Nu en wert hier ter werelt indē levē niemant na den vleesche ofte sichtbaren licha-


me herbooren, soo volcht dat natuere blyft oock in zijnen Christenen, zoo dat zy altijt niet min ten quaden, dan de ydele maghe natuerlijck tot spijse is gheneghen, ende dat de selve van zondelijcke lusten hier inder tijdt nemmermeer gebruyckt en mogen zijn. Is dit waerachtigh, en is mede warachtich dat zijnen Christenen daer niet teghen en stryden: wat machmer anders uyt sluyten, dan dat zijne Heylighen altijdt van ‘tquade aenghevochten werden, nemmermeer daer tegen stryden, altijt daer af verwonnen werden, ende alsoo stadelijck haren zondelijcken lusten volbrengen? Siet dat volcht al nootlijc uyt A. B. eygen schriften eñ dese ongehoorde onwaerheyt, dat een Christen niet en heeft te stryden met zyne zondelijcke lusten: Wat machmen dan oock anders ghelooven dan dat hy hem zelve met allē den zynen betovert met een valsche wane van verlossinge daer zy noch midden inden banden steken?
*Laet ons nu besien de redene waer door 1 1 Fol. 66. A. B. dese ongehoorde logen bestaet waerheyt te doen schynen, dese stelt hy inden sijste des boecx met dese woorden: De strijdt tegen den zondelijckē lustē comt uyt eē onvermyende Ziel ende niet uyten Geest Godes wilmen segghen: zulck stryder is noch onherbooren eñ daeromme ooc geen Christē. Dit is waerlijck een grover ende leelijcke onbescheydenheydt, wel is waerachtich nadien Godt een Godt is des vreeden dat de strijdt inden mensche geensins en mach comen uyt den Geest Godes, te weten daer die alleen is ende het rijcke alleen in heeft, want daer is vrede met Gode eñ blyschap inden H. Geest. Alsoo is mede waer dat de stryt oock niet en comt indē mensche uyten sondelijcken lustē, te weten daer die alleen eñ den mensche alleen geheel besittē, want daer is vrede metter sonden ende droefheyt inden verdoemden geeft. Want teghen wie zouden dese zondelijcke lusten stryden als daer gheen goetheydt des H. Geests in en ware. Wederom, teghen wie zoude de H. Geest stryden als daer geen sondelijcke lust en ware? Maer hoe zoudet over d’ander zijde mogen wesen datter geen stryt en zy inden mensche daer dese twee so geheel strydighe zaecken zijn in een selve Mensche? Immers ick segge noch meer: Hoe macher inden mensche een wettelijcke strydt zijn inden welcken dese niet beyde t’effens teghenwoordich en zijn? mach ‘tquade oock vyandtlijck ghehatet ofte bestreden zijn van’t quade.
A. B. schrijft ooc mede doorgaens dat alle mensche voor zyne vernieuwinghe gheheel quaedt zy, dat het quade niet recht en mach ghehatet werden dan vant goede verstaet elc lichtelijc, ooc leerer A. B. zelve. Die wil oock gheensins vernoegen mette Imputatie ofte toerekentlijcke goedtwordinge? Nu en mach ‘tquade niet inder waerheydt ruymen uyten mensche ten zy dat het goede daer inne comende ‘tquade uytdryve, maer dit en mach niet gheschieden, of ‘tgoede moet t’effens met het bestreden quade in een zelve mensche wesen, want evē gelijc als der sonnē claerheydt die niet en schynt binnen den huyse den duysternissen daer in zynde, geensins daer uyt mach verjaghen: Even soo weynich mach goetheyt des menschen quaetheyt uyten mensche verdryven sonder inden men-

sche te wesen. Maer dat loochent A. B. doorgaens ende is sijn voorneemlijcste grontfest, zo en gheschiet dan hier op aerden nemmermeer in eenigh mensche strydt tegen ‘tquade. Hoe ist dan gelooflijck dat in eenich mensche het quade hier verwonnen ende de Mensche daer af verlost soude moghen worden? Niet alleen andere, maer oock zynen volcomen Heylighen, of zyn dat voor haer vernieuwinghe oock geen menschen? Dat is A. B. Zielmoordelijcke ende verdoemlijcke leere: Heeft die oock eenighe ghemeenschappe metten Zaligh-makende leere ende blyde Euanghelische bootschappe?
Mede is waerachtigh, ooc schryvet A. B. doorgaens dat alle menschen quaet zyn eer zy goet werdē. So is ooc onachtbaer dat niemāt quaedt blyvende goet wert, so blyft dan elck quaet uyten welcken ‘tquade niet en ruymt. Hiet moet nootsaeckelijck waer zijn een van dese drie zaken? Het quade ruymt uyten den mensche zonder stryt, of Jesus dryft dat uyten geloovigen medestryders: Of het blijft ghestadelyck onbestreden, heerscht opentlyck in allen menschen. Het eerste mach niet van yemande gheseght werden, immers geensins van A. B. die self mede ons quaetheyt natuerlijck ende aenghebooren zeyt te wesen. Het waer oock te plompen lasteringhe tegen de Godtlycke genade in Christo die dan niet altoos te doen en zoude ghelaten werden, in des menschen verlossinghen ende derhalvenden den name Jesus niet met recht zoude mogen behouden? Het tweede wederspreeckt A. B. hier niet seer bedecktelijck, in’t loochenen vanden strydt inden Christenen tegen ‘tquade zonder welcke ‘tquaet niet mach ruymen, ende also loochenende dat Jesus is Christus betoont hy daer met dat de Antichristische balck, 2 2 1. Joan. 5. 4.1. welcx splinter hy uyt elc ooge bestaet te trecken, 3 3 1. Joa. 4. 3. zelve so diep steeckt in zyn oogen dat hy zyn selfs, veel minder eens anders ghebreck niet heeft connen zien, ende moet zyn gelovers mettē Jodē verwachten na een ander Messias die zyn volc zoetelijc of al slapende Zalich zalmaken zonder eenigen stryt te hebbē tegen den zondelyckē lusten, ruymt dan het quade van selfs niet, werdt het oock van Jesu door zynen Geest inden gheloovighen niet bestreden ende uytghedreven (zoo A. B. Leere nootlyck met brenget) so moet nootsakelijck het derde waerachtich wesen, te weten dat het quade, namentlyck de zondelycke lusten, als een on-aengevochten heldinne totten Lichamelijcken doodt toe onhindert heerschapt in allen menschen, ooc in zyn volmaeckte weder gheboorenen, nochtans maeckt hy die gheheel vry van alle sondelycke luste, machmen dese grove verwerringhen oock eenichsins vereenigen.
Want hoe mach dit quade uyten zynen geruymt zyn sonder bestredē te zyn geweest in henluyden? Hoe macht in henl. Bestreden zyn gheweest, als des quaetheydts ware vyandt (namentlyck Godes goede Geest) niet t’effens onder dit bestryden in henluyden is geweest? Loochent dit A. B. niet doorgaens moghelyck te zijn? Zalmen nu A. B. eenichsins moghen ghelooven daer inne, dat zyne volmaeckte ja oock beginnende Christenen volcomentlijc verlost zyn vande zondelycke lusten, ende machmen nu A. B. lere niet ghelooven dat het goede ende ‘tquade


t’effens in eē zelve mensche mach wesen voor een wyle: Ist ooc na zijn leve zelf onmogelijc te gelooven dat het quade van zelf willich ruymt uyten quaden mensche: Maer ist bestreden eñ verwonnē geweest van sijne stercke Jongelingen zo hy ooc leert: So moetmē immers gelooven dat de quade mensche self het quade besttryden ende verwinnen mach, sonder bystant vanden goeden Geest Godes, (die hy niet toelaet te mogen zijn daer ‘tquaet is) ende dat volgens dien A. B. zoonsChristenen haer zelfs Christus, Jezus ende verlossers zijn: Al hoe schoon sy ooc vandē Heere Jesu spreken, welcx name zy met een grote schijn van heylicheyt nochtans stadelijck inden monde hebben. Is dat niet zijn eygen handē gekust, zijn self Godt zijn, eñ den waren Godt eñ mensche Jesum Christum onsen eenigen Heylant met woorden ghepresen ende inder cracht versaect, verworpen en gelastert, so en verstae ic niet wat sulcx te doene zy. Loochent hy niet opentlijck met uytgedruckte woorden den strijt tegen den zondelijcke lustē te comen uytē Geest Godes: Dit bestreyden der sondelijcke lusten en mach dan ooc geē werc Godes zijn. Ten mach ooc des Duyvels werc niet zijn, want die heeft geen lust het quade uyten Mensche te verdryven, te weten hem zelf uyt zijnen rijcke. 1 1 Fol. 66. Zo moet dit bestryden (Ic spreke van’t recht bestrydē daer verwinninge navolget) wesen eens mēnschen werck alleen. Dewijle nu dese stercke van zelf niet en wickt uyten mensche, ende hy nochtans heeft moetē wycken uyt A. B. Christenē: Wie salmen hier anders de Held mogen noemen die desen stercken sijn wapen beneemt, hem bindet, plondert, verwint eñ verdrijft in A. B. volmaeckte Christenen zelve? Maeckt hy niet zijn volck haer eyghen Zalichmakers?
Deser gelijcke lasterlijcke, grove verderflijcke stucken, A. B. zoons (goethertige leser) hebbe ick in grooter overvloedicheyt by my gereet, dan ick wel ledicheyt hebbe ende vermoge om die te stellen ende te doen drucken, sult u derhalven voor ditmael hier mede genoegen, zo ic verhoope dat het meer dan genoech is omme aendien speur de grouwelijcheyt deses monstruins zoo te kennen dat u afschricken sal mogē voor de aenbedinge deses diers, doch moet dit eene stucxkens noch tot een aenhangh hier by ghevoegt werden.
Dese man leert doorgaens dat zijne Christenen oock de beginnende, volcomentlijck gevryet zijn niet alleen van zondelijcke lustē, maer oock mede vanden oorsprongh alle der zelver. Daer beneven schaemt hy sich niet te leeren, dat zijne Christenen ende wedergheboorne gene uytgenomen, wederom afvallen mogen van Christo. ‘t Welc hoe’t mach vereenicht worden, ic den synen geve te versoecken, want ic sulcx te doen boven mijn gering verstant te zijn bekenne. 2 2 Jac. 1. 14. Maer zonder dē H. Geest te logenstraffen mach niemant lochenen, dat elck mensche becoort wert van zijn eygen begeerlijckheyt. Nu en mach oock niemant van Christo afvallen zonder becooringe, ende dit van des menschen eygen begeerlijckheyt, die oock quaet ende geensins goet moet wesen, nadien nu A. B. wedergeboorne Christenen altsamen mogen van Christo afvallen, zo mogen zy oock altsamen becoort

werden met haer eygen quade begeerlijcheyt. Dit meyn ic niet dat my yemant, ooc A. B. navolger zelve ontkennen zal mogen. Is dit waer, so moet A. B. liegen in’t segghen dat de zijne verlost zijn, oock vande oorsake der zondelijcke lusten? Wel aen moghen zy dan oock bekoort werden: zo moet men gelooven dat de rontsomme gaende Leeu als een duysent kunstenaer niet en zal versuymen dese volmaeckte Heylighen te becooren door hare zondelijcke lusten. Dese werden van henluyden bestreden ende wederstaen, of sy werden bewillich eñ toegelaten. Maer A. B. Christenen en hebben metten zondelijcken lusten. Dese uyt dan nootlijc volcht dat zijn veylige ende Heylige volck den zondelijcken lusten niet wederstaen, so de wederstant niet en mach geschiedē sonder stryden. Sy moeten dan de zondelijcken lusten toelaten ende bewilligen, so moeten oock alle zyne Christenen ofte volmaeckte herboornen altsamen (want de versoecker en zalder geē versuymen te becooren) afvallen van Christo eñ goddeloosen worden, wie mach de leere voor oprecht aennemen? Wie van henlieden mach sulcke noodtlijcke gevolgen wederspreecken. Siet so worden sy sonder stryden tegen den zondelijcke lusten Christenen eñ wederomme Mannelijcken doort niet stryden.
Ende hier mede (hoe cort dit oock zy) genoechsaem betoont hebbēde dat de H. schrift doorgaens betuycht dat het oock al Christenen zijn die noch wettelijc stryden tegen haren zondigen begeerlijcheyden deser ende dat mitsdien A. B. met zynen navolgher sulcks wedersprekende, de waerheydt wederspreecken ende doolen, oock voor ooghen ghestelt hebben d’oorsaecken haerder doolinghen, de schadelijckheyt van deselve, met oock eenige (waerlijck niet al die ick vermocht te toonen) Godlasterlijcke ongheschicktheyden, daer nootlijck uyt volghende, mochdy goedige leser gewaerschout zijn, van sodanigen Zielmoordelijcke secten-dryver de hant te bieden ende van u oogen door so valschen als eenen gemackelijcken belofte der volcomentheyt so te laten betooveren, dat ghy u van sulcken blinden leydtsman immers niet en laet verleyden om met hem ghesamentlijck inden Helschen gracht te vallen, daer af God u, hem (is hy boetvaerdigh) ende allen goedthertighen menschen wil beschermen of verlossen, de Mensch-lievende Godt door synen lieven Zone onsen Heere Jesum Christum Amen.

Eynde den 76. May 18.

"""Dat yemandt te stryden mach hebben teghen zijnen zondelijcken lusten,"""