I. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Minute aen Niclaes Verlaen,"""
"""Minute aen Niclaes Verlaen,"""


Minute aen Niclaes Verlaen,

In Haerlem Den XIII. dagh Iunij LXXXI.

V. E. bootschappe, D. Consul, van voorsichtigh te zijn, oock mede van dat de Catholijcken, daer mede, dat syluyden die Requeste sonder die te hebben hooren lesen, ghetekent souden hebben, hem nu ontschuldigen souden willen, is my gister avont ghedaen; daer af ick V. E. bedancke, met antwoorde, dat ick in allen desen handel my (Godt danck) voorsichtelijck hebbe ghedraghen, ende oock noch verhope te dragen, sonder dat ick met een onvoorsichtigh wijcken yemande anders, die aen’t quaet beleedt in’t vuyrigh verhaesten deser saken schuldigh soude moghen schijnen, onvoorsichtelijck tot een recht beschuldighen van my self, die onschuldigh ben dencke te
ontschuldighen. Alsoo dit mijn eere betreft, die my liever is dan alle vrunden. Voorts en meyne ick niet dat yemant van die ghetekent hebben (behalven alleen Vermaedt) sal derren segghen, dat hy die Requeste heeft gheteeckent, sonder die eerst te vooren wel perfecktelijck te hebben hooren lesen, gemerckt dat onwaerachtigh is ende noch propriam turpitudinem gheallegeert soude zijn. Dus en kan dat hen-luyden gheensins (isser ghedoolt) verschoonen, maer wel dat sy-luyden seggen dat sy my ghenen last ghegeven en hebben (soo ick midts desen opentlijck bekenne) om die Requeste V. E. te leveren, noch veele minder heb ick V. E. ghebeden, die Requeste den P.


Excell. te presenteren. Ghemerckt die Catholijcken gheresolveert waren voort presenteeren van den Requeste aen sijn Excell. de selve eerst met V. E. ende deselvens met Burghemeesteren in’t Collegie te communiceren. Maer is waerachtigh ende V. E. noch wel indachtigh, dat ick door mijn begheeren aen V. E. voor Burghemeesteren ontbooden zijnde na langhe woorden, oock na dat ick die Requeste voor Burghemeesteren ghelesen hadde tot uwen begheeren V. E. die Requeste dede, op sulcke conditien, dat V. E. die selve (soo ghy uyt-sloeght) noch bet doorsien soudet, ende dan yemanden neven ons (ick was van de Catholijckē versocht om met een van henlieden die Requeste aen sijn Excell. (maer niet aen V. E.) te presenteren) soude deputeren, om alsoo die Requeste aen sijn Excell. te presenteren. Dit waren V. E. woorden tot my, ende hier op niet dat V. E. die aen sijne Excell. soude presenteren (want dit en was mijn last niet) dede ick V. E. tot desselfs vermaen, die Requeste, seggende: ick, dat die Catholijcken sulcx, te weten: het deputeren van eenen neven hen-lieden, in voor nemen waren gheweest aen Burgemeesteren te versoecken, maer haddens ghelaten uyt vermoeden dats hen niet gheworden en soude. Dit seyde ick oock terstont den Catholijcken, die hoorende een dagh of drie daer nae dat V. E. vertrocken waert tot Amsterdam, my vraeghden of V. E. my die Requeste gherestitueert, of yemanden neven ons ghedeputeert hadde, daer op ick seyde neen. Des sy t’onvreden waeren ende my baden aen V. E. met brief te vraghen, wat hier af ware. Dat dede ick met verhael van de voorsz conditie, daer op V. E. die Requeste my af geeyscht hadden, daer by verhalende in mijnen brief: Is sy overghelevert soo moet dat gedaen blijven, of ghelijcke woorden, of neen, soo beghere ick dat V. E. my schrijve watter af is, etc. welcke mijne Missive moghelijck noch by V. E. is,
Ende sulcx met brenghen sal. Of moghelijck V. E. mijn segghen qualijck verstaen of niet eygentlijck onthouden mochte hebben. Dat nu dit alle sulcx is gheschiet, weet Godt, weet ick, ende weet V. E. (so ick moet ghelooven) selve, soo’t noch versch is: wat hier af werden wil, weet Godt maer ick niet. Dan weet seer wel dat ick een op-rechte conscientie in desen hebbe, oock onverschrocken ende al veele beter getroost ben dan V. E. moghelijck meynt: der-halven laet ickse ancxtigh vluchten, die Goddeloos zijn, of die d’overheydt in Hollant achten voor Tyrannen. Dit is noch gheen van beyden in my, ghedanckt zy de Heere, die my tot noch toe in onschult heeft bewaert teghen die Overheydt, ende dien ick met herten bidde, dat hy u herte in sijne oude op-rechtigheydt beware, Amen. Vale. D. Consul. ende verstreckt een Burghemeester, dat’s een voor-staender in’t goedt recht van

V. L. Vrunt ende met-burgher, D. V. Coornhert.


Den 9 Iulij 81 des namiddaegs te vier uyren tot by achten.

Ghehoort by Wijngaerden ende Camerlijn op hen-lieden vraghen in’t langhe van de gheschiedenisse vanden Requeste: Worden ten laetsten ghevraeght op die woorden Onghestrafte acte, ‘twelck Wijngaerden eerst ende nae met veel woorden Camerlijn seyden te wesen onware middelen soo sy wisten ende elck dat in den Haghe eenen ghedoot was om den Prince doot gheslaghen te hebben, etc. Ick seyde dat men daer af tot Haerlem niet en wiste, immers ick hadder noyt af ghehoort, veer onlanghs tusschen den Haghe ende Delft inde schuyte varende, maer dat noch slappelijck, want men hadde hem niet ghedoot tot Haerlem, daer die


lelijcke Acte gheschiedt was, maer wiste wel dat daer een-envijftigh of meer ongestraft waren ghebleven, die ick self hadde sien loopen metten roof uyter Kercke in merckelijcken ghetale, sy seyden de Commiss. hadse niet konnen bekomen, ick seyde dat syse moghelijck niet hebben begeeren te bekomen, sy wilden my enckelijck vroedt maecken, dat die Acte niet onghestraft en ware. Ick seyde het soude mijn E. Heeren ghelieven hoor hooft niet te breken om my vroedt te maecken, dat Commiss. behoorlijcken vlijt hadden gedaen om die Daders te bekomen, sonder die te konnē bekomen, want ick eer gelooven soude dat de Sonne des middaeghs niet en waer in’t Zuyden, oock en waer ick daer niet om te Disputeren, maer om gehoort te worden. Voorts spraken sy van dat woordt Onbedacht Commiss. Ick seyde ‘tstondt soo niet, maer van’t onbedacht beleet eens Commissaris, ende dat moet ick voor waerachtigh houden. Dit lieten sy varen ende quamen te spreken van de Stokebranden, Daer maeckten sy veele feefts af, sonderlinghe Cammerlingh. Ick seyde dat ick dat woort als nu nae het teeckenen niet meer mijn woort zijnde, niet en behoefde te verantwoorden, maer doch somen die Camerin aen wilde roerē, dat ic licht, veel rumoersche woordē van heure Predicatiē hadde hooren vertellen, die men licht bewijsen soude, ende om een te noemen, verhaelde ick van Damy Testament als hy nae Deventer soude gaen, ‘twelck ick van der Laen des anderē daegs verhaelde, daer op hy seyde ick hebs ghehoort, etc. Hier viel my Camerlijn hart in, segghende: Men hoort gheen Requeste soo hart te maken, ick seyde of ick daer inne ghedoolt hadde, ten waer mijn eerste niet. Doch waert nu der Supplianten werck, dat Rechts-gheleerden zijn, maer ick weet wel dat waerheydt, al waer sy noch sacht ghefleughelt; altijt scherp en hart licht, ic meynde dat waarheydt in de Requeste stont:
Ten is gheen goede maniere van wat te versoecken daer men yemant (seyde Camerlijn) soo hart aen-tast, ick seyde dat ick ooc meynde te verstaen hoe men hoort te versoecken, hadde ick de Requeste sonder middelen Laconice willen stellen, so soude ick ghestelt hebben: Vertoonen N. ende N. dat hen-luyden by u Excell. belooft is excercitie, die duchten sy dat hy sal benomen worden by den H. H. Staten, daerom versoecken die Supplianten dat men daer inne maintenere. ‘Twelck doende etc. Maer dit was de meyninghe niet, Ravens. gaf my die hooft-middelen, die stont my toe te bekleden, daer inne waren klachten van’t berooven van hen-lieden Kercke, so moest dat yemant ghedaen hebben, dit klaghen sy sijne Excell. maer en klagen niet over sijne Excell. Die schuldigh zijn moghens weten ende hen laten duncken hart te zijn, ende seker soo hebben die Catholijcken al meer redens om sich te beklaghen van de hartheydt der daet die hen-luyden gheschiet is, dan yemandt sich te beklagen heeft over eenighe hartheyt der woorden van de geleerden, etc. Ten laetsten vraegden sy my of ick de Requeste ghestant dede, ick seyde dat sy wel mochten neen mercken uyt mijn weygheren van’t ondertekenen, soo houdijse dan voor onrecht (seyde Wijnghaerden:) Neen seyde ick, gheensins: maer achte de sake der Catholijckē in desen recht: Voorts voer ick uyt in’t vertellen dat ick by sijn Excell. la Fere was, sijn middelen totte vrede van hem ontfing, die ick dede uyt-schrijven, daer zijnde, &c. Daer hout sijn Excell. self dat men de Religien behoort te laten, Catholijcken, Confessionisten ende die van Calvijn, sulcx segghen oock die Staten Generael in de Pacificatie van Colen, ooc de Gereformeerdē tot Antwerpen self, soo dan of ick hier inne doole, so doole ick met hen alle, ende moghen sy-lieden my hier inne niet berispen. Het dwinghen in de conscientien houde ick teghen Godt, te-


ghen sijn woort ende tegen ‘sLants wel-varen, ben oock bereydt den dwangh teghen den Ministeren, jae teghen alle de weerelt met Schriftuyre ende reden te weder-spreecken. Hierom was ick Anno lxvij teghen den Papisten, die sulcke moorderijen hadden bedreven, ende dit dede my voorderen de Ghereformeerden, die ick hoopte daer tot niet te sullen komen, maer siende nu de selve oock daer nae staen, en mach ick hen-lieden daer inne even so weynigh toe-
staen als voormaels den Catholijcken. Die hadden my daerom Anno lxvij in de Alvaensche ghevanghenisse, dat doe ter tijt een Hel, gheen Vaghevuyr was: dit weet den Heer Sonetaris die doe mijn Biecht-vader was, etc. Eyntlijck so begeerde ick voort sluyten ende onder-teeckenen, daer noch wat onder ghestelt te hebben, dat bewillighden sy my, segghende: maket, tekent ende leveret ons morghen, etc.

"""Minute aen Niclaes Verlaen,"""