I. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Overweghinghe van de teghenwoordighe gelegentheyt der Nederlantsche saken."""
"""Overweghinghe van de teghenwoordighe gelegentheyt der Nederlantsche saken."""


Overvveghinghe van de teghenwoordighe gelegentheyt der Nederlandsche saken

‘Ten eersten.
Men moet met den Koningh van Spangien vrede maken.

Ten tweeden.
Ons selve teghen sijn macht beschermen.

Ten derden.
Een machtigh hooft om ons te beschermen bekomen.

Op’t eerste.

Merckt men wel dat de vrede met Spagnien waer boven al te wenschen, soo niet opentlijck te beduchten stondt d’onverseroenlijcke toorn, hooghmoet ende Superstitie des Koninghs.
Want onghelooflijck is dat hy den schandelijcken smaedheydt hem van ons aan-ghedaan immermeer sal vergeten, maer wel dat hy meer sal arbeydē om die met alder wreetheyt te wreken, dan het ghemaeckte accoort te houden. Soo om sulcx met een schijn van recht te moghen breecken, den grooten Potentaten nimmermeer oorsaken, noch stocken en ontbreecken.
Voorts heeft hy Vlaanderen en Brabant al genoegh opten knyen, daar door de Spaansche hooghmoet noch vele fierder is geworden, ende geensins en sal willen verstaen tot eenige lijdelijcke conditien. Immers voor al in gheender wijse tot toelatinghe van de tweede Religie.
Daaromme dan oock men den Gereformeerden niet en sal konnen brengen totten Spaanschen vrede, jae oock niet de Lant-Regenten als meest al van de Ghereformeerde Religie zijnde, oock niet om noch andere oorsaecken hen-lieden best bekent, ende den verstandighen niet heel verholen.
Ende en mach mitsdien de Vrede met Spangien gheensins benaarstight worden, dan door’t heromnes teghen wille van de Overheydt, ‘twelck het lant op-roerig ende burgherlijcke twist maken soude, tot een ghewis verderf der Landen.
Soo en mach daarom de tegenwoordighe state der landen in geender wijsen lijden dat men desen eersten wegh inne trede.

Op’t tweede.

Is te sien dat wy vermids de malcontenterije ons selve niet mochten beschermen ten tijde dat de Pro-


ventien noch meest aen een waeren vol moghende Rijckdommen, als de Prince, de Landen ende Steden noch te samen hielt ende de krijghssaken beleede. Veele minder sullen de landen sich self konnen beschermen, nu Henegouwen eň Artoys gants wegh zijn, Vlaenderen met Brabant by nae verlooren, doch heel bedorven ende machteloos zijn, ende hier gheen hooft meer is van autoriteyt om de resterende Landen ende steden in eendracht te houden, ende geen versorchtheyt om d’Oorlogh wel te beleden: ymmers nu de tweedracht om Religions saecken in den steden groot, ende de wille der landsaten tot op-brengh van swaere lasten seer kleyn is, als niet merckende dat de Lants-penninghen (soo sy segghen ende roepen) eoorbaarlijck besteet worden.

Op’t derde.

Siet men nu licht datter niet anders over en blijft dan dat men een hooft bekome, dat machtigh ghenoegh is om dese Landen te beschermen ende in eendracht te houden: soo men niet opentlijck wil vallen in een bedrieghlijcke, of ten minsten oproersche vrede-makinghe, of in een overwonnen slavernije.
Hier sal my eenigh Gereformeerde seggen dat wy noch machts ghenoegh hebben om met een gheweldigh Velt-Legher d’Oorlooghe te beginnen. Soo ist: Maar hebben wy machts ende verstants genoegh om dat wel te beleden ende te volvoeren?
Enghelandt sal helpen seghdy: De wil en is daar niet gheweest als Brabandt ende Vlaenderen noch meest in haar gheheel waren: veel min sal daar nu wille toe zijn. Het helpen met geldt-leeninghe is recht onthelpen om ‘tschadelijck eň spoedelijck weder-eysschen by arrestementen.
De Koning mach haast sterven. Also: maer hy mach oock ons noch te langhe leven,
Den Koningh moghen andere machtighe vyanden op komen, die hem so veele te doen maken, dat wy rusten ende onsen aessem wat verhalē, ende hem behinderen ons sulcx te doen. Recht: Soo mach hy oock andere moghende vrunden krijgen, ende mette selve ons teffens so overvallen, dat hy ons den aessem ende ‘tleven beneemt.
Godt mach helpen, hy mach, eň mach ons oock vernielen. Die hulpe soude men moghen hoopen, so men ons saghe terecht Niniviseren, soo men ons wel siet Pharoniseeren. Dus is meer sijn rechtvaerdighe straf te beduchten, dan sijn ghenadighe barmhertigheyt te verhoopen: Want Godt is niet min rechtvaerdigh, dan barmhertigh.
Godt heeft ons wonderbaerlijck geholpen, (wie mach dat loochenen) gheholpen Anno lxxiij, als wy alleen in nooden waren sonder al d’andere Proventien, hy sal ons nu niet verlaten. Dat is waer, maer wy en hebben Godes wille ende macht niet aen een snoer, soo zijn wy oock des nu te meer straf-waerdigh om dat wy soo ontrouwelijck ondanckbaer zijn van sulcke sijne trouwe hulpe. Dat wy ondanckbaer zijn, betoont onse onderlinghe hate, onse hovaerdighe pracht, ons groot teeren ende ons kleyn ontfermen der armen. Aen-gaende d’andere Proventien in des Vyandts macht, of self soo onmachtigh, dat sy onse hulpe behoeven, dat’s verde van ons te moghen helpen, ende beroerende die verlossinge noemdy te recht wonderbaerlijc, gemerct daer geen menschelijcke middelen om ons self langer tegen so mogenden vyant te beschermen, nu zijnder noch minder middelen voor handen, vermochtē wy doe niet wederstant te doen: hoe vele minder nu, wat het meerder niet en vermach, dat en vermach het minder niet. Ooc leefde doe de Prince, een hooft, die doe ter tijt, bemindt was, ende in vol-komen autoriteyt de Landen ende Steden aen een hielt, wie vermach dat nu te doene. Doe waren


wy eendrachtigh. De Catholijcken waren niet minder dan ghy-lieden der Spangiaerden Vyanden, ende waren daer by u vrunden, nu zijt ghy-lieden tweedrachtigh, ghy zijt nu den Catholijcken vyant ende syluyden niet u-luyden, maer der Spangjaerden vrunt. Sulcks dat dese voor den Steden komende, ghy Gereformeerden te strijden sult hebben van vooren ende van buyten teghen den Spangjaerden, ende van achteren ende van binnen tegen den Catholijcken. Boven al dat zijn de H.H. Staten weynigh geacht ende veel veracht, jae verdacht ende ghehaet by den volcke. Is dan des lants Staet Anno lxxiij by dese teghenwoordighe oock eenighsins te ghelijcken?
Vraegdy d’oorsake van der Catholijcke heymelijcke haet tot u? sy weten wat ghy met ede hen-lieden hebt belooft, ende oock daer by wat hen daer af is ghehouden. Sy weten dat haer Religie sonder voorgaende gehoor, swijge wettigh oordeel by u-luyden verworpen is, ende dat ghy voor’t ghehoor geexcuteert hebt, sy weten dat sy vast uyt alle eer-en-staten verworpen zijn. Dit laetste quetst maer en staet-suchtighen, die mede al onder hen-lieden zijn, maer ‘teerste quetst hen allen bitterlijck, ende sy weten dat de Spangjaerden Meester wordende, sy-lieden ghewisselijck sullen verkrijghen de begheerde exercitie van hare Religie by u-lieden hen benomen, ende die staet-suchtighe onder hen dat sy weder in den eer-en-staten ghestelt sullen worden, daer door dan oock die wraeck-gierigen waer af onder hen-lieden oock gheene en ghebreken, hoopen u-lieden hoor geleden leet wredelijck te vergelden, dat met meer ander dierghelijcken gheaenmerckt zijnde, kondy licht verstaen wat grooter oorsaken ghy lieden den Catholijcken hebt ghegheven ende noch zijt ghevende, om te wenschen dat de Spanngjaerden hier weder regheren, die sulcx gaerne souden sien, en versuymen niet
haer best daer toe te doen, waer sy maer middelen daer toe sien. Denct nu of de daken aldus sonder machtigh hooft blijvende, oock yemandt met redene yet anders mach hebben te verwachten, dan openbare verachtinghe van de Overheydt, rebellie der Onderzaten, Burgherlijcke buyck-oorloghen, een Spaensche generale Victorie ende der nederlanden over-winninge, verderf ende eeuwighe slavernije.
Vraeght hier Gereformeert ende Catholijck, wat nu noodighste ende nuttelijckste te doene staet, ick sal onder verbeteringhe antwoorden: Dat men dese voorsz verderffelijcke sieekte der Landen genese. Waer mede; seghdy beyde? met het contrarie van der sieckten oorsake. Die is het onrecht dat men den Catholijcken heeft ghedaen ende doet. Dit moestmen verlaten ende hen-luyden gheloove houdende recht doen.
Dat is onmoghelijck sal my de Ghereformeerde seggen. Overmids men den Catholijcken niet en mach betrouwen. Maer hier teghen seydt de Catholijcke dat men den Ghereformeerdē niet en mach betrouwen, also sy-lieden niet van de Catholijcken, maer dese van hen-lieden Ghereformeerden opentlijck ende grootelijck zijn bedrogen ende veronghelijckt.
Daer is nu het mistrouwen wonderlijck groot over wederzijden van ‘tmeerdeel der lant-saten. Wat raet hier nu tot verdrijvinghe van dese dootlijcke quale. (Denckt men mogelijk seer goeden raet, die niet nieu maer al beproeft ende op-recht bevonden is, te weten: Dat men hier doe als men heeft gedaen in Duytslandt, oock in de laetste Vrede in Vranckrijck, langer dan al de voorgaende gheduyrt hebbende, immer nu noch in’t neghende jaer gheduyrende, men gaf in Duytsch-lant elck wat wils, den Catholijcken heure, ende den Confessionisten heure Religions exercitie. Daer door gheduyrt de Vrede van over xxxvj jaeren noch bestendelijck aldaer. Desen


goedt-bevonden Duytschen raedt heeft Vranckrijc in gelijcke krancheyt nae-ghevolght, nu onder-houden ende oock goet bevonden. Immers de Gereformeerden in Vrancrijck weygherden den laetsten ende noch gheduyrenden Vrede aen te gaen, ten waer dat men in allen Raden Parlamenten ende Rechtsbancken stelde, soo veele Ghereformeerden als Catholijcken, daer en wilde de Koningh gheensins aen, sy wilden anders den Vrede niet aen-gaen ende seyden ‘tis voor ons sorghelijck de Vonnissen van saecken tusschen Catholijcken ende ons, die onsen goeden, eer ofte leven aen-gaen, te verwachten, van de Catholijcken selve, onse doot-vyanden wesende. De Koningh dat haer segghen redelijck vindende, heeft den Ghereformeerden sulcks bewillight, de vrede daer op ghemaeckt, ended ie tot noch toe onder-houden. Soo men sulcks mede hier dede het mistrouwen soude minderen ende die eendracht vermeerderen. Desghelijcks is oock hier te lande ghedaen by Hertoge Philips ten tijden van de groote partyschappe tusschen den Hoexen ende Cabeljauschen, hy stelde in allen raden ende Vuyrscharen een Hoeck neven een Cabelliau, niemant mocht wat uyt-rechten jae bestaen sonder des anders weten, het mistrouwen gingh wegh ende die partijschappe verdwijnde.
Die raedt schijnt wel goet sal een Catholijck hier dencken: maer wie sal den Katte hier den belle aen-binden. Dat dede al t’samen een Keyser een Koningh ende een Hertogh moghende Hoofden: maer wat hooft is die sulcx in’t werck kan brengen. Antwoorde men soude nu moghelijck wel een machtigh Hooft verkrijghen.
Wie soude dat zijn? is de vraghe. De kroone van Vranckrijc machts ghenoegh hebbende om sulcx uyt te voeren.
Dat’s waer, sal hier de Ghereformeerde soo wel als de Catholijcke seggen, die heeft machts ghe
voegh, gheven wy ons onder de selve, om ons nae sijne moort-pijpe te doen dansen. Die den trouweloosen betrouwt, wil self bedroghen zijn. Waert niet sotheydt den Wolf harder over den Schapen te setten? Ja waert gheen Godtloosigheyt seydt de Ghereformeerde verbont te maken metten Goddeloosen? Immers de Catholijcken ongaerne sijnen Landts-Heere veranderen (datmen doch moet bekennen d’alder-wichtighste saecken ter weerelt te wesen) sal voor-wenden, dat in allen ghevalle minder pericule is metten Koningh van Spangien Vrede te maken, dan in’t aen-nemen van den Francoys die openbaerlijck trouweloos is ende ons vreemdt, oock veele minder te betrouwen dan de Koningh van Spangien, ons oock veele naerder opten halse leydt dan Spangien, om ons te onder-drucken. Soo heeft de Koningh van Spangien immers meer affecte tot ons dan de Francoys.
Alsoo, sal de Ghereformeerde segghen, maer dat om ons veel meer te quellen ende sijnen onversoenlijcken toorn, door den grooten Homoedt hem by ons gedaen op ‘talder-dootlijckste wreken, ende ons (sonder oorloghen ons Ghereformeerden) Gheensins te lijden in dese Landen, maer als vooren ons te dooden ende uyt te roeden, daer hy sal moghen. Hier tegen staet te aen-mercken dat in desen minst te betrouwen staet, die meest van ons is veronghelijckt ende verthoornt, ende die minst der Ghereformeerden (die oock behooren versekert te zijn) Religie, hier sal willen lijden. Dit is, alt’samen de Koningh van Spangien. Wat Prins was oyt meer spijts van sijne ondersaten aen-gedaen dan hem van ons. Soo heeft hy oorsake om op ons oock meer verthornt te zijn dan de Koningh van Vranckrijck, die wy in’t minste niet misdaen en hebben, op ons oock niet vertoornt en is, ende den Ghereformeerden noch teghen-woordelijck toe-laet in sijne Koninghrijck heure exercitie


vry te oeffenen, jae oock de Stede van Rochelle met d’andere Steden in seeckeren ghetale, als nu Anno voor-leden verloopen waren de jaeren van de selve Steden over te leveren in des Konings handen ende sijne garnisoenen te ontfangen, volgens het accoort van de Vrede daer inne sy nu noch staen, den selven Steden te kennen ghevende dat sy noch quaelijck den Catholijcken mochten betrouwen, ende ootmoedelijck Supplicerende om noch eenighe jaeren vry van de garnisoenen te moghen blijven, heeft henlieden liberaelijck noch vier jaeren ghegont. Die dan sulcx sijn eyghen subjecten boven ende buyten het accoort toe-laet; die sal immers lichtelijck den Ghereformeerden hier in’t accoort daer van te maken staende toe-laten, ende volghens ‘tselve henlieden daer inne hantvesten. Belanghende de Moort tot Parijs, was het werck van de voor-gaende Koningh Charles de achste, ende niet van desen teghenwoordighen, wat vreese isser dan dat dese Koning ons soude doen dansen nae sijnen pijpe, ons segghe ick die sijn sullen nieuwe Proventien aen de kroone, die men ghewoon is in’t beghinne soetelijck ende gheensins fellijck te handelen: nae dien hy sijn eyghen Lantsaten Huyghenoten soo soetelijcken handelt? So en heeft men aen hem oock noch nerghens trouweloosigheydt ghespeurt (want Alancons niet sijn noch des Croonen, maer Alansons eyghen werck is geweest) maer wel groflijck aen den Coningh van Spangien in seer veele grove stucken behalven het openbaer breecken onser privilegien by hem ons solemnelijck nochtans beswooren wesende, ende blijckt midts-dien dese een Wolf, maer die een Herder over sijne schapen te wesen. Soo is dan dese Herder beter te betrouwen dan die wolf. Heeft oock boven Denemercken, Polen, jae Enghelandt ende allen anderen Potentaten (of sy ons al wilden als neen blijct) des te beter ende ghereder middelen om
ons in delen hooghen teghenwoordighen noodt, ende in allen toe-comende swarigheyden te helpen ende te beschermen dan d’anderen als naerder geleghen zijnde oock machtigher, ende nu alleenlijck met het sluyten sijnre Rivierien ende verbot van te victuailleren den Spaenschen Leghers met Henegouwen eň Artoys, van hongher mach dan verdwijnen, oock de twee voorschreven Malcontensche Provinciē, dringhen dat sy om broodt te becomen sich met ons sullen moeten vereenighen. Voorts is licht om verstaen, men vernemet ooc al aen d’anderen wat onlijdelijcker conditien wy souden moeten aengaen in’t handelen metten Spangiaert die als ons nu half op den knyen hebbende, noch weele fierder is gheworden, dan hy oyt was, ende ons niet alleen niet sal willen gonnen de Religie, maer ooc niet onse previlegien: te min noch nadien nu sijn macht door den aenwas van’t Coninckrijck van Portugael ende vande Rijcke Indiens soo grootelijcks is vermeerdt.
Ten aenschouw van ‘twelcke de Croone van Vranckrijck ten laetsten eens begheindt te duchten, ende wel te mercken dat de Spaensche ambitie aspireert na de Monarchie van gants Europa, ende derhalven rechtelijck is veroorsaeckt om met af-breck van dese soo Mooghende Landtschappe des Spangiaerts macht te swacken, ende den Croone van Vranckrijck te stijven, ende dit met so eerlijcken als loflijcken werc vanden verdruckten, tegen Tyrannije te beschermen.
Waer sulcx de meyninghe gheweest, sal hier de Catholijck moghen dencken, het waer al geschiet als Alancon hier in’t lant was, ende en soude de Croone noet ghedoocht hebben dat de Coningh van Spangien van soo veele Steden in Vlaenderen ende Brabandt van nieuws meester ware geworden. Antwoorde: Dat was het werck van Alanson, niet vande Croone van Vrancrijck selve, alst nu soude wesen.


Waerin seydt men noch, soudet nu meer wesen het werck van de Croone selve, dan doe ter tijt? Doe waren door den Prince uyt-ghesondert die Proventien van Hollandt, Zeelandt, Wtrecht, etc. Sulcx dat een ander soude dese vette, vaste ende nu onbedorvē landen hebben, maer Alencon soude maer hebben eenighe Lantschappen die’t meerdeel gants verdorven, ende de reste uyter vyanden tanden met macht, cost ende ghevaerlijckheyt moeste halen, Nu soudet anders zijn: Dese landen van Hollant, Zeelant, etc. souden mede ten eersten komen aen den Croone. Ende souden midsdien de selve middel hebben om te bedwinghen Enghelant, maer oock Duytsch-landt selve, ende midtsdien een ghereden in-gangh tot de Monarchie daer de Spangjaert nae jaeght.
De Francoys sal (geven wy ons onder hem) middel hebben ghereet, om ons over te leveren den Koning van Spangien, sal hier de Catholijck duchten, ende dit eensdeels om sijn eyghen autoriteyt ende ontsien teghen sijne ondersaten te stercken in’t helpen straffen van ons die men Reelen noemt, ende sal oock schijnen te recht den Naeme eens alder-Christelijcksten Koninghs te voeren, in’t helpen vernielen van soo groote menichten Neerlantsche Ketters. Antwoorde: dat en behoefde de Croone van Vranckrijck niet te bestaen met sulcke onghehoorde verraderije, tot een onuytblusschelijcke schande: naediensy ‘tselve na haeren wil vermoghen te doen, met openbare macht. Wie verbiedt hem ons als Rebellen onses Lantsheeren, en als af-ghevallen van de Roomsche Kercke, uyt krachte des Verbonts met den Koningh van Spangien ende den Paus ghemaeckt (waer dit nier eerlijcker Titule?) met Oorlogh te over-vallen, het web in Brabandt by den Spangjaerden begonnen voorts af te weven, op dat sy-lieden van daer al t’samen hier op Hollandt komende met gantsche macht, Hollant van Zeelant schey
den, de platte Landen af te brande ende te verderven, ende ons alsoo alle middelen tot voor-nemen des krijghs noodigh zijnde, oock om d’een d’ander te ontsetten benomen hebende, oock in Spangien eenen slag van een of twee hondert Schepen slaende, in sijnen knippe, d’een Stede voor, d’ander na (als inwendigh oneens wesende) te nemen, ende ons in corten tijden onder ’t Spaensche Juck vol-komelijck te doen brenghen?
Dat soude veel moeyten inne hebben, sal de Catholijk segghen, dan ‘tander gheensins: want sal hy ons volghens ‘taccoort beschermen, jae schijnen te beschermen; hy moet immers met een Koninglijck Krijghs-Leger den Spangjaerden in Brabant ende Vlaenderen onder oogen trecken ende bevechten.
Hoe ‘tzy, sullen Catholiek ende Ghereformeerde segghen, daer is groot pericule in ghelegen in’t handelen met Vranckrijck. Dit moet men bekennen, dat wy zijn in een soo quade, gheen goede staet, dat wy niet moghen kiesen tusschen goedt ende quaedt, veel minder tusschen goet ende beter, maer tusschen quaet ende arger. Men aenmercke grontlijck deser Nederlanden staet, ende men sal bevinden groote schulden ende kleyne in-komsten te reeckenen teghen de macht van onsen vyant. Men sal bevinden aen des vyandts zijde seer goedt, aen onser zijden seer quaedt Krijghs-volck: ende men sal bevinden aen der Vyanden zijde kloecke Krijghs-hoofden ende goet beleedt, hier gheen on onversochte Krijghs-hoofden ende quaet beleedt der saecken. Sy zijn Victoreus waer sy komen, wy legghen over al onder: sy hebben kennisse van al onse, wy gheen altoos van heure aen-slaghen: ende sy zijn eendrachtigh, wy tweedrachtigh, soo dat wy om moeten sien na den Catholijcken niet luttel van ghetale zijnde. Komet dan dat sy de platte landen in Hollant ende Zeelandt bederven, onse


Schepen houden, ende ons de Zeevaert op Spangien benemen: waer met sal men ons Krijghs-volck betale, Noordt-Hollandt ende Zeelant in stilte houden, ende d’onwilighe Lantsaten na vrede als de Visch nae’t water hakende, meer doen so sware lasten contribueren: wat hooft sal oock onsen krijgh beleden, ende de Landen oock Steden aen malkanderen in eendracht houden moghen. Daer siet men een weynigh af-malens van onsen State, soodanigh wesende dat alle mensch, maer reden gebruyckende, sal moeten bekennen dat wy nu gheen middelen en hebben om sonder de croone van Vranckrijck, ons te beschermen teghen den macht des Koninghs van Spanngien: ende midtsdien dat wy aldus onbedachtelijck voort-varende met desen Oorloge op desen voet, niet en verwachten dan in korten tijden over-wonnen te worden van de Spangjaert, ende eeuwelijck sijne slaven ende katijven te blijven.
En moeten mitsdien nu doen een van beyden, te weten; Vrede maken met den Koning van Spangien tot een seecker ende ontwijfelijck bederf deser Landen: of men moet handelen metten Croone van Vranckrijck, doch niet heel sonder pericule van verderf. Maer wie en verstaet niet dan in een quade sake (als d’onse nu is) minder quaet is het pericule dan de sekerheydt? wie (keure hebbende) en soude niet liever op Zee wesen in’t Schip met pericule, dan in de Zee legghen, met sekerheydt van verdrincken? Nu zijnder tegenwoordelijck noch gewenschte middelen voor handen, om die periculen aen weder-zijden te minderen, jae ghenoegh gantsch wegh te nemen.
Weck seghdy ; sullen die zijn? Het handelen met de Croone, op dese conditien. Eeerst: Dat de Koning terstont metter daet sal sluyten, alle sijne Stroomen, Riveren en Frontieren, soo dat uyt gantsch Vranckrijck gheen toe-voer altoos en kome in Henegouwen ende Artoys, oock
niet in den Leghers des Koninghs van Spangien.
Dat hy terstondt een maghtigh Velt-legher sal op-rechten ende den Spangjaerden ende malkontenten in Brabant ende Vlaenderen onder ooghen trecken, etc. Ende dit alleen op’t woort, seghel ende brief, deser Landen, van dat wy hem aen-nemen voor onsen Landts-heere als Hertogh, graef, Heer, etc. sonder eenighe Garnisoenen te legghen in eenighe Steden.
Behoudelijck soo sijn volck een nederlaghe krege in een Velt-slagh, dat het vluchtigh krijghs-volck in den naest gelegen Stede gheberght worde.
Ende om ymmers den Neder-landen wel te versekeren, in heure Vryheyden ende Previlegien sat te vreden zijn, hen-lieden te stelen soodanighen Gouverneur, van Koninghlijcken bloede, als sy selve sullen begeeren, het zy dan de Koningh van Navarre, de Prince van Conde, of ander Princen van Koninghs bloede, van de Ghereformeerde reigie ende hen-lieden aen-ghenaem wesende, ende mogelijck noch meer, dienende tot volkomen verseeckertheydt deser Landen.
Qualijck, sal Catholijck ende ghereformeerden hier segghen, sal men ‘tvolck hier toe verwillighen: den verstandighen onder ‘tvolck lichtelijck, daer nae ‘theromnes dan oock lichtelijck sal volghen.Want nae dien deser Landen Reghenten door’t aen-mercken van de voorsz teghen-woordighen alder uytersten noodt, het voorsz minder, jae geen pericule van metten Croone van Vranckrijck te handelen sullen verkiesen, ymmers al verkiesen, ende dese de macht van’t Lant ende Steden in haren handen hebben: so sullen sy sulcx toe-stemmen ende dat bestaen uyt te voeren. Soo sich dan ‘theromnes uyt mis-verstant daer teghen op wilde maken ende in allen Steden ende plaetsen ‘tLandt inwendigh in op-roer stellen: Was salmer doch anders uyt moghen


verwachten, dan sonder alle voor waerden te vallen in handen der Spangjaerden, en d’een met d’ander haer eeuwige Slaven te wesen? maer volgen die verstandigē onder den volcke, en midts-dien oock ‘tvolc het voorsz voornemen vande Overheyt nu alhier: Soo zijn wy veyligh tegen den Spanjaarden, die wy
dan met groote redenen moghen verhoopen haest nae Spaengien of na Duyvel-landt te senden, daer sy moghen hooren. So is dan in het weygheren van der Francoysen aen-biedinghe het openbaer verderf, maar in’t spoedigh aenvaerden van dien, de seeckere behoudenisse deser Landen gheleghen.

"""Overweghinghe van de teghenwoordighe gelegentheyt der Nederlantsche saken."""