III. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Spiegelken, vande ongerechtigheyt ofte menschelijckheyt des vergodeden H.N. vader vanden huyse der liefden."""
"""Spiegelken, vande ongerechtigheyt ofte menschelijckheyt des vergodeden H.N. vader vanden huyse der liefden."""


SPIEGELKEN,

Vande ongerechtigheyt ofte menschelijckheyt des vergodeden H.N. Vader vanden Huyse der Liefden.

Het zijn vele jaren geleden lieve Leser, dat H. Niclaes kennisse maecte met my, ernstlic om my onder zijn juc te krijgen boeleerde, e n derhalven ooc tot mynen huyse quam logerē, telckeu als hy uyt Eemden over Hollant reysde na Brabant om zijn coopmanschappe. Hy dede om te lesen verscheydē zijne schriften, doe noch niet in druc zijnde, ooc synē spiegel der gerechticheyt. Ic las, ondersocht de H. Schrift, e n vant zijne meyninghe in eenige stuckē daer mede niet over een te stemmē: Daer inne wedersprac ic hem met Schriftuere, hy achtes niet antwoordens waerdich, seggende: altijt moet die wysheyt van heure kinderen geoordeelt worden. Daer na gevielt noch dat zijn geest hem drymael geboot (so hy seyde) te swijgen tot mynen redenen, daer op ic my liet duncken dat hy geen antwoorde en wiste: des wy van malcanderen scheyden, doch sonder hatelycheyt oft twiste, ooc sonder meyninge om weder by malcanderen te comen, soot ooc geviel eenmael by gevalle tot Antwerpen uyt genomē, na dat onse onderlinge ommegang geduert hadde, wat meer dan 8. jaren. Waer na inden somer 1577. tot mijnen huyse is gekomen sekere persoon, my van over 17. jaren daer te vooren bekent, die met wonderbare gesichten omme ging, e n my aensprac binnen Haerlem in mynen huyse, daer hy so verde uyt voer, dat hy opentlyc e n rondelijc tot my seyde, Ic selve ben God. Dit wonderde my niet weynich met hertelijcken bedroeven, e n bewees hem opter daet sulcx onwarachtich te zijn met deser gelijcke woorden. Segt my doch N. houdy ooc dat God eenich is, e n was sonder beginne? N. Ic houdet so. C. Is God saligh? N. Ia. C. Is God dan ooc eeuwich salich geweest? N. Ongetwyfelt. C. Mach ooc yemant salich zyn sonder blyde te zyn? N. Neen. C. niemant en is blyde, hy en weet waeromme, hy weet ooc dat hy blyde is. N. Recht: want saligheyt is niet sonder blijsschappe, C. Ghy antwoort wel, seght doch: hoe oudt zijdy wel? N. omtrent 45. jaren. C. Seght nu, wist ghy ooc over 80. jaren met blijtschappen dat ghy zalich waert? N. Over 80. jaren en was ic noch niet geboren, hoe mochte ic blijde zijn, of van myne salicheyt weten? my dunct dat ghy mijnre spot, Coornhert. C. Neen, my dunct ghy tydtlycke mensche, my bespot, die u selfs onwarachtelyc roemt te wesen God: dit blyct nu uyt u eygen mont, daer inne dat God eeuwich is, salich e n bly, e n dat ghy sulcx niet en zyt. So voer ic lieve Leser met desen eenen. Waer nu ontrent een maent, (het zijn onghehoorde dinghen) quam een ander vanden selve gesinde, (soot scheen) mede ny aenspreken, die ooc onder ander woordē quā te seggē tot my, dat by Godt ware, Ic seyde, dat ic sulckē God onlancx by my ghehadt, en hem bewesen hadde dat hy onrecht daer aen sprake. Soo ghylieden seyde: Ic ben Godlijc, dat waer te lijden; maer te seggen: ic gben God, is so onwarachtelic als groflic gesprokē. Hy antwoorde my datte geē onderscheyt en ware tusschen God, e n tusschen Godlijc te zijn. Ic seyde datter groot onderscheyt in ware, somen wel menschen vint die der Godlijcker natueren uyt genaden deel-


achtich geworden zijnde, wel te recht Godlic mochte heten, maer datter niet meer dan een van selfs God en is. Tot bewijs, van welc mijn seggen ic hen brachte uyt mijn camere inder Sonnen, seggende tot hen: dat ghy nu sonder middel staende inde stralen der Sonnen licht zijt, sie ende weet ic wel, ende moocht ghy derhalven nu door deelachigheyt vant licht der sonnen, met waerheyt licht genoemt wordē. Maer wilt ghy sien dat ghy daeromme self niet en zijt het licht. so treet daer uyter sonnen schijn, in die schaduwe oft in dese duystere Keldere: ende besiet of u comen aldaer die schaduwen oft Kelder verlichten sal: Wat geldet ’t sal u missen: nochtans moste dat zijn, so ghy self het licht of die sonne waert. Dese mijne bewijsinge en wist dese 2. God niet te wederleggen, ende zijn wy also van malcanderen gescheyden. Als ic nu sulcke stucken niet sonder verdrieticheyt mijns herten self gehoort hadde uyt twee personen, ‘welc ic uyt ander lieden monde schoon gehoort hebbende, qualic hadde connen geloven, nam ic voor te lesen, eenighe van H.N. boecken, ende sonderlinge zijnen Spiegel der gerechticheyt, omme daer inne met opmerckinge te verstaen, die grontmeyninge zijnder leere, uyt de welcke (soo my dachte) sulcke vreemde opinien voort quamen. De welcke gelesen zijnde, vant ic die sulcx, dat my wonderde, dat geen vande Leeraren der Nyer Kercken in dese Nederlanden wesende, uyt mededogen van de verleydinge der onnoselen e n onwyse sielen, bestont in druc ’t selve voor dē menschen te openbaren: so omdat het henluyder ampt is, so elc vande selve hem seyt van Gode gesonden te zijn, als ooc mede, om dat meest elc van alle die Nyer Kerckē heuren Pred. Versorghen vanden nootdruft des levens. Ic hoopte ende verlanghde dat het soude geschieden, sonderlinge om dat ic in H. N. schrijven vant vele grove dolingen: maer voornemelijc die verkleyneringe vā de eere Christi e n zijn ampt. Gemerct H. N. niet met S. Ian van hem selve op Christum, maer metten Satan van Christo tot sich self aenwijst ende ledet: maer so ick meer hoopte, so ic min vernam, Des ic van niemant eenē helder genietende, als geen aenhang noch gemeente altoos hebde, ten laetsten tot eere onses Heeren Christi, ende tot heyl mijns naestens, op mijn selfs cost, den eenvuldigen hebbe willen dienen met aenwysinge van eenige grove e n verderffelijcke dolingen (in mijnen oogen) die ic bevindt inden schriften van H. N. doch niet al, so my tijt e n vermogen daer toe soude gebreken: Welcke aenwijsinge ic so vruntlijc e n beleefdelyc gedaen hebbe, als ic soude willen dat my geschiede. Also diene ic hier mede die eere mijns Heeren, ende u lieder salicheyt, lieve Leser, so ghy nu’t selve ten quade treckende beduyt, dat ic uyt eersuchticheyt sulcx doe, sal ic mijn consciëntie met myn zeker weten meer dan u luyder twyfelyc vermoeden geloven moeten, e n t’selve voor een Conincklijcke zake achten, als die dan om weldoens wille gelastert zal worden: Neemdyt dan ooc by my gedaen te zijn, door aenporringe vande Wet der natueren, daer door ic u hier met dese waerschouwinge doe ‘tgene ic gaerne zelf gedaen ware: So beduyt ghy my recht, ende doet my hier inne ooc na den wet der natueren, gemerct ic seker ben dat elc uwer gaern had datmē al zijn doen e n latē int beste beduyde. Leest dan met aendacht, oordeelt met kennisse, ende hout u aen de waerheyt, dats aen Iesum Christum, e n niet aen H. N. aen Henric Jansz. noch aen geen menschen, ende daeromme ooc geensins aen my, die ooc een mensch ben V alder dienstschuldige D.V. C.


EERSTE GESPRAKE, vant hooch-roemen van H.N.
Tusschen
Broederlijcke Liefde,  BR.
Eenvuldigh ghevoelen,  Eenvuld.
Hatighe partydigheyt,  Hat.
Vermetel oordeel,  Verm.

Broederlijcke Liefde.
Wast niet geseyt dat wy nu desenna middaghe wat handelen soudē vā H.N. schrifteu? Eenvvldich ghevoelen. Jaet Broeder, ick sat rechts en wachte u, soo de ure was ghekomen, met een sach ick u komen. Broe. U gedenckt noch wel de oorsake van dese onse bykomste meyn ick. Eenv. Seer wel: Want vernoemen hebbende uyt verscheyden menschen verscheyden geruchten vande Schriften van H. N. waer van eenige de selve verde boven de H. Schriftuere presen, ende ander wederomme de selve hielden te wesen vol Godslasteringhen, vol verwaentheyden, ende vol spitsvoudighe curieusheyden, namen wy voor te lesen eenighe zijnre boecken die wy hebben, maer voornemelijck zijn Spieghel der gerechtigheyt, als zijn volmaeckste werck, ommde daer uyt te vernemen de waerheydt deser saken, ende ‘tgunt wy aenteeckenens-waerdich souden bevinden aen te teeckenen, ende van ’t selve met malcanderen wat te handelen. Broed. Also ist, so heb ick oock ghedaen, ende brenge mijn notelkens met my, verhopende dat ghy mede soo hebt ghedaen. Eenv. Ick hebbe, ende dat rondelijck sonder alle partye. Broed. Ick mach dat niet seggen, maer moet bekennen dat icx alle, daer’t eenichsins mochte lijden, beduydt hebbe, ende ghetrocken ten alderschoonsten voor H. N. die doot zijnde, zijnen schriften nu niet meer selfs en mach verantwoorden. Eenv. Ghy doet na u aengheboren aert ende ghewoonte, ende ick na de mijne: Seecker al en heb ick gheen partye altoos ghedraghen, so ick oock gheensins te doene en vermach, so en mach ick nochtans sulcke uwe parijdigheydt, te weten, van alles ten besten te beduyden, gheensins misprijsen: want dat leert ons de algemeyne Wet der natueren: Ghemerckt elck gaerne hadde datmen al zijn doen int beste beduyde. Maer dat en heb ick niet ghedaen, dan elck ding beduyt ende aengetekent na den zinne der woorden ende ommestanden selve van den schrijvere. Broed. U doen is oock recht en slecht: Daerom en mach ick dat oock gheensins berispen. Ende verhope dat uyt ons beyder doen sal voort komen (met Godes hulpe) onse gewenschte vruchte: te weten, een van tween, namentlijck, dat die van’t huys der Liefden,

met waerheyts bescheydentlijc ‘tgunt onrecht in H. N. schriften mach schijnen, sullen beantwoorden, ende alle argernisse daer van wech nemē: of dat sy bemerckende H. N. schriften ergens inne te doolen, sulcke dolingen opentlijck sullen belijden. Daer deur dan oock der dolinge vanden navolgeren ende geloovers dier schriften, wech ghenomen soude werden. Hatige partydigheyt. Ons is noch al recht ghseyt geweest, Broeder, sy sitten hier beyde int Comptoir onledich, soo my dunckt, inde voorgenomen sake, komt mede binnen. Vermetel oordeel. goeden dach vrienden: Ons vrymoedich inne komen omgeroepen, wilt ons doch ten goeden afnemen, te meer om dat het ten besten van’t gemeen nut gheschiet: Daer inne zijt ghy beyde nu oock doende, soo ons int heymelijck was gheseyt. Dus moet ic geloven dat ghy in ons beyden niet en moocht laken, immers moet prijsen, ‘tgene ghy selve in doende zijt, dat’s int ontdecken vanden Gods-lasteringen, verholen zijnde in den schriften vanden grooten Lijbertijn H. N. Hat. So houde ickx oock vrienden: Dit betrouwen doet ons oock soo vrymoedich u luydden versoecken, om gesamentlijck dese sake te handelen. Want ick houde diet datmen schadelijcker volck ter Wereldt vint, dan dese argelistighe invisibilisten, vermomde geesten, ende dubbeltongighe weerhanen, die hem selven allen menschen gelijck maken, ende hem schicken na de lant-zede. Vermet. Voorwaer men behoort de schaepschijnende Wolven ende vergodede Duyvelen in ghenen landen te ghedogen: maer sulck dootlijcke onkruyt ende venijnige slangen van den Aertbodem uyt te roedē. Hat. Wat dunct u van dit volcxken vrienden? Spreect ghy niet vande schriften van den geest der liefden? Bro. Wy spreken daer af: maer op een ander wijse dan ghy doet. U wijse schijnt my way ontvruntlijck ende te hart. Verm. Machmen sulcke Draken, Basilischen ende Helsche zielmoorders, te ontvruntlijcken of te hart handelē, ic swijge, af spreken? Hat. Ic mach niet geloven dat ghy zijt vande felle barmhertige luyden, die den verslindende Wolven verschonende, den onnoselen schaepkens by hopen laten verworgē. Verm. Hy straft den goedē die dē quaden spaert: men hangt dieven om wat gelt gestolen te hebben, en men sal sulcke zielmoorders laten leven? Eenv. Het dooden om saken des geloofs is tegen des Religions vrede. Bro. Godt beveelt nerghens Ketters te dooden,


dus waer sulck werck een toedoen totter Heyligher Schrift: oock is ‘tgheloove een gave Godes, dat mach niemandt Gode benemen. Soudemen nu dien’t dan noch niet ghegheven is, ende midtsdien in eenige Kettersche opinien doolde, daeromme dooden: Wat soudet doch anders zijn, dan of yemant eenen ghebooren blinden, om zijn blintheydt ende doolinghen doode? Waer dat geen openbare felheydt? Heeft hem God huyden ‘tgesicht der zielen of ‘tgeloove niet ghegheven, hy macht hem morghen gheven: Soo men hem dan huyden doodende, den tijdt van genade beroofde, wat waer dat doch anders dan een onlochbare moorderye der armer onwetender zielen? Eenv. Soo soudemen in der waerheydt siel-moorderye hanteren om een ghewaende ziel-moorderye te voor-komen.
Hat. Laet dat daer henen gaen: Wilmense immers inden lichamen niet straffen, men moetse ten minsten niet verschoonen in heuren name ende fame.
Verm. Dat is waer, men behoortse soo leelijck te beschilderen voor der menschen ooghen, dat sy, die nu met hare leere enckel heylichdom schynen by veelen, een grouwel ende schrickelijcke Duyvelrye moghen schijnen inder menschen ooghen, tot een hatelijcke afschrick van haer Duyvelsche Godlasteringhen. Broed. Ghylieden zijt al te vyerich, quaet spreken is geen goet werck, noch schelden met schantnamen is gheen bewijs met reden. Eenv. Het bitter lasteren en hout geen mate, het maeckt den lasteraer self veracht by den vromen, ende het verstijft den dolenden in haer dolinghen: Door dien sy sien dat henlieden dickmael quaet opghedicht werdt, dat sy wel weten noyt ghedacht noch gedaen te hebben. Dan vallet schade, daermē meynt voordeel te doen.
Hat. My dunckt ghy sout met u sotte sachtmoedicheyt, den sachtmoedighen Heere Jesum Christum bestaen te berispen. Eenv. Dats verde van mijn meyninghe. Hat. Maer niet verde van u woorden: Want ist quaetspreken opten quaden quaet, soo heeft Christus quaet ghedaen, als hy den Phariseen, Adderen gheslachten, Hypocrijten, blinden, leydtsluyden der blinden, ende duyvels kinderen heeft gescholdē, ende dit opentlijck ten aenhooren vanden volcke. Broed. Neen, dat’s onse meyninghe noch woordt niet: want de luyden daer wy nu af handelen en wetē wy noch sulcx quaet niet af als Christus wiste vanden Pharizeen: Dus acht ickx niet recht, dat wy quaet van yemanden segghen, eer wy quaedt van heur weten. Verm. Ke, wat staen wy hier vergheefs en klappen, by dese neuswijse luyden, by dese schijndeuchden, by dese (segghe ick noch) die de quaden verschoonen tot een verderf der goeden, ende dit uyt een sotte, ja felle barmhertigheydt? Wy en sullen hier gheen vrucht doen. Dus rade ick dat wy gaen by luyden die onsen raet volghen, ende ons begheerlijck in alle heure woorden ende schriften ghebruycken, Hat. Ghy seght waer, wy hebben hiet niet te doen, ende over al hebben wy veel te veel te versuymen: Willen ons dese niet, laetse suffen, ende laet ons gaen by al de werelt, die ons vryelijck niet ledich sullen laten staen, sonder ons het sitten te bevelen, soo dese twee hovaerdighe dwasen noch niet ghedaen en

hebben. Eenv. Heere God broeder, wat volc is dat? mijn herte is vry verlicht datse wech zijn. Broed. Het is onvriendelijck volck, daer ick my nemmermeer mede en kan versellen.
Eenv. Het seker verkeert volck, die verkeerdelijck handelen, daerom het hem oock alles in verkeertheyt moet ghemoeten: Wie verstaet niet dat sylieden heure saken daer mede verderven, daer mede syse meynen te beteren? De menschen willen vrundelijck ghelockt, ende gheensins gheweldelijck ghedronghen zijn. Broed. Dat is waer, weldoen baert vrientschap, maer misdoen teelt vyantschap: met schelden ende lasteren en wert niemandt bverbetert, maer wel verbittert. Eenv. Heur vyantlijcke moet, schrickt den luyden af, ende heur vermetel verdoemen, geeft niet dan heur wreede onmenschelijckheyt te kennen, die lockt niet aen, maer maeckt vervaert. Broed. Seker sulck doen bethoont henlieden self liefdeloos te wesen. Eenv. Na dien dan, elck verstaet, dat liefde het ware merckteecken is van een recht jongher Christi: wie kan by sulcke hatelijcke menschen die liefde ende eenighe Christelijckheyt vermoeden te zijn? Siet, so vallet als (ick seyde) den verkeerden alles verkeerdt. Want daer dese veel aenhancx mede meynen te winnen, daer mede jaghen sy den goethertighen mensche selve van henlieden. Broed. Soo ist: maer laet ons dese luyden, die ons (Godt danck) nu verlaten hebben, oock verlaten, om te treden in onse voorghenomen werck.

Eenv. Ghy seght wel, ick ben bereyt: maer laet ons eerst elckanders aenteeckeninghe sien. Broed. Daer zijn de mijne. Eenv. Ghy hebter meer dan ick. Broed. Maer sy zijn ghewis. Seght, wat schickinghe wildy houden? welck sal voor of achter, of int midden ghestelt werden?

Eenv. Ick mercke dat ghy ooc meest aengheteeckent hebt, vele dinghen die in mijn aenteeckeninghe mede staen, ende dat oock al meest uyt zijn spiegele: Die hout self gheen ordre of schickinghe altoos, maer is een woest ende wilt werck: Daeromme hy oock in veel saken, wel tot twintich of dertich verscheyden plaetsen, het gheseyde heeft moeten seggen tot onlust vanden verstandigē leser: Dies sie ick qualijck wat schickinghe, wy op sulcken onschickelijcken werck sullen moghen houden.

Broed. Alle konst en geeft gheen waerheyt, noch alle ongheleertheydt en heeft gheen loghen, H. N. heeft den arbeyt ghenomen den menschen te dienst dat boeck te schrijven. Men kan wel verstaen dat hy’t opt beste hem moghelijck was, heeft ghedaen. Dus moetmen daer meer sien op sijnen goeden wille, dan op zijn macht: waerheyt geseyt, is wel gheseydt, ende sy is oock schoon ende bevallijck, al ontbeert sy de de versieringhen der consten, die konnen den loghen wel waer doen schijnen, maer niet doen waerheydt wesen: Soo mach oock het afwesen des konsts den waerheydt gheen loghen maken, nochte haer van hare natuerlijcke schoonheydt niet beroven. Dus is meer te lettē wat H. N. Seyt, dan hoe hy’t seyt. Eenv. Ghy seght recht: maer


willen wy beginnen, aen zijn hooghe beroemingen? Broed. Daer af sie ick u vele aengheteeckent te hebben: Laet die hooren. Eenv. De titule zijn grooten boeckx houdt aldus:

Den Spiegel der gherechtigheyt 1 1 I. dorch den Geist der Liefden, unde dē vergodedē mensch H. N. uyt de Hemelsche waerheyt betuyget, &c.

Broed. Wat hebdy daer inne dat u mishaecht? Eenv. Meer dan een stuck: want behalven de hooghe woorden, vergodeden mensche, uyt de Hemelsche waerheydt ende dorch den Geyst der Liefden, etc. So acht ick datter maer een eenighe ende oprechte spieghel der gherechtigheyt is, namentlijck Jesus Christus selve, met zijn leere ende leven: waer inne wy volkomentlijck ende warachtelijck moghen aenschouwen de Goddelijcke gherechtigheydt, die buyten en sonder Christum Jesum allen menschen verborgen is, ende blijft. Sulcx dat hy selve in leere ende wandel, in hem selve als in een klare ende ware spiegele, ende het eenige oprechte evenbeelde Godes ons openbaert ende voor ooghen stelt, alles wat hy van Gode zijnen Vader heeft ghehoort, ende dat ons nodich is om te kennen, te weten: de ware gerechticheydt die voor Gode gelt: of houdet ghy’t anders? Broed. Neen, maer so. Eenv. Die Goddelijcke ende ware gerechtigheydt ons van Gode alsoo in de ware spieghel (Jesu Christi,) gheopenbaert ende gheschoncken, te weten, zijn Godlijcke leere tot ons verlichtinghe, zijn heylighe wandel, ons tot een navolginghe, zijn bitter lijden tot ons verlossinghe, ende zijn heerlijcke verrijssenisse tot onser salicheyt, houde ic ontwijfelijck de hooftsom te wesen vanden Euangelie, Broed. So ist oock, Eenv. Soo en mach ons geen oprechter spiegel der gerechtigheyt voorghestelt. Noch oock gheen ander Euangelie verkondight worden, dan de leere, den wandel, het sterven, het verrijsen, ende het Euangelie Jesu Christi. Broed. Men moet dat bekennen: 2 2 Galat. 1. 6 7,8, want d’ Apostel Paulus vervloeckse, alle die behalven het Euangelium Christi, dat hy ghepredickt heeft, noch eenich ander Euangelium evangeliseert ofte predickt. Eenv. Denckt nu of H. N. hier oock valt onder desen vloecke des Apostels Pauli, Broed. Dat merck ick noch niet. Eenv. Ick ghelooft: Het quade merckt ghy lancksaem, ‘tgoede haest: Merckt nu dan behalven dat H. N. een ander Euangelium heeft derren dichten, dat hy noemt (so my voorstaet) het Euangelim des rijcx, soo maeckt hy noch hier een ander spiegel der gherechtigheydt, dan de voorghemelde die Christus Jesus selfs is met zijn leere, leven, doodt, ende opstant: Dus brengen dese woorden van H. N. in desen titule, ende in zijn Euangelie des rijckx naecktelijcken dat mede , dat hy een ander spiegel der gerechticheyt (‘twelc Christus is met zijn leere ende Euangelium,) ende een ander Euangelie leert: Of nu dese H.

N. daer voor te recht is, een van den Euangheliseerders die vervloeckt werdt, in den woorden des Apostels Pauli, by u selve terstont verhaelt, sal de Heere Christus oordeelen: ’t is my niet bevolen, Broed. Het schijnt sulcx wat ten eersten aenschouwen, maer sietmens onpartijdelijck naerder inne, men sal H. N. in desen eenichsins moghen ontschuldighen. Eenv. Hoe datte doch? Broed. Men sal mogen segghen dat hy geen ander maer den selven spiegel, ende het selve Euangelium predicket, ende dat hy derhalven desen vloecke Pauli geensins en verschuldet, Eenv. Neen, dat beduyden int beste mach my niet vernoeghen: Want dese sijne spiegel der gherechticheyt, en is Christus selve geensins, die alleen (soo wy nu t’samen al hebben bewillighet) de ware ende klare spieghel der gerechticheyt is: So oock dese spieghel van H. N. de selve ware, (als neen) wat noodt wast hem, ons dese zijne spieghel voor te stellen? nademael Christus selve die ware spiegel noch by ons is, met ende in zijnen geest, ons ten eynde des werelts toe van hem selve toegheseyt. Soo mede indien het Euangelie van H. N. self het Euangelium Christi is, welcx ghetuychnisse wy noch schriftelijck hebben: wat behoefde hy ons zijn Euangelium des rijcx schriftelijc te betuygen? want het betuychde dat noch voor handen is, te willen betuyghen, is openbaerlijck een verlooren moeyte, ende een gheheel vergheefs werck. Nu heeft H. N. int betuyghen van desen zijn spiegele, ende dat zijn Euangelium gheensins verlooren moeyten ende vergheefs werck willen doen: Soo volcht dat hy’t self voor een ander spieghel, ende een ander Euangelium ghehouden heeft, dan de spieghel der gerechticheydt ende het Euangelium Christi: schijnet dan oock anders dan of hy een ander Euangelie predikende, hem selven desen vloecke des Apostels Pauli onderworpen heeft? Broed. Ghy handelt wat strenghelijck. Eenv. Neen, maer eenvuldelijck ende oprechtelijck, ende beduyde H. N. woorden na den natuerlijcken meyninghe die sy met brenghen ende self uyt beelden. Broed. Soudemen niet waerschijnlijck uyt H. N. Woorden moghen verstaen, dat H. N. siende den waren spieghel der gerechtigheyt, door menschelijcke ongerechtigheden verduystert, en het ware Euangelium Christi vervalscht te zijn gheweest, hier met dese zijn titulen in questie niet anders en heeft gemeynt, dan dat hy nu den selven (geen ander spieghel) maer door hem vernieut zijnde, den menschen voor oogen stelt? So dat hy hier met niet anders en meynt, dan de selve Spiegel Christus, ende dat selve Euangelie Christi? Eenv. Dits nu al neen ghebleken: ten ware men zijne eyghen woorden teghen den eyghen meyninghe die sy met brenghen wilde verstaen.

Doch dewijle ick u noch onvernoecht sie, soo moet ick u vraghen of ghy oock gheledt hebt op H. N. meyninghe in zijn allegoeire vanden Tabernacule Godes.
Broed. Ja ick aendachtelijck: maer welck zijne meyninghe meyndy hier, want hy veel saecken daer inne betreckt. Eenvoudich. Ick meyn de hooftsom, te weten, dat het voor-


hof beteeckent den dienst des wets, scheydende den Joden vanden Heydenschap: het Heylighe, den dienst des gheloofs, daer de Sont-offer ende versoeninghe gheschiedt: maer het alderheylichste, den dienst der liefden, daer de volkomen vereeninghe geschiet. Broed. Ja dat heb ick wel ghelesen ende op gheledt: Hy seyt, Mosi dienst inde Wet, Christi dienst inden gheloove, zijn dienst in der Liefden bestaen. Eenv. Lieve, seght doch wat min partijdelijck dan ghy u tot noch toe bewijst, (condy,) wiens dienst acht H. N. hier de hoochste? Broed. Den dienst Christi ende des gheloovens, acht hy hoger dan den dienst des Wets. Is dat oock met recht? Eenv. Ja, maer zijn eygen dienst, ende der Liefden, acht hy hoogher dan den dienst Christi, ende des gheloofs: Ja dat in uwen ooghen al recht? 1 1 Spieg. 2. 19. c. Broed. Dat en segge ick niet. Eenv. Dat doet hy opentlijc, maer (op dat wy by ons voorstel blijven) so seght my doch: Acht H. N. aen den Tabernacule Godes het Heylighe niet hoogher dan den voor-hof? Broed. Hy doet, ende dat rechtelijck. Eenv. Maer hy hout oock het Alderheylichste veel hoogher dan het Heylighe, Broed. So ist oock inder waerheydt, wildy daer teghen seggen? Eenv. Geensins, maer dat hy Christo den dienst int Heylighe, te weten, int gheloove als het stuck-werck (dat ophouden moeste) ende hem selven den dienst int Alderheylichste, te weten inde Liefde, als het volkomen dat eeuwich dueren sal, toeschrijft, hebdy oock wel by H. N. gelesen, (soo ick nu al uyt u gehoort hebbe) dit moet ick ghelooven, niet alleen onrecht te zijn, maer oock een vast ende klaer bewijs, dat H. N. Spieghel ende Euangelie, het selve gheensins en mach zijn, ’t ghene onse ware spieghel der gherechtigheydt, namentlijck, Christus ende zijn Heylich Euangelie is. Broed. Hoe suldy dat hier uyt halen? Eenv. Merckt nu, is ’t heylighe ende ‘talderheylichste oock een selve dingh? Broed. Neen: Eenv. Heure beyde diensten zijn oock verscheyden: want het een des gheloofs, ende ‘tander der Liefden bedieninghe is. Broed. Alsoo. Eenv. Christus hadde de bedieninge des gheloofs int Heylighe, so H. N. schrijft, Broed. Hy schrijft soo. Eenv. Hy H. N. Of zijn gheest der Liefden heeft nu zijn bedienighe der liefden int Alderheylichste, soo hy seyt. Broed. Hy seyt soo. Eenv. Soo is de bedieninghe van H. N. Oock in geender wijse het selve, dat de bedieninghe Christi was, soo en is zijn spieghel ende Euangelie oock ‘tselve niet, dat Christus de ware spiegel ende zijn Euangelie is: soo predickt ende bedient H. N. oock een ander Euangelie, hoe sullen wy H. N. hier dan ontschuldighen konnen vande vervloeckinghe des Apostels Pauli, of heddy hier yet meer teghen? my dunckt wel ja, (ende dat met verwonderinghe) teghen soo naeckte ende vaste bewijsinghen. Broed. Ghy maeckt van een dingh twee: want het Heylighe, het Alderheylichste, ja oock de voorhof maeckten te samen niet meer dan een eenighe onverdeylde Tabernacule. Dus soude moghen ghemeynt werden, dat ghy doolt in’t maken vande onderscheyden deser drie dingen, die te samen maer een Tabernacule zijn.
Eenv. U groote lust om desen man te ver-

schoonen, verblint u soo, dat ghy hem meynende te verantwoorden, swaerlijck beschuldicht. Broed. Ick hoort segghen, maer niet bewijsen. Eenv. Wat bewijs behoeft datte? Het hooft-fundament van al H. N. leeringe, Euangelie, spiegele, ende zijne schriften bestaet op desen onderscheyt van’t Voor-hof, van’t Heylighe ende van’t Alderheylichste, die hy selve over al stelt ende maeckt: Ist nu sulcx dat ick doole in’t maken van desen onderscheyde, wie sal ontkennen mogen, dat oock H. N. daer inne doolt? maer hier inne moet ic hem van dolen, teghen u fynen voorsprake, verantwoorden: want al maken sale, kamere, kelder, solder, etc. een eenighe huysinghe: wie (niet sot) sal daeromme seggen willen, dat sale, kamere, kelder, solder, etc. een selve dingh zijn, om dat sy een huys zijn. Is de kelder dan een solder? de solder een Kelder? de zale een kamere? of de kamere een sale? een kelder? ende een solder? om dat dese te samen maer een huys maken? Broed. Neen, soo ist niet: ick moet bekennen dat het Heylighe ende Alderheylichste, oock het gheloove, ende de Liefde, ende midtsdien oock deser beyder bedieninghen niet en zijn een selve dingh. Eenv. Soo moet ghy oock bekennen dat dese spiegel ende Euangelie van H. N. ende de ware spiegele der gerechticheydt, die Christus is, ende Christi Euangelie niet een selve dingh en zijn, ende dat H. N. daerom oock een ander Euangelie ende Christum predicket: moghen wy dit noch teghen des Apostels Pauli vervloecken, wel verantwoorden? Broed. Swaerlijck: ick wil hier af scheyden, ende wachten of de mannen van zijn huys der Liefden, ‘tselve wullen weten te verdedighen. Eenv. Ick wil u dan ander werck gheven te verdedigen: siet broeder, hier vinde ick een plaetse, daer H. N. van hem selve sprekende, seyt dese woorden:
JJ
Ende dat was Godes ontfermherticheydt 2 2 Spe. 2. cap. 34. h. over my, die my dat onderscheyt openbaerde tusschen leven unde doot: so wel in myn mensheyt alse in dem wesen myner Godtheydt.
Broed. Wat mishaecht u hier inne? Eenv. Die laetste woorden, als in den wesen mijner Godtheydt: is dan het wesen der Godheydt zijn wesen, wat onderscheyt blijfter tusschen H. N. ende God? beantwoordt my dit doch kondy: Hy en leyt niet als inden wesen Godes in my: maer in den wesen mijner Godheydt. Heeft hy dan ielve Godheydt, die zijn, of zijn eyghendom, of zijn wesen is: 3 3 Vide infra numero 9 soo moet hy immers selve God wesen. Hy selve is dan de God, uyt wiens levende Godheydt de wateren des levens vlieten: Lieve, wederleght dit moochdy. Broed. Ick souder al wat op konnen segghen tot zijne verschooninghe: maer heb nu oock int eene stuck by ons ghehandelt, ghemerckt ghy daer weder al veel op sout weten te segghen tot zijne beschuldiginghe. Nu soude dit spreken over ende weder over veel, dit Boecxken groot, ende de kost van drucken swaer maecken: om ‘tweclk te vermijden, my geraden soude beduncken dat ghy voort gaet, met het verhael ende stellen danden stucken die u in H. N. schriften mishaghen, met oock u redenen sommierlijck om kortheydts willen daer by, waerom sy u mishaghen: Vinde ick dan gheleghentheydt om ‘tselve wat kort te mo-


ghen verantwoorden, soo wil icx bestaen na mijn alderbeste vermoghen: Vinde ickx niet, soo wil ick wachten wat verantwoordinghe de zijne daer op sullen voortbrengen. Ende in allen ghevalle sullen menschen die wat onpartijdich pordeels hebben, licht connen bemercken uyt dat eene stuck van zijne titule des grooten boecx, hoe ghy dese ander stucken beschuldighen, ende hoe icx verdedighen soude konnen: Indien wy henlieden tijdt int lesen, ende ons-luyder tijdt int beschrijven, ende die kosten int drucken niet en verschoonden. Eenv. Dat is waer, wie een stuyver siet munten, merckt licht hoe een daelder wert ghemunt. Dien raet vinde ick goedt, ende om die metter daet na te volgen: soo stelle ick hier dese navolghende woorden, ende onnuttighe beroeminghen (in mijnen ooghen,) van H. N. als een kleyn deelken, uyt een ontallijcke menichte.
JJJ.
Een roepende stemme des Heyligen Geeste 1 1 Titule des boecxkē der Liefden daer alle volckeren, uth lutter genade, dorch H. N. tho dat huys der liefden mede gheropen unde ghenodet werden.
JJJJ.
Dit is de roepinghe ofte stemme, 2 2 Ibidem 1. Cap. die nu huyden in desen dage dorch den Hillighen gheest der liefden, gheschuth unde ghehort wert, unde daer alle volckeren dorch H. N. tho den huyse der lieften die ruste der Hilligen ofte aller kinderen Godes mede geroepen unde ghenodet werden.
V.
Volcht niet alleyn met dese roepinge, sonder oock mit alle de schriften, Hemelsche ghetuyghenissen, vnde geystlicke stemmen der eeuwiger waerheydt, die vanden Hillighen Geiste der lieften vth ghegaen vnde dorch H. N. am 3 3 Pse. 94. 8 Heb. 4. 7. dach ghegheven sint, ghelijcke alse voor hen de Hillige Geist daer van gesproken heft.
Eenv. Sodaniger hooghe ende beroemelijcker woorden zijn H. N. schriften vol. Nu schrijft hy selve aldus vanden oprechten.
VJ.
Se spreken oock gene homudige woorden, 4 4 Spe. iiij Cap. Xvj. f ende g.. daer nichts navolget: want se holden sich sulven nicht voor hooghe, noch bey en is ienighe opgheblasentheydt: want se hebben gene achtinghe op idt fhene dat hoghe is, sunder se maden nederen ghelijck. De hoogheyt laten se nemmermeer in eren sinne, noch in ere woorden heerscoppie hebben: want se bekennen dat dorch dat aen-nemen der hoogheydt de verderflijckheydt eren beginne ghenomen heeft, &c.
Eenv. Hier sietmen nu naecktelijck dat H. N. selve schrijft dat de oprechten ghene hoochmoedighe woorden en spreken, nochte de hoocheyt nemmermeer heerschappye in heuren woorden laten hebben. Daer by sietmen oock hier voor, ende deur alle zijne schriften, soodanighe hooghe ende beroemelijcke woorden so overvloedelijck geschreven door desen selven H. N. dat ick mijn daghen by genen schrijvers, het sy dan oock David Jorisz. selve, oft wiemen anders hier inne heeft willen beschuldighen, derghelijcken en hebbe ghevonden noch ghelesen. Wat mach ick uyt dese woorden van H. N. ende dit zijn eyghen oordeel, nu doch anders ghevoelen, dan dat hy noch self niet inder waerheydt geweten (maer alleenlijck in den waen

vermoedet) soude hebben ghehadt, dat dorch dat aennemen der hoocheydt de verderflijckheydt haren beginne ghenomen heeft, ende dat hy oock selve niet en sy gheweest een vanden oprechten, by hem daer oprechten gheschreven: Seght Broederlijcke liefde, weet ghy dit te verantwoorden? Broed. Al wat, te weten, dat d’Apostel Pualus sich oock hooch beroemt heeft, so hy self bekent. Eenv. Niet so hooch als dese, oock niet sonder hooghe noodt der anderen hoochroemenden valsche Leeraren, sulckx dat hy’t met schroomen, als een sotheydt doet: Maer wat gelijckenisse heeft H. N. met d’Apostel Paulo? die was buyten alle twijfele wonderlijck beroepen ende ghekent voor een ware sendtbode Christi: Wie is desen H. N.? Paulus hevet uyt hooger noot eens spaerlijck ende waerlijck ghedaen: Dese H. N. doet het onnoodelijck als onwarachtelijck. Broed. Wy sullen te langhe, ende den Lesers te verdrietich vallen soude ick al uwe, swijge noch mijne aenteeckeninghen telcken verantwoorden int langhe: ’t is ghenoech dat ghy’t so eenvuldelijck aenwijst, ende u gevoelen verklaert onder de verbeteringhe. Ick wil den mannen int huys der Liefden oock wat wercx laten, nu het aldus vruntlijcklijc mach gheschieden sonder partijdelijck twisten, ende sonder ghevaerlijckheydt des levens. Eenv. Van den selven alloye, ende stoffe vinde ick oock dese navolghende hooghe woorden van H. N.

7.
Dit is idt woordt des Hillighen Geistes der 5 5 straffe der Hoererie, cap. 1. a . 1 lieften Iesu Christi, dat H. N. weder idt hoereren des gheslechtes der menschen, unde de ghehoorsaemheyt der lieften betuyghet heft.
8.
Vnde ghy alle die so onboetveerdelijck beneve 6 6 Ibidem Gap. 2. 1. n die Godsalighe getuygenissen der Hemelscher waerheyt voort loopen.
9.
Komet nu aller hyr-her, daer idt Hemelsche 7 7 roepende 8 em, cap. 2. 4. Vide supra, 1. dachlicht de sonne der rechtvaerdigheyt schynet: vnde daer de wateten des levens uyt de levende Godheydt, (soude hy daer wel mede meynen zijn Godheyt) vlieten, tot reyninge uwer sonden.
10.
Eenv. So mede, sonder gheseyt te hebben, de Wijsheyt spreeckt oft roept: maer hy selve doorgaens spreeckende, vaert uyt met dese woorden:
Ick wijsheyt inde liefde krijsche unde roepe tho iuw: 8 8 Voor-reden H. 4. O ghy kinderen der menschen, &c. VVant mynen hals sal de waerheyt spreken, &c. Alle redenen mijnes monts zijn gherecht, &c. (entlick seyt hy noch,) Vmme des willen datmen dat sulve nicht of seer weynich bevint in desse werelt: want daerom is dickwil myn herte bedroeft.
Eenv. Tot daer toe spreeckt hy doorgaens voort, ende brenghen dese woorden: Mijn herte bedroeft: naeckt mede dat hy H. N. selve daer spreeckt: Want de Wijsheydt is niet bedroeft. Spreeckt hy H. N. dan, ende spreeckt of roept de wysheydt (so hy seyt) dat selve: wie anders salmen uyt dese woorden moghen verstaen voor de Wijshedt, dan H. N. selve?


11.
Derghelijcken zietmen veel meer erghens by H. N. sulcks gebruyckt, ende namentlijck Mette woorden des besluyts, ende des Tytels van sijne sproken, luydende aldus het besluyt:
Nemet idt ter herten: 1 1 Sproken besluyt. vnde erkauwet wel desse Sproken der Godlycker wijsheyt.
Eenv. Want de Titule desselven Boecks brenght claer mede, dat het H. N. Sproken sijn, ende luydt also:
12.
De Sproken H. N. Die he in die dagen sijner oltheyt, alsse ghelyckenissen unde verborghen redenen am dagh ghegheven heeft.
Eenv. Men voeghe nu ‘tbegin met het eynde te samen, soo salmen zien dat die woorden opentlijck metbrenghen dat H. N. selve die Godlijcke wijsheyt soude sijn: Want in den Titule noemt hy ’t de Sproken H. N. inden besluyt, noemt hy’t de Sproken der Godtlijcker wijsheyt, sijn’t nu des wijsheyts, ende daer beneven oock H. N. sproken, soo sijn’t Sproken van verscheyden persoonen, of van een selve persoone: Seydtmen van verscheyden, ende niet van een selve, soo is hier inne een openbaere onwaerheyt, hoemen’t neemt: Want sijn’t des Godlijcken wijsheyts sproken, so en moghent dan gheensins sijn H. N. Sproken, als wesende een ander persoon of ding, dan die Godlijcke wijsheyt is: Seydt men dat het sijn de Sproken van H. N. so en sijn’t des Godtlijcken wijsheydts Sproken gheensins. Daerom is hier onwaerheyt hoe men’t wendet of keert. Ghemerckt hy hier niet en seyt, des Wijsheydts Sproken door H. N. uytghegheven, maer noemtse voor opentlijck sijnen, ende achter der Godlijcker wijsheyts Sproken: Maer wilmen om dese openbaere onwaerheyt te ontgaen, dit seggen sproken te wesen van een selve persoone, ende niet van verscheyden persoonen: So ist my onmoghelijck te ontgaen het ghevoelen dat H. N. selve die Godlijcke wijsheyt soude sijn nae den eyndtlijcker meyninghe deser sijner woorden. Dat luydt vreemt in mijnen ooren.
13.
Nu is selden yemant, oock niet onder alle naem-Christenen, die niet wel opentlijck en belijdt, dat die Canonijcke Bybelsche schriften, des H. Geests woorden sijn, hoewel die uytgesproken sijn door de Propheten, Evangelisten ende Apostelen: Van alle de voorseyde, so wel naem-Christenen, als waere Christenen sijnder gheen, die niet de voorseyde Bybelsche schriften en houden voor de beste Schriften, die men ter Wereldt vindt: als wesende ‘tghetuygh der woorden des H. Geests selve, ende door den H. Gheest self den Propheten, Evangelisten ende Apostelen (so gheseyt is) inne gegeven wesende: Sietmen dan wederomme op den sinne, van dese nagheschreven woorden van H. N. men sal moetē een ander gevoelē becomen, indien men ghelooven wil, sijne navolgende woorden:
Want dat is waerachtigh, 2 2 Spe. 4. cap. 22. f . unde sal oock na dat woort des wijshedes alsoo bevonden werden, dat alle die ghene die na andere wijsheden unde leeringhen omsehen, umme daer van gheleert tho werden (wo hoogh-wetende datse oock sijn) ofte andere Leermeesters hooren ofte ghelooven, unde nicht alleen de

Dieneren des woordes under de ghehoorsaemheyt der Liefden: ofte van andere gherechtigheyden betooveren laten, om de selve ghehoorsaem tho sijn, wo heyligh datse oock leth: unde alsoo de Liefde met ghetrouwen herten nicht alleyn aenhanghen, unde eren alderhillighesten denste (nae ghetuyghnenissen des Spieghels der gherechtigheyt,) dat de selve alle alse Buleerders ofte Hureerders weder Godt unde sijne Liefde sullen bevonden werden.
Eenv. Wat woort des wijsheydts meynt H. N. hier? Datter betuyght is in de Heylige Schriftuere? Dat machmen uyt die ommestanden gheensins mercken: maer seer wel dat sijn meyninge deser woorden niet anders en streckt dan op sijne leere der liefden (soo hyse noemt) beidnet sijnde by sijne Ouderleeraren, te weten, Dienaeren des woordts, onder die ghehoorsaemheydt der Liefden: Want die hen van anderen dan van dese laten betoveren, sullen hoereerders bevonden werden. Waer mede bewijst nu H. N. dit sijn selfs segghen, met die Heylige Schriftuere? Neen, dats verde: waer mede dan? met het getuyghenisse des Spieghels der gherechtigheyt, ende dit soude na den rechten sinne sijnder woorden, dat woort des wijsheyts wesen dat mach ick gheensins toestemmen of ghelooven, sonder te wijcken van Chrsito Jesu, die het woordt ende die wijsheydt Godes self is.
Broed. Soudy wel ghelooven dat sulcx de meyninghe gheweest soude zijn van H. N.?
Eenv. Ick zegghe dat te zijn de meyninge in die zijne woorden begreepen: Wat zijn meyninghe self is gheweest, is my verborghen, ende alleen Gode, oock hem bekent geweest. Doch brenghen my al wat twijffels inne de woorden by my uyt eenige vande zijne (niet van de minste) mondelinghe ghehoort: daer by sylieden self seyden, dat zy self Godt waren: niet te min, ick laet sijn meyninghe in desen ongheoordeelt, ende wil gevoelen int beste, dat hy sich selve niet en heeft ghehouden voor het woordt des wijsheyts: maer daer by moet ick eenvuldelijc verclaren mijn ghevoelen te sijn, dat zijne woorden (so ick ghezeyt hebbe) sulcken meyninghe met-brenghen.
Broed. Dat u ghevoelen behaeght my.
Eenv. Maer sulck sijn schrijven mishaeght my: want onder sulcke slipperighe hooghe woorden, sluypt bedecktelijck in de herten van den onwijsen lesers sijnre Schriften een ghevoelen van H. N. Goddelijckheyt, als of sijn woordt de Goddelijcke wijsheydt selve ware, ende beter dan de H. Schrift selve, soo oock een van den sijnen volmondelijck tot my, in bysijn van meer anderen, heeft derren uytspreken: hoewel ick my doe liet beduncken, dat niet H. N. van hem selve maer dese mans al te groote jonste tot H.. N. sulcks seyde. Maer siende dit sijn gheschrift, met meer andere, moet ick ghevoelen dat H. N. sijn schriften hoogh acht, boven alle andere schriften: Noch oudt noch nieu Testament uytgenomen, also hy die selve oock met een Tytelken niet uyt en sondert, in dese sijne woorden, niet langhe nae de voorgaende sijne woorden volghen, ende luyden also:


VVant waer willen ghy doch na wenschen 1 1 Spe. 4, 22, f of nae hooren? VVat willen ghy gelooven gheen leven ter saligheyt. Ofte wat boeckendat beter is dan de Liefde, want voorwaer komen ghy nicht to de liefde, soo en hebben ghy Schriften willen ghy doch lesen, die nicht van ons (die tho de Liefde dienen) uytgegaen sijn.
Eenv. H. N. en ghelaet sich hier niet anders dan of niemant (noch Propheten, noch noch Christus, noch sijne Apostelen, noch niemant uytghenomen sijnde) anders dan hy H. N. alleen van de liefde gheleert en hadde, ende vraeght daeromme: Wat isser doch beter dan de Liefde? Recht of hy wilde seggen daer op wijsen niemants Boecken, of schriften, dan mijne Boecken ende schriften alleen: als die (so hy daer oock seyt) tot de liefde dienen, ende vraeght daerom oock (recht oftmen gheen beter schriften of boecken moghte vinden dan de sijne) wat boecken of schriften willen ghy doch lesen, die nicht van ons (die tho de liefde dienen) uytghegaen sijn? Hier sondert hy immers niemants (oock niet die Bybelsche) schriften of boecken uyte: Hier hout hy’t al voor quaedt, behalven sijne boecken ende schriften: Ende hier wijst hy tot niemandts dan tot sijne boecken ende schriften. Wat machmen hier dan doch anders uyt ghevoelen voor een meyninghe, dan dat hy sijne Boecken ende Schriften, ende sijne woorden voor beter hout dan die Bybelsche boecken ende Schriften? So moetmen uyt dese sijne woorden dan oock ghevoelen, niet alleen dat H.N. selve soude sijn die Godlijcke wijsheyt. Maer dat hy oock wijser soude sijn, of ten minsten dat sijn gheest meer wijsheydt soude hebben, dan de H. Geest Godts, door wiens ingheven de H. Schriftuere is gheschreven: ghemerckt hy sijne schriften ende boecken hooger acht, en meer toe wijst dan de H. Schriftuere selve. Alsoo gheve ick hier die Ouderen van den huyse der liefden (nu u dat niet en belieft) te bedencken, hoe sy dese hooghe beroeminghen sullen moghen verantwoorden. Immers of H. N. niet en valt onder sijn eyghen berispinghe, van sodanighe hooghe beroemers, by hem selve beschreven aldus:
15.
Sicht unde mercket dorch die inbildinghe 2 2 Sp. 2. 27. e der wetenheyt in der mensche verstandenisse, unde dorch den thofal tho de sulve, also datmen de sulve insehet voor den Hilligen Geist oft licht der wijsheyt, daer sulvest sijn so maningerleye verscheyden Drijvers uyt opghestaen, met veelderleye verstanden, daer na dat een yeder verstant ofte wetenheyt aenghenomen heeft ofte sijn gheist em inbildet, unde hebben also in verdeyltheyt de volckeren under verscheydene wetenheyt ofte Godtsdiensten bevanghen, unde een yder in dem sijne eine ordeninghe gheconterfeyt, uyt oorsaecke der schriften nae sijne wetenschap, of uth sw dryvinghe yemandes geistes, dem se upsicht gheven, unde em sulven daer van betooveren laten: meinende oock sulvest dat de wetenheyt de Hillighe Geist were.
Eenv. Dat moet ick voorwaer met H. N. oock houden voor hooghe woorden ende groote beroeminghen, maer dit alles teghen sijn eygen oordeel, so hier naest voor blijcet: Ende en sijn oock voorwaer niet cleyn die hier na volghen:

16.
De roepende stemme vnde denstelijcke bedieninghe 3 3 Sproken H. N. Cap. 4. 13 (wiens stemme ende bedieninghe machmen uyt desen woorden van H. N. doch anders verstaen dan sijn eygen stem ende bedieninghe?) tho allen kinderen der menschen riep vnde redede uyt die wooninghe der oldeste moeder unde erer kinderen unde zede.
17.
Komet herinne to mijne wooninghe alle ghy gheslachten Israels unde Kinderen Juda: 4 4 Ibidem 14 wente hier is idt Hillighe Syon, etc. unde idt waerachtighe Jerusalem, etc.
18.
Komet herinne to mijn wooninghe, etc. went hier in desse mijne wooninghe heeft Jesus 5 5 Ibid. 15. Christus sijn gestalte unde salighmakinghe.
19.
Komet herinne to mijn wooninghe, etc. went hier is idt waeraftighe wesen, 6 6 Ibid. 17 unde de oprechte ordeninghe des Godtsalighen levens, daer alle menschen van Gode toe gheschapen unde uterwelet zijnt.
20.
Komet herinne to mijn wooninghe, 7 7 Ibidem 7 fol. 9. etc, wente hier is de overvletende Fonteine aller wijsheyt, rc.
21.
Komet herinne to mijn wooninghe, 8 8 Ibidem 9. etc. went hier is de genaden-stoel, oock roepende stem 2, 17. De eeuwighe vergevinghe der zonden. De rechte Medecijn ofte Artz to gesontheyt der krancken unde swacken.
Unde oock dat waerachtighe licht des Lam Godes.
De bestendighe claerheydt des Hillighen Geists der liefden.
Sampt den boom des levens.
Alle waerheyt Godes ende Christi
Unde oprecht Religie.
Unde waerachtighe Godesdenstigheyt.
Onverwandelickegerechtigheyt unde hilligheyt. 9 9 Ibid. 10. Unde idt eewighe leven.
22.
Dus latet ju by tijdes tom besten raden, unde soecket in gheen ander wooninge leven 10 10 Ibidem fol. 10, 15 noch verstant, dem in de wooninghe Godes ofte huys der liefden, etc. Went wie eenich Godsalige leven ofte hillige verstandenisse buyten dese wooninghe soecket, die sal leven noch verstandenisse vinden, noch oock waerheyt noch gherechtigheyt. Daeromme neme een yeder dit wel ter herten.
Eenv. Derghelijcke hoogh-roemelijcke woorden sijn de boecken van H. N. vol: twelc immers qualijck verschoont mach worden van opentlijck te gheschieden, na de voorsegginghe van de mondt der waerheyt selve: so dat yemant tot u luyden seydt: ziet hier is Christus ofte daer? Want wat seydt H. N. hier doch anders: Wat voeght ons oock hier anders dan Christi bevelen daer by staende te ghehoorsamen, ende sulcke luyden niet te ghelooven? Immers H. N. selve, niet ghedenckende dat hy selve sulcx opentlijck tegen des Heeren Christi wille, maer nochtans na Christi voorseyde prophetie, hier doet, berispet sulck segghen selve in anderen, met dese woorden:
23.
Sucket nicht een yder voor de liefte (dats voor hem of syn dienste, 11 11 Voorredē J. 1. soo hy doorgaens claer uytdruckt) ghecomen is em sulven ein eygen gemeynte aen te nemen.


24.
Men ytzundes rupen erer vele: 1 1 Ibidem. wy hebbent, wy hebbent, wy sijn de gemeynte Christi? wy sijn Israel: Siet hier is idt, daer is idt: Dit sulve is de waerheyt, dat is de waerheyt, hier is Christus, daer is Christus.
Broed. Ick mach niet wel ghelooven dat H. N. so opentlijck sulcks soude doen, want het waer onlochbaerlijck teghen die claere woorden Christi, immers teghen sijne eygen woorden by u sleven hier vooren verhaelt, daer moet wat anders met gemeynt werden by H. N. dat boven u, ende boven mijn verstandt is. Eenv. Van sijn meyninghe mogen wy niet weten, maer sijne woorden moghen wy verstaen uyten sinne ende beteeckeninghe der selver sijnre woorden, ende dat alsmense neemt na sijne eygen phrase ofte maniere van spreken doorgaens by H. N. in sijne Schriften ghehouden. Ende seecker by’t ghene dat op die wijse sijne woorden mede brenghen in eenighe andere meer plaetsen, oock namentlijck ’t gunt ick hier aengheteeckent hebbe, soudet noch al cleyn schijnen, of hy’t schoon also wel ghemeynt hadde (als hy’t hier voor wel met woorden niet duysterlijc uytdruckt) dat Christus by sijn gemeynte ofte huys der liefden ware. Broed. Waer druckt hy’t niet duysterlijck uyt, dat by sijn ghemeynte Christus zy. Eenv. Hebben dan u al verschoonende ooghen, die niet erghs en konnen dencken, dat oock noch niet willen mercken? Seyt H. N. niet wel uytdruckelijck dat in zijne wooninghe is de ghenaden-stoel: De rechte Medicus: het waerachtighe licht: het Lam Godes, alle waerheyt, den boom des levens, ende derghelijcken meer? Wie is doch alle sulck anders dan Christus selve? als hy dan seyt, hier is de rechte Medicus, het Lam Godes, etc. Wat is dat anders geseyt dan hier is Christus: Christus selve, ende niemandt anders, is immers de rechte Medicus: het ware licht, ende het Lam Godes: als hy, of de roepende stemme, oft dienstelijcke bedieninghe (‘twelck hy al hem self ende sijne alderheylighste bedieninghe der liefden toeschrijft) dan, roept komt hier inne to mijne wooninghe, want hier is de Medicus, het licht, het Lam Godes, etc. Waer noodet of wijst hy dan de gheroepenen, doch anders heen, dan tot sijne wooninghe, tot sijn ghemeynte, of kercke, te weten: tot het huys der liefden. Broed. Ick en weet dat met gheen waerheyt te verschoonen, ende beveel dat den sijnen: maer wat isset, daer by ghy dese roem noch cleyn segt te schijnen? Eenv. Dat hy sulcke woorden schrijft, dat zy de meyninghe met-btenghen, dat hy H. N. self Christus soude sijn, want minder roems acht icx te segghen, sulckx dat met brenght den sinne van: Ick ben Christus. Of sout ghy’t anders houden? Broed. Neen ick voorwaer: Maer vindy erghens yet daer sulcks noodtlijck uyt moet volgen? Eenv. Sodanighe suldy veele moghen sien, als wy komen te handelen van den sproken der H. Schrift op Christum Jesum luydende, die hy H.N. op sich selve is beduydende. Doch wil ick nu een stuck maer hier stellen, ’t welck in sich meer dan te veele mijn segghen bevestight, te weten in dit sijn H.N. ghebedt:

25.
O Vader desse groote ghenade unde erbarminghe 2 2 Spe. 4. 33. b. aen my bewesen is seer wonderlijck voor mijnen oogen: overst o Vader, dit heeft by also behaghet: daeromme is idt oock dijn werck unde moghentheyt, dat du dorch dijne claerheyt in my verclaerst hebbest. Dorch die selve claerheydt die ick by dy hebbe, 3 3 Joa. 17. 8. hebbestu idt my alle geopenbaret, wat ick in dijnen heylighen Name in die Werelt verkondiget hebbe: dijn ghebodt dat du my gegeven hebbest, hebbe ick idt wederomme in de werelt verclaert, etc. Volght: de oprechte gherechtigheyt (waer dorch dat idt leven in vrede leeft, tho eene ruste des levens aller werelt) hebben wy oock voor niemanden bedeckt noch verborgen, sunder de selve alle verclaret. In allen dessen unseren allerhilligsten denste (welcker de liefde is, de leste dagh der voriger werelt, unde de nye daghder toekomenden) hebben wy den kinderen der menschen nichtes ontholden, rc. Volght noch een wyle daer na:
26.
Dit is dijne liefde, O Godt Vader, die du an my bewesen hebbest, 4 4 Ibidem. unde de selve heb ick dorch dijne lieffelijcke claerheydt oock in de werelt verclaert. Dewijle ick in de werelt geopenbaert bin, hebbe ick oock den denst der liefden an mijnen negesten bewesen, dem sulven ghevoordert, unde voor allen verstanden der menschen betuyghet, dat de denst der liefden alleen waerachtigh is: de sulve ghetuygnis hebstu met dijne waerheyt bevestiget und verzegelt: dijn woort uyt dijnen heyligen Hemel hebstu ons hooren laten, unde wy hebben uyt de stemme dijnes woordes verstaen, also dat du gesproken hebbest: Datter ghein denst Godes of Christi (noch in Hemel noch op Aerde) dan allein desse dijne allerhilligste denst der Liefden (daer du my dijnen beminden Zoon, tho einen dener toe erkoren hebbest) unde dat du mijne ghebedt erkoret hebst.

Broed. Soudy daer uyt willen verstaen, dat H. N. hem selven hielt voor Christum?
Eenv. Voorwaer ja.
Broed. My dunckt dit het rechte jeghendeel met brenget, ghemerckt hy in’t beginne seydt totten Vader dat hem barmherticheyt is geschiet: sulcx leestmen van Christo nerghens: bovendien noemt hy daer Christum selve in de derde persoon in de woorden: Datter ghein dienst Godes of Christi, rc.
Eenv. Hy noemt daer Gode tot wien hy spreeckt, oock niet in de tweede persoone: want dan souder moeten soo staen: Datter gheen dienst van u noch van my, etc. Dit soude te grof ghelaeten hebben, ende noemt daeromme hier soo wel Gode als Christum inden derden persoone: Ende daer hy seydt totten Vader, dat hem barmhertigheydt is geschiet, betuyght (soo ghy wel seght) opentlijck, dat hy van sich selve spreeckt, te weten van H. N. so doet hy mede, daer hy tot hem selven treckt die woorden Christi, by hem daer gheallegeert met wat veranderinghs: Dijn ghebodt hebstu my ghegheven, in de plaetse van de woorden Christi: 5 5 Joa. 18. 8 want dijn woorden hebstu my ghegeven. Insghelijcks treckt hy oock tot hem die eyghentlijcke toename Christi, van beminde Zoon, seggende:


Daer du my dijnen beminden soon tho dijner dijner tho erkoren hebbest: Alle ’t welcke niet seer bedecktelijck met-brenghet, dat hy hem selven hielt voor Christum selve. So doet mede die titule sijns diensts, die hy H. N. noemt d’alderheylighste: Dit is dan niet het heylighe, daer inne die Priesteren dagelijcks heure offerhanden deden, welcke dienst in’t Heylighe H. N. Christo toe-schrijft in den gheloove. Maer het heyligh der heylighen daer hy H. N. sijnen dienst inne heeft in de liefde, war van ick H. N. eyghen woorden dencke te verhalen, morghen als wy handelen sullen van H. N. onbescheydenheyden in den tijden. Also neemt hy sich mede aen des persoons Christi, in’t aenwijsen van de midlen om sijn leeringe te verstaen, nasprekende die substantie van de woorden Christi, maer veranderende de selve met eenen veel heerlijcker schijn ende hoogh-roemelijckheydt, alsoo hem Christi woorden te slecht schijnen gheweest te sijn, ende houden aldus: 1 1 Ioa. 7. 17. Heeft dan yemant eene begheerte om des Heeren wil te doen, die sal bekennen dat wy nicht van ons sulve spreken, sunder van de himmelickste openbaringhe der verborgentheydt Godes. Dat sijn voorwaer by die eenvuldige woorden Christi te ghelijcken, niet dan enkele verchierde, verbloemde, ende hoogh-vliegende woorden. Wilmen nu hier sulcke sijne woorden niet beduyden (so zy nochtans met brenghen) dat zy H. N. als sijne dienst in’t Alderheylighste, ende inde volcomenheyt, te weten der Liefden, meerder soude sijn moeten, dan Christus was: Men sal so ten minsten moeten verstaen, dat hy H. N. selve Christus zy, als innegaende, ende sijn dienste in’t Alderheylighste ofte int heylighe der heylighen, ’t welcke de H. Schrift toe-schrijft alleen Christum Jesum onsen eenighen alderoppersten Priester.
Broed. Het schijnt altemael sulcx ghy segghet, wel te volghen uyte woorden van H. N. maer ick mach niet ghelooven, dat sijn verstant, sinne ende meyninghe also is gheweest. Daerom sal my wel verlanghen te zien in wat manieren die Ouders inden huyse der liefden ’t selve sullen verantwoorden.
Eenv. My mede, doch denke ick dat zy’t niet en sullen antwoorden, hoewel ’t selve nochtans wel can gheschieden tot stichtinge, sonder alle twistigheydt ofte partyschappe: Wy sijn nu al een wijle hier inne doende geweest, mijn sinnen sijn al wat vermoeyet, het is lieflijck weder, lust u wanderens een half uurken, ick houde u gheselschap, om dit begonnen werck weder te handen te nemen, ende te voleynden met Godes hulp.
Broed. ’t Is my lief, ick gae met u.

Tweede ghesprake van de onbescheydenheydt die H. N. heeft ghehadt in de tyden, tusschen

Broederlycke Liefde, ende Eenvuldigh gevoelen.

Broed. Goeden morghen Broeder, nu ziedy dat ick int wedercomen mijn woort houde

Eenv. Goeden morgen geve u Godt: Ick sie mede u lust om u naesten te dienen. Comt zitten hier by my, so moghen wy (in des Heeren Name) weder wercks beginnen.
Broe. Ich wil’t doen, maer eerst dese deure van’t Cantoir sluyten.
Een. Waer toe datte?
Broe. Leert u dan de ghister den huyden niet? Ghedenckt u niet wat gheselschap ghister van selfs soo stoutelijck hier qua minne dringhen?
E. Voorwaer ghy sijt voorsichtigher dan ick, ghy hebt recht, sluytse vast toe, sy en komen hier niet weder binnen, al quamen zy oock aen cloppen: dat was bitter ende hatelijck volck: so, so, de deure is toe, zit hier: segt wat sullen wy nu best eerst handen?
B. Spraeckt ghy gister avondt niet van de onbescheydenheyt die H. N. pleeght inden tijden?
E. Ja, ’t ghedenckt my, ende willen nu dat voornemen soo’t u belieft.
B. Seer wel.
E. Sal ick naer mijnen aert ende name, eenvuldelijck mijn ghevoelen, van dese sake moghen uytspreken onbegreepen, soo moet ick achten dat H. N. grootelijcx mist den onderscheyt die hy maeckt van den tijden.
B. Hoe dat doch?
E. Hy schrijft doorgaens sulcks van de oprechtinge Spons ende Jerusalems, 2 2 Spe. 1. Cap. 20. f . ofte des rijcks Israel, ’t welck ’t huys der Liefden soude sijn (na sijn segghen) datmen daer uyte soude moeten verstaen of houden saecken, die my schijnen te 1 periculeus om handen, 3 3 1. onnoodigh om na te 2 speuren, ende 3 swaer om te verstaen. 4 4 2. 3.
B. Wat schrijft hy dan doorgaens vanden volcke Israel? 5 5 Voor. B. 3 e. 8. Figur. 9. 10.
E. Hy schrijft, dat het selve Rijck Israel in dese tijdt, die nu ghekomen is, onder desen (sijnen) dienst der Liefden, weder opgerecht of bevestight sal werden. 6 6 Spe. 1. cap. 9. e.
B. Dat schrijft hy doch, en is oock by my als wat merckelijcks aengeteeckent, ziet daer op die plaetse: Maer waerom noemdy’t periculeus om te handelen?
E. Door der saecken duysterheydt, 7 7 1 want swaerlijck vallet om verstaen, hoe, waer, oock wanneer, ende dan noch hoe lange, God dit rijcke Israels oprichten sal, ende ghedueren laten. Eenige gevoelen dat het innerlijck ende eenige dat het nyterlijck toegaet: Sommighe meynen dat het hier boven in den Hemele, ende sommighe dat het hier opter Aerden sal gheschieden: D’een meynt, dat het eerst over langhe jaren: d’ander dat het nu in onsen tijden sal gheschieden, ende men vinter die houden dat het maer duysent Jaren sal ghedueren, maer andere seggen, van eeuwelijck, ende dat hier op Aerden, als oock doet dese H. N. 8 8 Sp. 4. 21. f Alsoo betoonen die verscheyden meyninghen wel, dat dese sake voor den ghemeenen verstanden der menschen duyster is: Nu doet duysterheyt licht doolen, ende dat (sonderlinghen in desen handel) geheel swaerlijck: so men ghesien heeft aen den Munsterschen, die voornemelijck doo’t doolen, in dit stuck, landen ende luyden in’t verderven hebben ghebracht, ende hen selven oock in der doodt. Dunckt u dat dan gheen sake periculeus om handelen?


Broed. Voorwaer ja: Dien handel van Munster ghedenckt my noch met grouwelinghe mijnder leden: om den ellendighen moort van so veele goedthertighe zielen, soo jammerlijck in haer onverstandt (soo vele dit stuck aenging) versmoort: daer oock so bloedighen vervolgh uyt volghde, over allen Godtvreesenden menschen, die meer om Gode, dan den menschen te behaghen, ende meer om kennisse der waerheyt, dan om rijcdommen ende hoogheyden te verkrijghen, op’t alderernstlijckste vlijtigh waren: Ach leyder, wat sijnder deser doch al met duysenden omghebracht, door den ancxte der Princen, die nu overmits dit seer argerlijck exempel met bittere verwoetheyt, wreedelijck sononderscheyt allen liefhebberen der waerheyt bestonden te onthalsen, te verdrincken, te hanghen, ende te branden, jae oock levendigh met cleynen vyere, of met een druypende brandinghe, die vrome menschen deerlijck ende hopelijck te vernielen: My verschrickt noch door’t herdencken ende vermanen.
Eenv. Seker my mede, ende doet my oock grouwelen, dat sulcx noch weder soude moghen worden: dat is niet heel sonder sorghe: Die Princen, die sulcx door ingheven van de conscientie-makers deden, sijn ghestorven, maer de ghene die’t den conscientie-maecker in gaf, is niet ghestorven: Die oock wel anderen, ende een ander verwe sal weten te vinden, om dese selve zielmoorderye weder op te rechten.
Broed. Dat hope ick niet.
Eenv. Ick hopet oock niet, maer ick vreeset.
Broed. Daer is nu gheen groote vreese voor te hebben, Godt danck, want zy sijn doot die na des kindts leven stonden.
Eenv. Ja, maer de selve duyvel (segghe ick noch) leeft noch al: die hadde noch binnen vier Jaren herwaerts al een bequame middel voor handen, om meest alle Princen van Europa te hetsen tot moordt over goeden ende quaden, als voormaels.
Broed. Wat seghdy my nu doch: daer af hebbe ick noyt ghehoort.
Eenv. Ick segghe niet dan loutere waerheydt.
Broed. Lieve laet doch hooren.
Eenv. Het sijn secreten, ende ghy sijt al wat openhertigh.
Broed. Maer daer by oock ghetrouwe ende omsichtigh: Ick van mijn beloften van te swijghen houden, ende my hoeden dat mijn spreken tot niemants arghernisse zy: Dus mooghdy’t my so veyligh als u Biecht-vader ontdecken.
Eenv. De Biecht-vaders clapten wel dickmael by den Wijn, ja opten Predickstoel dat zy int heymelijck hoorden biechten.
B. Dat was na’t bevel Christi: Wat ick u segghe in’t duyster, dat seght int licht, ende wat ghy in’t oore hoort dat predickt opten daecken, maer ghelooft my met ernst, ’t sal niet gheseydt werden dan daer ’t stichtelijck sy.
E. Ghy dringhet my, ‘t sal ons wat ophouden van ons materie: doch dient het eenighsints noch tot verclaeringhe van de groote ghevaerlijckheydt gheleghen in’t naspeuren deser saken, hooret dan op’t alderkortste, maer oock op’t alderwaerachtighste

Ick sal moghen: Ick kenne een man, 1 1 Pericule int naspeuren vā tyt des oprechtinge vanden Rycke Israel. tot welcken (nu vier Jaren gheleden) eenen ghenaemt Jas. W. quam spreken van d’oprechtinghe des rijckx Israels, ende dat in dese onse tijden: Dese man die hier onder de letter N. sal verstaen worden, was hoogh verwondert ende hoorde hem tot verscheyden tijden sijn meyninghe so naeckt verclaeren, dat hy ten laetsten opentlijc verstont, datter een Coning voorhanden ware met een propheet, namentlijck dese Jas. W. die’t Rijcke Israels selfs soude oprichten, daer toe dese Jas. W. den selven N. hevigh aenporde, om mede de handt aen te slaen, segghende: God behoeft Instrumenten, ghy sijt een bequaem instrument, dus laet u neven den Coninck ende my ghebruycken: Ende om desen N. te mogen winnen, poogde hy ’t selve te bewijsen met schriftuere, ende metten middelen te ontdecken, die zylieden daer toe nu al voorhanden saghen, niet vreemt wesende, om vele Landtschappen in roere te stellen.
B. Wat schriften moght hy doch daer toe voorthalen.
E. Voorwaer niet weynighe, ende bracht oock by een boeck, Anno 1535. binnen het belegherde Munster ghedruckt, ’t welck hy te lesen gaf N. dese verschrickte door dese seer grouwelijcke ende verderffelijcke aenslaghen, segghende: Men moet gheen quaedt doen, op datter goet uyt kome, quaet doen ist een ander ’t sijn te benemen: Daer en vaceren nu geen Coninckrijcken op aerden, so moogt ghylieden geen Coninckrijck bekomen, sonder een ander sijn Coninckrijcke te benemen:waer dat niet openbaerlijck onrecht? Wat nu, seyde Jas. W. sijt ghy dan noch so slecht? Verstady dan niet dat die bestardt Ismael, ende die verworpen Esau onrechtelijck d’erfnisse Isaacx ende Israels bezitten? Souden die Godloosen dan eeuwelijck d’erfnisse der Godtsalighen kinderen Godes inne houden? Neen, so niet: Godt sal sich krachtelijck opmaken in sijnen Heyligen, ende heure armen ten strijde oeffenen, die sullen den Godtloosen doodtslaen, vernielen, ooc als onkruyt ende schadelijcke Dieren van der aerden uytroeyen ende wech nemen: Dan sullen wy kinderen Gods het aerdrijck alleen regeeren, den Godloosen met voeten vertreden, ende met een gheweldighe handt muylbanden, soo zylieden tot noch toe den rechtvaerdighen kinderen Godes ghedaen hebben ghehadt. Hier op antwoorde N. den selven Jas. W. met bewijs uyt der Heylighe Schrift dat sulcks onrecht ware, hy bewees dat het voorseyde Munstersche boeck, menschen-vindinghe, ende gheen Schriftuer en was, ende riet met hertelijcken ernst den selven Jas. W. van sulcken henlieden Landt-verffelijcken ende seer argherlijcken voornemen af te staen. Maer ziende dat het niet en wilde helpen, waerschouwede hy den selven Jas. W. met ernstighe woorden ende Schriften, dat hy, so zylieden niet af-lieten, ghewis om den hals soude comen metten sijnen: Want sulcks en werdt van gheenen Princen gheleden.
De voorseyde Jas. W verachte die claere bewijsinge, getrouwen raet, ende ’t vriendtlijck waerschouwen desselven N. ende arbeyde voorts so onbedecktelijcken, om ‘trijck


Israels op te richten, een machtighe stadt in te nemen, ende grooten aenhangh van woest volcx te bekomen, dat het vernomen wert, dat dit verderflijck quaet voorkomen wert, dat hy Propheet met den Coningh ghevangen wert, ende in een thoorn ghestelt is, daer sy beyde noch sitten om te eten ende te drincken, tot dat sy sterven. Daer hebdy in’t kort dese soo waerachtighe als periculeuse aenslach die soo gheluckelijck als voorsichtelijck (door Godes genade) niet anders dan een vlieghende voncken na een open vat Buspoeder, belet, voorkomen ende behindert is gheweest. Broed. Een schrickelijcke bestaen, ende een heylsaem beletten hebbe ick ghehoort: O wat grouwelijcke brant mochte van die kleyne voncke ontsteken zijn gheweest: vande sorchlijckheyt ofte periculeusheyt int handelen deser saken gelegen zijnde, hebdy my vernoecht, maer en sie niet wel, hoe ghy’t onnodich sout konnen betoghen te zijn, datmen het rechte verstant deser saken na speure: Immers my bedunckt dat ickx u soude konnen bewijsen onnodich te wesen. Eenv. Ick sal’t gaerne hoorem. Broed. Is de Heylighe Schriftuere niet gheschreven t’onser leeringhe? Eenv. Sy is. Broe. In’t gheheel oft int deel? 1 1 2. Oft noodich is te speuren na den tyt vande oprechtinge des rijckx Israel. Eenv. Hoe meyndy datte? Broe. Oft alt’samen dat inde Schriftuere gheschreven staet, tot onser leeringhe dienstelijck ende nut is, dan sommige saken alleenlijck, ende sommighe niet? Eenv. Al t’samen, niet uytghenomen. Broed. Nu zijdy al int strick. Eenv. Dat mercke ick niet. Broed. Merckt dan: stater niet met allen in de H. Schrift gheschreven, vande wederoprechtinghe des rijcx Israel? Eenv. Ja seer vele. Broe. So is dese materie oock tot onser leeringhe gheschreven, ende soo is midtsdien oock het naspeuren om ’t verstant deser saken ons allen noodich: wat seghdy hier toe? is dat niet vastelijck bewesen? Eenv. Die selve bewijsinghe bracht oock voort de voornoemde Propheet Jas. W. tegen N. Broed. Wel wat seyde hy doe, of wat seght ghy nu daer teghen? Eenv. Dat heeft my N. Vertelt, ende ick u nu oock vertellen, ende dat voor antwoorde op dese u vrag. Broed. Laet doch hooren, my verlangt daer na. Eenv. Eerst beantwoorde hy’t voor hemselven ginck hy aldus te wercke: Ick sal nu als of ick N. ware tot u spreken, antwoort ghy so ghy kont, of so u dunckt dat Jas. W. soude hebben moghen antwoorden. Broed. Gaet te wercke, ick wilt doen. Eenv. spreect de H. Schrift niet tot allen menschen? Broe. Ja sy, ende dat is de sterckste grontfest van mijn bewijsinghe, dat dit naspeuren allen menschen, niemant uytgenomen, nodigh is. Eenv. Ghy sult haest sien hoe sterc die grontfest is: 2 2 Onderscheyt der personen inde H. Schrift. Isser gheen onderscheyt tusschen alle menschen? Broe. ‘Tis. Eenv. Welck is die onderscheyt? Broed. Men vint sondaren ende Heylighen, Eenv. Dat’s int alghemeyn wel gheantwoort, maer vraghe noch of men int particulier, ofte int bysonderen geen onderscheyt en vint tusschen d’een sondaer ende d’andere? Broed. Men vint, Eenv. Welck is die? Broed. Men vint onder den Sondaren eenige die onboetvaerdich ende hartneckich, ende eenighe die boetvaerdich ende gheboochsaem zijn: Die onboetvaerdighe zijn God-

loosen, maer die boorvaerdige zijn, of slachtvreesende knechten, of loonsuchtighe huerlinghen. Eenv. Dat’s wel gheseydt vande Sondaren alleenlijck, maer vintmen onder den Heylighen oock gheen onderscheyt met allen? Broed. Men vint. Eenv. Welck is die. Broed. Men vint onder den name van Heylighen, goetwillighe kinderen, stercke mannen, ende wijse Ouderen, ende laet my beduncken dat ick daer nu ghenoemt hebbe meest alle den onderscheyt der menschen, die men onder mannen of Vrouwen inden gant-Bybele sal mogen vinden, te weten de lesse: als Godloosen, knechten, huyrlingen, kinderen, mannen, ende Ouderen. Eenv. Dat houde ick met u alsulcx waerachtich: maer acht ghy niet dat die Schriftuere tot allen desen verscheyden persoonen oock verscheydentlijck spreeckt? Broed. Ja ick trouwen: want den Godloosen verdoemt sy grouwelijck, den knechten dreycht sy ancxstelijck, den huerlinghen belooft sy mildelijck, den kinderen wijst sy aen het onghevalschte melc, den mannen krachtige spijs om verwinnen, ende den ouden wijsheyt om te kennen. Eenv. Ghy seght in allen wel, ende meyne daerom, dat ghy’t voor onrecht ende vermetelheydt, oock schadelijck soudet achten: soo een knecht sich aenname als tot hem ghesproken, dingen die tot den kinderkens gheseyt zijn? Broed. Ick soude. Eenv. Desghelijcx mede soo een kint sich aen-name, ‘tgunt totten mannen, ja totten Ouderen geseyt wort. Broed. Also. Eenv. Nadien ick my nu wete noch een kint, ende kindisch te zijn, als die inden Schoole der H. Schriftuere noch sitte onder den lesse der A. B. C. naers: soudet niet een schadelijck ende onvruchtbare vermetelheyt voor my zijn, dat ick noch melck behoevende, ende den letteren niet kennende, my onderwinden wilde mannen spijse te eten, ende metten Godgheleerden wijsen, te lesen die swaerste ende hoochste lessen? Broed. Ghy seght noch al recht, Eenv. Soo seyde ick mede noch al recht, dat my het naspeuren van’t oprechten des rijckx Israel, niet alleen onnodich, maer oock onvruchtbaer voor my, (so ick nu ben) ja schandelijck vallen soude, ende hier blijckt nu u grontvest niet vast, maer gants omgestoten, so vele mijn persoon alleen beroert, ende dit al niet jeghenstaende, ick u noch toeliete, dat des niet te min het naspeuren van dien den mannen nudt ende recht ware: maer dit en mach ick u oock niet toelaten, sonder te wederspreken den Heere Christo Jesu. Broed. In welcke zijne woorden. 3 3 Actor. 1. 6. 7. Eenv. In zijne antwoorden tot zijne Jongeren, als sy curieuselijck Christo nu al verresen zijnde, vraechden of hy in die tijdt het rijcke Israel soude oprechten, heurlieder also seyde: ten betaemt u luyden niet te weten die tijden ende uren, die de Vader ghestelt heeft in zijnder machte. Dats voorwaer wel verde, dat het ons gheboden soude zijn, ons onbequame menschen: na dien Christus selve sulcx bedectelijck, als een onmoghelijcke sake ende ydele curieusheydt verbiet zijne Apostelen, hem nu soo langhe na ghevolcht, miraculen in zijnen Naem ghedaen, ende bequaemheydt om den Heylighen Gheest der waerheyt te ontfangen hebbende: ende hier mede acht ic u vastschijnende gront-vest ter neder ghestooten, oock


voor den mannen, ende allen menschen, dien’t God niet van selfs, sonder alle naspeuren ende voor betrachten en ghelieft te openbaren, ende die segel aen desen boecken te ontsluyten. Voorder seyde N. totten selven Jas. W. aldus: Comt oock yemant in dit rijcke Christi sonder een Burgher te wesen in de stadt Godes? Ick meyn sonder door d’eerste verrijsenisse, een waer lidtmaet te zijn aen den lichame Christi. Broed. Ick soude seggen neen, dat moet voorgaen. Eenv. Dat antwoorde d’ander oock: elck gheloovighe betrout vast, dat hem dit van Gode in Christo wert toegeseyt. Broed. Wat? Eenv. Van dit andere rijcke Christi hier op aerden, zijn sy alt’samen soo niet versekert, immers ick niet: Waert nu niet een openbare sotheydt ja vermetelheydt voor my, dat ick met versuymen van dese eerste verrijsenisse of veranderinghe gingh wroeten na de tweede, die ick doch nemmermeer sonder in d’eerste ghekomen te zijn, en mach deelachtich werden: daer ick ter contrarien, int benaerstighen van in den gheest, een borgher int rijcke Gods te worden, niet altoos en mach versuymen, of ick schoon geen verstant en heb van dit uyterlicke rijcke Christi op aerden, of daer op en hope: want ben ick een lidtmaet Christi inder waerheydt, so sa lick ooc een burger in zijn rijck zijn, indien dat hier uyterlijck komt, al en hadde ic daer op niet ghehoopt, het mach my dan geensins schaden noch bedriegen, al en ondersoecke ick dese verholen sake niet. Maer dat ic met sulcx te ondersoecken, het noodige versuymen soude, weet ick seker, ende in pericule staen, om als andere ghedaen hebben, in swaer verderven te geraken. Siet broeder, dat zijn nu die redenen, daer mede de voorseyde N. tegen den voornoemden Propheet Jas. W. hem verantwoorde, van dat hem onnodich, ja schadelijck soude vallen, met versuymen van zijn nootlijcke lesse, van A. B. C. (namentljck, van te leeren van zijnen Meester, die’t hem expresselijck ghebiet dat hy ootmoedich ende sachtmoedich is van herten,) te gaen speculeren in den hoochsten lesse die God voor hem self alleen heeft verborghen: dat moetmen dan immers oock toelaten swaer (ick swijge onmoghelijck) te zijn, om te verstaen. Ghemerckt God selve sulcx alleen wil weten, soo dat van dese dach ofte ure niemandt en weet, oock de Enghelen des Hemels, ja oock (soo Marcus schrijft, 13. 32.) de Soon selve niet, dan alleen de Vader. Wat mensche sal dit dan moghen weten? So moetmen dan houden, dat het niet alleen periculeus is om te handelen, ende onnodich om na te speuren, so ick nu al te vooren bethoont hadde, maer dat het oock swaer is om te verstaen, ‘twelck het derde lidt was van mijn voorstel, ende uyt dit mijn laetste segghen klaerlijck, schijnt te volghen. Broed. Dit zy nu al t’samen voor klaer ende vast bewijs ghenomen, maer daerom en sie ic niet altoos bewesen, u hooft voorstel: houdende, dat H. N. grootelijcx mist in den onderscheyt, die hy maeckt inden tijden, Eenv. H. N. schrijft, dat de klaerheyt van dese dach der Liefden, 1 1 Spe. iiij. Cap. 9. b. dus langhe verborghen is gheweest voor allen herten der menschen, die op aerden ghewoont hebben. Dese dach der

Liefden seyt H. N. oock doorgaens sulcx het volkomen te wesen, door welckx toekomste het stuck-werck op-hout, dat sonder ‘tselve alle ‘tander niet altoos is, noch ter saligheyt en mach voorderen. Wat machmen nu doch anders voor een sinne uyt sulcke zijne leeringe trecken, dan dat God (recht of zijn liefde, barmherticheydt, ende miltheyt tot noch toe (ja oock inden tijden Christi) ghslapen hadde) allen menschen, die voor dese zinnen H. N. dach der Liefden, ter werelt ghebooren zijn geweest, jammerlijck versuymt, in den duysternissen ende doodt verlaten soude hebben ghehadt. Is dat nu niet een ghewisse bewijsinghe, dat H. N. groflijcken mist inden onderscheyt der tijden: Nademael hier uyt sulcke leelijcke saecken moeten volghen tegen die Liefde ende barmhertigheydt Godes: dat ick moet ghelooven, dat hy H. N. selve sulcx so luttel van Gode heeft mogen gevoelen: als aale ’t selve: nootsakelick uyt zijn eygen woorden moet volgen? Broed. Dat lest behaecht my wel: maer in u begin, dunckt my neemdij’t anders dan ’t H. N. meynt. Want hy verstaet mogelijck met die woorden: Der menschen die op der aerdē gewoont hebben: geensins alle menschen, maer alleenlijck die aertsche menschē. Dat dit dan waer is, te weten, dat die klaerheyt der liefden altijdt allen aertschen herten, of menschen die aertsch ghesint waren, verborghen is gheweest, en meyn ick niet dat ghy teghen soudet willen seggen. Eenv. Neen ick trouwen, 2 2 Rom. 8. 5 1. Cor. 3. 19. die Schrift tuycht selve opentlijck, dat die vleeschelijck is: recht of sy wilde seggen, maer niet dat geestelijck is, so Paulus noch elwaerts, met andere woorden verklaert, daer hy seyt: dat de wijsheyt deser wereldt, een dwaesheyt is by Gode. Maer wildij’t aldus verstaen by H. N. ghemeynt te zijn gheweest, te weten, dat sulcx licht in allen voorgaenden tijden, den geestelijcken wel ontdeckt, maer allen vleeschelijcken ofte aertsche herten verborghen is gheweest: So valt H. N. hier in twee grove andere fauten, Broed. Welcke zijn die? Eenv. D’eerste is, dat hy dan bekent dat hy nu niet nieus voort en brenght, met zijn licht ende liefde. Ghemerckt sulcx dan also onophoudelijcken altijdt allen goetwillighen ontdeckt is gheweest, van aenbeginne af. dit sullen de zijne u niet toelaten. D’ander faute is, dat in dien hy’t soo niet en meynt, te weten: van d’aertsche menschen alleen, maer van allen menschen op aerden (so oock zijne woorden luyden) so sal nootlijck moeten volghen, dat nu allen menschen op aerden, niemant uytgenomen, deur dit licht van H. N. dienste der Liefden, nu in desen laetsten tijden verclaert, ende tot ware kennisse, oock liefde Godes ghebracht sullen werden: Soudet dese meeninghe hebben, so en moeste niemant van die nu in desen tijden leven, verlooren werden, noch buyten blijven. Dit luyt teghen ’t ghetuych der Godlijcker, oock van H. N. schriften selve. Broe. Ondersoect ghy H. N. woordē niet al wat te scherp? Eenv. Voorwaer neen, ick sie datse die meyninghe met brenghen, die oock zijnen gheloovers krachtelijck ingheplant wort deurt lesen van zijne schriften, Broed. Waer blijct dat H. N. woorden nootsakelijck die meyninghe met bringen, die ghy daer verhaelt? Eenv. Siet hier eenige zijnre


eyghen woorden: leestse eens selve. Broed. Hier staet aldus:

Soo ons dan ytdfundes tho de leste tijdt onder 1 1 Spe. 4. Cap. 8. 2. de ghehoorsaemheydt der Liefden, de rijckdommen Godes des Vaders overmatich, rijckelijck ende overvloedelijck openbaren vnde tho comen: unde dat ons idt sulve idtsundes in klaerheydt erschynet, dat lange verborgen heeft ghewest, nomlijck dat rijcke Gods, de Hemelscher schoonheyt, idt welcke die werelt tot her toe nicht kundich, noch kenlyck ghedaen is, alsoo God idt sulve nu openbaert zijnen Heylighen, &c.

Item elwaerts noch: 2 2 Spe. 4. Cap. 24. c want dat salmen inder waerheydt alsoo bevinden, namelijck, idtzundes to de leste tijdt in desse daghe des Heeren, ofte licht der Liefden (welcker dach in klaerheyt toe ein rechtvaerdich ghericht unses Godes, dat recht unde dat onrecht, dat licht unde die duysternisse underscheydet) dat beth toe desen dach allen menschen met erdommen unde goetduncken bevanghen ghewest hebben: Vnde dat de VVerelt beth her toe nuwerlt sulcke licht noch klaerheyt kundich ghedaen is, alsoo Godt ons idtzundes uyt zijne milde ghenade under de ghehoorsaemheydt der Liefden openbarende is, &c.

Item noch elwaerts: 3 3 Spe. 4. Cap. 32. b Daer tho heeft Godt ons to zijne Dieneren in desse Ampte zijner liefden uytverkooren unde ons dat sulve toebetrouwet, nademael he vns voor em ghetrouwe bevonden heeft: unde ons daer tho erwecket umme itzundes in dessen daghen in den denst der liefden die ghehymenissen Godes tho openbaren, die de werelt beth her to onbekent ghewest zijn, welcken alderhillichsten dienst (tho lof unde prys der Godlijcker hillicheydt) in eeuwigheyt dueren sal onverwandelijck na de beloften. Overst alle wetten God-diensten, unde ceremonien, die dē voorgangh gehadt hebben voor onsen allerhillichsten dienst der liefden, syn alle voorwandelt, unde alle ere densten tho opholdinghe ofte endinghe betuycht inde Liefde, maer die Liefde in eren dienste verwandelt nicht, unde heeft gheen eynde. Volcht terstont daer na. 4 4 Ibidem Luc. 22. 37. VVat van my geschreven is, secht Christus, dat heeft een eynde: Overst nicht die Liefde.

Eenv. Daer hebdy maer een kleyn deelken van mijne aenteeckeninghe in desen: uyt de woorden, van welcke, so sy daer staen (mijns oordeels) gheensins een ander sinne en mach ghenomen worden (soomense geen gheweldt en wil doen) dan dat nu door hem H. N. in zijnen alderheylichsten dienst der Liefden, uyt zijne verholen openbaringhen, de wereldt ontdeckt ende gheopenbaert wert in desen dach der Liefden, het rijcke Godes in zijn Hemelsche schoonheydt, ende verborghen klaerheydt, die de wereldt noch niet voor desen dach der Liefden verschenen en zijn gheweest. Want dat hy zijnen dienste der Liefden meynt, ende niet Christi dienst des gheloofs, betuyghe naecktelijck zijne woorden, te weten der Liefden, die hy doorgaens voecht by desen zijnen achtsten dach, ende zijn alderheylichsten dienst: daer hy aen d’ander syde Christo ende synen

dienst doorgaens niet anders of niet hogers toeschrijft dan ’t geloove, ende heylige: maer zijnen dienst, noemt hy den dienst der Liefden, ende ‘talreheylichste: Wie moet niet verstaen dat H. N. die Liefde boven ’t gheloove, ende ’t alreheylichste boven het heylighe waerdeert ende prijset? Wie moet oock niet houden dat het volkomen boven ‘tstuckwerck, ende het eeuwighe boven het verganckelijcke te prijsen is? Nu noemt hy zijn dienst, te weten: der Liefden, altijdt het volkomene: maer alle voorgaende diensten, te weten: Moysi, of des Wets dienst, oock des gheloofs dienst, (‘twelck hy seyt de dienst Christi ende zijne Apostelen te wesen) stuckwerck, dat ophouden sal: die alle op dese zijne dienst der Liefden, ende op dese tijdt ghepropheteert hebben souden: Wat machmen hier doch anders uyt sluyten dan dat H. N. of hem selve, of (ten alderminsten) zijn dienste verheft, ende prijst verde boven Christum, ende zijnen Apostelen, 5 5 f Spro. V. 13. 14. of ten alderminsten zijnen dienste der Liefden, als het volkomene ende eeuwighe, boven den stuckwercke, ende tijdtlijcken dienste der Apostelen? Derf H. N. (soo hier terstont voor ghesien is) niet naecktelijck dese woorden Christi (wat van my gheschreven is, dat heeft een eynde) beduyden op Christum, ofte (ten alderminsten) opten dienste Christi, dat die een eynde sal hebben? Seyt hy daer teghen oock niet, dat die Liefde (ende deurgaens oock zijn dienste der Liefden) niet eynden sal? Al hoe wel nu elck met een half ooghe wel merckt dat Christus daer spreeckt, dat het lijden, ’t welck van hem voorseyt was, een eynde soude hebben, soo d’ommestaende naecktelijck verklaren, soo derf dese man sulcx op Christum selve, immers op Christi dienste beduyden, dat die een eynde sal nemen.

Broed. Ghy wort wat vyerich, broeder: Hy en meynt Christum selve niet, als die wel weet dat Christus is huyden, gisteren, en inder eeuwigheydt: maer hy meynt den dienste Christi.

Eenv. Laet ons dat soo al noch nemen, soo moet hy immers meynen na klare inhoudt zijnre woorden, dat hy in zijnen dienste wat klaerders, hooghers, ende beters leert, ofte toe aenwijst, dan Christus heeft gheleert, ende toe aenghewesen.

Broed. Dat kan ick qualijck ghelooven.
Eenv. U goetheydt ghelooft qualijck quaet, ende dit is een kleyn quaet, daerom condij’t qualijck ghelooven: maer wat behoeftmen te ghelooven, daer men mach testen ende sien.
Broed. Wat.
Eenv. Leest daer H. N. eygen woorden.
Dit sulve lieflic wesē inde liefde dat wy uyt toe genegentheyt der liefden betuyget 6 6 Spe. 4. Cap. 33. k , ende jou met volle berichtinghe aengewesen hebben, is idt Hillighe der Heylighen, ofte dat alderheylichste, unde dat warachtige der waerachtighen, ofte idt alder warachtichste, dat in voorighen tyden alse eyn volkomen toecomende belovet is: na geen ander hebben wy om te sien, unde na dit wesen der liefden


gheen meerder te verwachten, beth tho inder eeuwigheyt, want die liefde is die leste dienst ende leste dach, in welckere idt licht so klaer schynet, datmen nerghent na meer heeft to vragen, &c.
Eenv. Wat dunckt u nu? wy hebben voor gesproken van zijn hooge ende beroemelijcke woorden: Souden dese woorden daer oock niet wel by mogen ghestelt werden?
Broed. Dat mach ick niet verschoonen: maer ghy wildet segghen dat hy sich selven boven Christum of zijnen dienst, verhief ende stelde.
Eenv. Hebdy dat uyt dese zijne woorden noch niet vermerckt? Merckt dan toch nu eens, hy stelt hier, ende doorgaens zijn dienst der Liefden, als een volkomenheyt die belooft was, nu te komen: doet hy niet?
Broed.: Hy doet: daer toe invoerende die spreucke Pauli, 1. Cor. 13, 10.
Eenv. Also meent H. N. Hier een toekomende volkomenheyt, die noyt voor hem geweest: of die voormaels gheweest is. Dit laetste mach hy niet meynen, sonder opentlijcken te lochenen alle zijne woorden hier vooren verhaelt (met hondert meer anderen) houdende dat sulcx tot noch toe den wereldt noyt kondich of kenlijck ghemaeckt is gheweest, dat sulcke klaerheyt den werelt noyt condich ghedaen is, als God nu openbaret, die de werelt tot noch toe onbekent zijn gheweest, ende dergelijcken meer.
Broed. Wat weet ghy of hy hier noch een ander meyninge onder gehadt mach hebben.
Eenv. Die voorseyde zijne eygen woorden verbieden my sulcx te ghelooven: soo ickt niet gelooven wil, dat hy met opsetten wille met een dubbele ende valsche tonghe, plat het een teghen het ander hadde willen schrijven: Dese valscheydt mach ick hem minder toebetrouwen dan dolinghe: want dolen is menschelijc, maer so valsch zijn, is Duyvels.
Broed. Dat neemdy niet qualijck na mijnen sinne.
Eenv. Seker, so hy ghemeynt hadde, dat het gunt hy nu leert by Christum ende zijne Apostelen oock geleert, maer vervallen ware geweest: en mocht hy geensins met goeder conscientien so dickmael geschreven hebben, die voorseyde ende ander derghelijcke woorden, naeckt meldende, dat sulcx noyt voor dese tijdt verklaert, vercondicht, noch verstaen is gheweest: maer soude dan gedaen hebben, als d’Apostel S. Jan heeft gedaen, 1 1 1. Ioan. 2. 7. daer hy seyt: Alderliefste ick schrijve u geen nieu ghebodt, maer het oude ghebodt, ‘twelck ghy vanden beginne al hebt ghehadt: ende noch: Niet als een nieu gebodt u schrijvende, 2 2 2. Ioan. 5. vers. maer ‘tgebodt dat wy vanden beginne gehadt hebben: dat wy malcanderen sullen lief hebben. Dit heeft H. N. sulcx ooc by dese zijne hoochroemelijcke woorden, Hemelsche openbaringhen, ende verborghen Godlijcke klaerheyden, wel op een plaetse by my ghesien, wesende gheschreven: Maer hy voecht daer by, 3 3 Figuer des Tabernakels, 14. dat het als toekomende openbaer sal worden, in desen lesten tijdt. Wat is dat doch anders gheseyt, dan dat Moyses, die Propheten, Christus ende zijne Apostelen, hebben die Liefde gheleert, int gebieden des Wets, int hopen opte prophetien, int gheloove opte beloften: maer niet inde verkrijginghe metter daet: so dat die geboden, ge-

hoopte, ende gheloofde liefde, nu alleen is by zijne H. N. gheloovighen, maer noyt in der waerheyt en soude gheweest zijn, onder Moysen, ende de Propheten, noch onder Christi Jongeren. Het een lidtmaet van mijn seggen en is dan niet by H. N. te weten, dat hy soude leeren een volkomenheyt die hy seyt voor hem al geweest te zijn. So moet nu nootlijck volgen dat H. N. hier meynt te leeren een volkomenheyt, die noyt by yemanden, noch by Christum, noch by zijne Apostelen gheleert ende betuycht en zy gheweest. ’t Welc oock alle zijne hoochroemelijcke ommestanden doorgaens wel bottelijck ende naecktelijck met brenghen, ende oock wel klaerlijck dese zijne naest aenghetogen woorden. Laet ons hem nu toelaten (dat hem doch al yemant soude willen lochenen) dat die Liefde volkomen sy, ende ’t gheloove stuck-werck: dat die Liefde meerder is dan’t gheloove, overmidts het gheloove opholden sal, maer die eeuwich blijvende Liefde nemmermeer: ende daer by oock dat de dienst der Liefden grooter ende heerlijcker is, dan die dienste des gheloofs, als maer door kennisse vande Godlijcke schoonheyt, ende hoochwaerdicheyt totter Liefden leydende: Laet ons segghe ick, noch dit al t’samen toe laten, als warachtelijck betuycht wesende inde Heylighe Schriftuere: Hoe sal dese H. N. konnen bewijsen, dat Christus ende zijne Apostelen desen dienst der Liefden niet ghehadt, de Liefde niet betuycht, ende die Liefde niet gheleert sonder hebben ghehadt? Immers wy sien hier inden sproken Joannis terstont by my verhaelt, klaerlijck uytghedruckt, dat Joannes doe ter tijt die liefde zijn jongeren al betuychde ende leerde: ende dit noch doe ter tijdt, al niet als een nieu gebodt: maer als dat al van den beginne was gheweest. Wat leert oock d’Apostel Paulus in zijnen brieven, meer dan die Heylighe ende volmaeckte Liefde? Noemt hyse niet self den bandt der volkomenheydt, des Wets vervullinge, met meer andere dierghelijcken heerlijcken namen, meer? 4 4 1. Cor. 13. Ja oock hier totten Corintheren self noemt hyse het volkomen, ende prijst die Liefde met so loflijcke bynamen, werckingē ende deuchden, dat H. N. geen macht en heefe ghehadt, in alle zijne veelwoordinghe, ende roemelijcke boecken, yet voort te brenghen dat eenighe ghelijckenisse mach hebben, by die hoochwaerdighe prijs, die de heylighe Gheest door desen Apostel, die Liefde daertoe schrijft.Maer om dan oock eenmael vande Jongheren te komen toten Meester selve: Wie mach loochenen dat de Heere Christus die liefde oock heeft gheboden, gheleert, ende gheopenbaert, boven yemanden anders, die voor hem is gheweest, ende na hem sal moghen komen? * Seyt die niet self, 5 5 Matth. 22 37, 38, 39 dat int lief hebben van Gode ende mensche begrepen zijn, de Wet ende Propheten? dat’s waerlijck wel d’alderhoochste waerdicheyt, die Liefde toegeschreven. Wat leert ende ghebiedt de Heere Christus oock meer dan die liefde tot 6 6Mat. 12 30, &c. †Gode, totten ‡ Naesten, ja oock totten * vyanden, door de gantsche Eungelien. 7 7Luc. 10 27, 6, 35, 38.


geloove ic qualijcken het verstant van H. N. 1 1 Matth. 9. 13. 6. 3. 10. 37. &c Matth. 9. 44. Luc. 6. 28 &c. sulcx te zijn, dat die Liefde noyt voor hem van yemanden betuicht soude zijn gheweest: maer hy meynt moghelijck dat die Liefde, doe meer in den dienst des geloofs betuicht, doch niet krachtelijck gheleert sy gheweest: So dat die leerlingen doe wel verstonden in den geloove, dat sy die Liefde behooren te hebben, ende dat sylieden daer na behoorden te staen: maer dat sy die Liefde niet inder waerheyt en hadden, sulcx dat de dienst van H. N. nu, als geschiedende inder krachte des geests der liefden self, ende niet inde bloote kennisse des geloofs, den leerlinghen inder daet, kracht ende wesen gegeven wert: Soo dat sy nu die Liefde hebben ende gebruycken, daermen te vooren inden tijden Christi ende zijne Apostelen, daer af gheloofden ende op hoopten.
E. Dit heb ick oock terstondt al verhaelt: Maer soudy dat ghelooven een goede leeringhe te zijn?
B. Dat en segge ick niet, maer werpe u die meyninge voor, als wat lijdelijcker schijnende dan ‘tgunt ghy seyt, uyten zinne der woorden van H. N. te volgen.
E. Het waer dan noch niet een hayrken beter meyninge, als wesende een openbare onwaerheydt ende een lachterlijck oneere Jesu Christi.
Broed. Hoe soudy dat bewijsen.
Eenv. Alsdus sonder alle moeyte: ende eerst, dat die meyninghe dan noch openbaerlijck onwarachtich moet blijcken: Maer laet ons voor al eens worden daer inne, te wetē: wanneer die liefde inden menschen volkomen sy.
Broed. Dat hoort my niet verholen te zijn. De ware Meester der Liefden, Jesus Christus seyt: dat niemant opt meerder liefde heeft ghehadt, dan die zijn leven gheeft voor zijn vrienden.
Eenv. Also: dese liefde heeft onloochbaerlijc gehadt, Christus selve, oock Paulus: ja ooc (dat vreemder luyt) Moses, soo langhe voor Christus, soo’t blijct dat de Heere Christus heeft ghegheven, ende d’ander twee selve bereyt waren: ja wenschten te gheven heur leven, voor heuren vyanden. Dus blijckt nu onwarachtich, dat voor H. N. niemant die liefde in hare cracht, werckinghe, ende wesen self, maer alleenlijck inder hopen: ende int gheloove ghehadt soude hebben: dats ‘teen deel. Belanghende nu die oneere ende lachteringhen Jesu Christi hier inne gheleghen, blijckt aldus: Heeft de meester Jesus Christus, niemant zijnre jongeren, het liefhebben Godes ende des Naesten konnen leeren: So en is hy gheen warachtich, maer een valsch ende bedriechlijck Meester gheweest: Want een Timmerman of Cleermaker die gheen jongers die konst van’t Timmeren of Cleermaken so can of wil onderwijsen, dat sy ooc een goet huys, of kleet konnen maken, en is geen warachtich, maer een valsch Meester, ende bedrieger, belovende te onderwijsen ende leeren, ‘tgunt hy niet en wil of en vermach, of seghdy hier teghen?
B. Neen, ‘tis so.
E. Dat het nu Christus belooft heeft, ja door den Propheten, van Christo belooft is, dat hy ons dat liefhebben Godes soude leeren, mach niemant ontkennen.
Broed. Niemant. Eenv. Heeft hy’t dan

niemant gheleert: so heeft hy’t niet connen oft willen anderen voort leeren. Het niet connen soude hem van zijn Godlijcke wijsheyt, maer het niet willen soude hem van zijn goetheyt ende liefde beroven: ’t Welck beyde Christo, tot de alderschandelijckste lachte rende oneere souden ghedyen: Dus waer dese uwe meyninghe, ghenomen uyte woorden van H. N. noch niet beter, maer arger dan de mijne.
Broed. Het schijnt so te volghen: maer geloofdy dat H. N. daer sulcx ghemeynt soude hebben?
E. Waer deure kanmen sekerders van zijn meyninghe oordeelen, dan uyt zijn eyghen woorden? brengen zijne eygen woorden sulcx niet mede, so berispt my. Seght my toch: wat acht ghy wel ’t hoochste voornemen, daer toe Christus onser zielen herder, inde werelt is ghekomen?
Broed. Dat hy den verdoolden mensche te recht soude brenghen: Want hy quam om ‘tverlooren schaepken, ende penninck te soecken.
E. Recht: Waer deur hout ghy dat de mensche te recht wort ghebracht? B. Deurt geloove.
E. Baet dat oock sonder liefde. B. Neen: Al gaefmen oock ‘tlichaem ten brande. Dit leert H. N. oock, ende dit bruyckt hy tot bewijs vande volkomenheyt zijnder diensten.
E. So doet hy toch: maer bekendy niet dat die dienste valsch is, soo waer yet wat meer wert gepresen of hooger gehouden, dan den Heere Jesus Christus?
B. Dat schrijft H. N. selve. E. Daer de schrift Christi diēst, hooger oft meerder acht dan den dienst der Leviten, daer acht, of hout sy oock Christum meerder of hoogher dan den Leviten selve. B. Also. E. Daer dan oock H. N. zijnen dienst hoogher acht dan den dienst Christi, daer aeht hy hem selve oock hoger dan Christum selve: so is dā ooc H. N. dienst een valsche dienst na zijn eygen leere ende woorden.
B. Maer waer acht H. N. zijnen dienst hooger dan den dienst Christi?
E. Wildy dat noch niet mercken? heb ic dat niet al terstont met velen zijne aenwijsingen (die ick by u self oock aengeteeckent sack) bewesen? noemt hy den dienste Christi niet den dienst des geloofs: maer zijn eygen, te weten H. N. dienst, den dienst der liefden, die hy seyt het volcomen te wesen, ende dat eeuwelijc sal dueren, als hy die dienst des gheloofs, maer of ghy noch meer onnodich bewijsinge hier af wilde: Leest selve wat H. N. daer schrijft.
Broed. Hier staet aldus.
Idt sal oock nicht anders gheschehen, dat yemant van God dorch zijne waerheyt ofte licht des levens sal erleuchtet werden, dem onder die gehoorsaemheyt der Liefden: want alleyn onder den dienst vnses alderhillegesten gheloves, sal de mensch wederomme te recht ghebracht werden, unde dorch ghenen anderen: He suke dan vnde jage idt na waer he wil, he sal doch die ruste noch dat leven anders nergens in vinden. VVant idt licht der Liefden is die dach des Heeren, die idt alle suyveren ende klaer maken sal. E. Alle dit spreect H. N. ontwijfelijck van zijnen dach ende dienst der liefden. Broed. Dat mach ic niet ontkennen.


Eenv. Moochdy uyt H. N. Schriften oock verstaen, dat hy den dienste ende dach des geloofs, ofte Christi zijnē dienst, ende dach der liefden voor een selve dienst, ende dach achtet ofte houdet.
Broed. Neen geensins.
Sal dan niemant te recht verlicht werden, dan onder die ghehoorsaemheyt der liefden, nochte oock te recht gebracht dan onder zijn H. N. alderheylichste dienste (so H. N. selve hier schrijft: Wie sal niet moeten nootlijc uyt dese zijne woorden verstaen dat H. N. dienst meerder sy dan Christi was: ende dat H. N. selve midtsdien ooc wat meerders soude zijn, dan Christus selve is: als of hy H. N. alleen den menschen te recht kan brengen, ‘twelck Christus Jesus niet en heeft gewilt, geconnen of vermogen? Ist dan alsoo (als hier blijckt) dat H. N. zijn dienst hoogher acht, dan den dienst Christi, immers hem selve hooger, of meer dan Christum selve: Soo is dat oock, so dat H. N. dienst selve na zijn eygen woordē by my terstont verhaelt valsch is. Het alderheylichste is immers wat meerder dan’t heylighe, H. N. noemt den dienst Christi doorgaens den dienst int * heylighe: 1 1 * Figur. Xxiiij. Spe. iij. Cap. 4. a . Spe. iij. 4. c. † Spe. 4. cap. 22. g Voor a. 1. Spe. ij. cap. 23. a . Spe. 4. cap. 31. b 32, b, 33, i. k. 7. d. maer zijnē dienst noemt hy die † alderheylichste. Hier acht ende hout hy dan immers rondelijck zijnen dienst hooger, ende prijst die meerder dan den dienste Christi, ende acht midtsdien hem selve oock meerder, ende hooger dā Christum: so is zijn dienst ooc valsch. Ende dese valsche dienste van H. N. (so uyt zijn eyghen woorden nootlijck volcht) soude zijn die alderheylichste, ware, klare, ende volkomen dienste der liefden: deur welck, ende door geen andere dienst, de mensch wederomme te recht gebracht werden, ende die eeuwelijck hier opter aerden sal gedueren? Wie mach dat ghelooven? dan die moetwillich zijn partijdighe oogen sluytende sulcke openbare, ghevaerlijcke, ende verderflijcke onwaerheydt, niet en wil aenmercken: Welcke schadelijcke dolingheb y my nu, so vele hier noodigh is, ontdeckt zijnde, willen wy scheyden uyt dese sake van H. N. grove faute, int niet recht onderscheydē vande tijdē: om morgen te verscher te komen aen den misbruycken vande selve H. N. int voorthalen der schriftelijcke sproken.
Broed. Het is my lief, hebbe oock t’huys te doen, daer ick mijn eygen saken al wat versuyme, om mijnen even menschen in desen te moghen nut zijn: doch moet ick tot voorderinge vanden nut der selver u eerst afvragen, wat u meyninghe is van dese tijden, ende der selver onderscheyt.
Eenv. Dat wil ick u gaern verklaren, hoe wel nochtans niet om u te leeren die’t mogelijck veel beter verstaet dan ick, maer onder verbeteringhe, of ghy my moghelijck wat beters wist te onderrichten. Seght my dan eerst: ghelooft ghy niet met my, dat die ware geloovige hier noch op aerdenlevende, de eerste verrijsenisse deelachtich worden?
Broed. Ja ick trouwen.
Eenv. Wat is dat voor een verijsenisse?
Broed. Een opstandt uyten slape des sonden, een nieu wandelinghe ende leven in gherechtigheyt: so dat die wandelinghe van sulcke verresene, nu al is inden Hemele, dewijle sy na den lichaem noch opter aerden leven.

Eenv. Dat is, na mijn gevoelen alles recht, die H. Schrift getuyget ooc also: maer sterft men niet al eer men tot die eerste verrijsenisse gheraeckt?
Broed. Ja men trouwen.
Eenv. Wat sterft men?
Broed. Die sonde ende ongerechticheydt, want gelijck als het leven der sonden in den mensche deur den eersten Adam, den doodt baert van’t leven der gerechticheyt: also wert wederomme overmidts het sterven der sonden, deur den tweeden Adam, het leven der gerechtigheyt, inden mensche gheboren.
Eenv. So houde icx mede, 2 2 Roma. 6. 4. ende meyne dat ghy nu wel merckt, dat also dese mensche die deur desen doope in den doot met Christo begravē is, dat hy dan also wederom met Christo vander door verrijsende, wandelt in een nieuwicheyt des levens.

Broed. Dat houde ick met u oock alsoo, oock tuyghet d’Apostel Paulus: Maer wat wildy hier mede seggen dat dienē sal op mijn vrage, van u onderscheyt der tijden in desen?

Eenv. Merckt ghy dat niet? Siedy daer gheen onderscheyt van twee merckelijcke tijden Christi, in een selve mensche, te weten, van sterven ende verrijsen Christi, ’t welck hier inder tijdt oock geschiet, in alle ware geloovigen? Wel aen, laet icx van den gront, so ickx kortste mach, dan uytspreken, met die allegory (niet om te bewijsen, maer om mijn sinne Schriftelijck te verklaren alleenlijck) die H. N. selve ghebruyckt vanden Tabernacule Godes. Neemt, dat yemant de Wet strengelijck hoort dreygen, die verdoemenisse voor alle sondaren, ende die selve alle gehoorsamen hoort beloven die saligheydt, ende dat met sulcken ernstighen toekeer des herten, dat hy uyt vreese vande vervloeckinghe, oft uyt hope opte segheninghe Godes, het sondigen begint te laten, ende sich so te scheyden van zijn Heydensche ende sondelijcke wandelinghe: soudet u oock vreemt te luyden beduncken, ofmen seyde dat daer die bedieninge Moysi na den Wet, haer werckinge hadde? Ende dat int voorhof des Tabernakels, ‘twelc een afscheydinge is tusschen die Jootschappe, ofte het Heylighe vanden Tabernacule Godes?
Broed. Neen, maer houdet voor wel ende stichtelijck.
Eenv. Laet ons nu oock nemen, of sulcken verstrickten knechte, of loonsuchtigen huerlinghen verkondicht werde, die vrolijcke bootschappe der genaden, ende beschenckinge in Christo Jesu: Indien hy met Christo wilde lijden ende inden doot gaen, om oock met Christo te verrijsen, ende int leven te verblijden, door die gehoopte gemeynschappe, ende deelachtigheydt zijnder Hemelscher rijckdommen, ende daer teghen die gehoorsaemheydt Christi soos eer began te lieven, dat die daghelijckx Slachoffer zijnder beestelijcker affeckten ende lusten in hem door de kraght Christi des oppersten Priesters so gheschiede, dat die sonden (niet alleen quijnende, swac of sieck worden, maer oock) waerachtelijck doodt soo sterven, dat sy niet weder le-


vendich mochten worden, ende dat door een vast betrouwen op de waere ende klare beloften Godes: Soude ghy oock niet wel gelooven, dat die Salichmaker Jesus, sodanigen mensche verlossende van zijnen sonden, dese mensche int navolgen vanden heyligen voetstappen des menscheyt Christi tot inden doot toe, gewaer soude worden: dat Jesus als een opperste Priester indē voorhanc des vleysch door den dienst des geloofs, daer also daghelijcx die Sontoffer int Heylige soude opofferen, tot een versoeninge tusschen Gode ende hem, want God belooft niet te gedencken die sondē der geenre die ’t quade laten, ende ’t goede doen: ’t welc in desen doot vande lusten der geloovigen geschiet, als hy also die sondelijcke lusten ende begheerten zijns vleesches willich dervende, ja cruycende ‘tvleesch met zijn lusten, die gehoorsaemheyt Christi to inder doot na volcht, ende dadelijck hanteert.
Broed. Dat luyt noch al niet vreemt: maer wat houdy vande eeuwige offerhanden maken int H. der Heyligen?
Eenv. Wat anders, dan daer nu Christus verresen zijnde ter rechter hant Godes, sodanigen gestorven mensche een recht Christen, dat’s ghesalfde, verstreckt, ende den selven salft met zijnen aldersoetste ende welrukentste clye, ende heylige geest der liefden, die eeuwige trooster, die alle tranen van d’oogen afwasschende, der zielen oogen met zijnē Godlijcken lichte soo verclaert, dat hy nu ghewaer wort alle die Hemelsche rijckdommen ende Godlijcke schatten van’t Manna, van den Roede Aarons: etc. inde Arcke, ‘twelck Christus selve is, die schatkamer der Godlijcker rijckdommen wesende, die hy nu soo lieft, ende bemint boven hem selfs, ende alle ‘tzijne, ende die ghever vanden selve, te weten God in Christo sulcx boven die gaven, noch soo hooch acht ende aenkleeft, dat hy’t alles voor drec achtende, Christum gewinnet, ende daer voor stadelijck den alderschoonsten, hoochwaerdichsten, ende besten looft, prijst, ende dancket: midts alle ‘twelcke het geloove, ende die hope van vereenicht te worden met Gode, in ende door Christum, nu ophout: maer niet die liefde tot der selve hoochwaerdige ende alder edelste goetheyt, die niet alleen eeuwich blijft, maer oock onophoudelijck toeneemt, wast, ende vermeerdert.
Broed. Ten deunckt my niet vreemt te zijn.
Eenv. Duncket u oock vreemt te zijn datmen sulcken dienst der liefden, oock noch den dienst Christi, als des eenigen ende eeuwigen oppersten Priester soude noemen.
Broed. Neen, want al werct Christus sulcx deur zijnen heyligen geest, so is hy selve noch niet alleen den beloover, maer oock volbrenger, ende werck-man door zijnen H. Geest in den zijnen te noemen.
Eenv. Dats mijn verstant mede: maer wat dunckt u nu van dese diensten ende tijden, te weten, des Wets, des Geloofs, ende der Liefden?
B. Dat sy alle drie heur werckinghe ende loop mogen hebben, in alle ware geloovige. Ja oock, dat zijt hebben ende wercken, ‘teen voor, ‘tander na, in allen geloovigen die volherdich blyven den Ouderdomme Christi bereycken: d’welck ic geloove in Moysi selve, ja oock al in Abraham den Vader des gheloofs, geschiedt te zijn geweest: Oock in velen

Propheten, immers in Job een Heyden, ick swijge van Paulo, ende d’andere Apostelen.
Eenv. Dat moet ic kso met u houden, ende daer teghen is dese leere van H. N. so seer tijdelijck, als oft een voor ende ‘tander na, eenighe duysent jaren geschiet, ende niet al in eenen selven mensche en soude mogen geschieden.
Broed. Dat mach ich H. N. seecker ooc niet toestaen: sonder int quade te gevoelen vande gaefrijcke barmhertigheydt Godes: die tot genen tijdē eenich mensche en onthout ‘tgene hen tot zijn opperste heyl noodich is: indien hy maer getrou is over het kleyne pondeken dat hy heeft. Ende hier mede wil ick u nu den Heere bevelen, om morgen (ghevet de Heere, ende believet u) ter gewoonlijcker uren, weder by u hier te komen, ende voortvarende met ons begonnen handel, die te eynden.
E. My is niet lievers: Sijt des Heeren genade bevolen tot Morgen toe.

Derde Gesprake, vant misbruyc by H. N. gepleecht, int beduyden der H. Schriftueren:

Tusschen Broederlijcke Liefde, ende Eenvuldich gevoelen.

Broed. Goeden dach Broeder, zijdy onledich in andere voorghevallen, saecken, so kome ick morghen wel weder: ist u dan gelegen?
Eenv. Neen, nu ist my gelegen.
Broed. Als ick naer u vraechde, seyde u joncxken my dat ghy heel onledich waert: dus ghebrackt aen hem niet, dat ick niet te rugh en keerde.
Eenv. Dat waer my waerlijck leet gheweest: ghy deet wel, dat ghy in quaemt.
B. ‘tGaf my wonder, my latende beduncken: dat was niet gheschiet: dus trat ic vrymoedelijck inne, op twijfele van des jongen misverstant in desen.

E. Ghy doet seker wel: so sullen sy oock alle doen, die niet lichtelijck en ghelooven, ‘tgene H. N. na seydt uyt die H. Schrift: welcx meyninghe my bedunckt, dat hy even so qualijck verstaet, als mijn jongen, in desen mijnen sinne hadde verstaen: die was, dat ick onledich soude zijn, desen morgen voor allen anderen, ende voornamelijck, voor Hatighe partydigheydt, ende Vermetel oordeel haer gheselle: maer geensins voor u. Dit mercke ick, hadde mijn jongen niet verstaen, als ick hem beval tot elck (maer meynde u bylo niet) te seggen, dat ick onledich ware. Dit misverstant des jongens mijne woorden, en heeft u dan niet ghehindert, dien mijn meyninge wel kont was. Gaet nu sitten, ende laet ons wercx bestaen, te weten, het handelen vande schriftuerlijcke spreuken by H. N. jammerlijc misbruyct, 1 1 Propositio ende verkeerdelic gebogen zijnde, tot bewijs zijnder onwarachtiger opinien. Broed. Daer toe kome ick hier: maer schrome wat voor twee saken? Een. Welcke?


Broed. Voor die groote menichte, ende door verwertheyt: want die menichte sal lagen tijdt nemen, ende die verwertheyt sal een selve dickmael verhalende, ’t verstant verduysteren. Eenv. Schroomt daer niet voor, men heeft middel om die beyde swaricheyden te voorcomen.
Broed. Wat middel?
Eenv. Wtmonsteringe ende schickinge: wy sullender vele uytwannen, ende maer een kleyn deelken verhalen, inde plaetse vande ontallijcke hope, so wel by u selve (so ick in u cedulle sie) als by my aengeteeckent wesende, en sullen dan dat selve kleyn hoopken, noch in eenrehande bequame ordeninge schichen: sulcx dat ons die menichte niet en sal vermoeyen, noch gheen verwertheyt en sal verduysteren: ende dat des niet te min by ’tspeur, dit monster bekent, ende ‘tgunt wy segghen willen lichtelijck verstaen sal mogen werden. Broe. Dat sal my behaghen condijt doen, gaet te wercke.
Eenv. In den eersten sie ic, dat H. N. doorgaens in al zijn boecken voornemelijc daer na arbeyt, dat hy nu ter tijdt geloof by den menschen soude becomen: niet alleen boven alle andere menschen, ende heure schriften, maer oock boven den Heere Christum selve, ende boven die Heylige schriftuere. Ende hier toe treckt hy (doch niet seer konstelijck, maer om waerheydt te seggen, plompelijck) die texten der H. schriftueren. Broed. In wat stucken meest naer u beduncken? die wilde ick wel hooren uyt u selve: om te sien of ick die uwe niet wat beter tot eenen goeden sinne sal konnen beduyden, dan ick kan doen eenige by my, oock aengeteeckent zijnde.
E. Sulcke stucken heb ick seer vele in H. N. bemerckt: maer salder u maer vier voorstellen, uyt oorsaken als geseyt is, namelijck, om lanckheyt, ende verwerrringhe te vermijden: van welcke gebreecken beyde, al H. N. schriften so overvloeyen, dat die verstandighe Lesers, van dien heur onlust int lesen groot, en heur nut na ‘tlesen kleyn, ja niet altoos bevinden. Alsoo sie ick dat H. N. veel sproken misbruyct: 1 In’t hoochroemen van zijnen dienst: 1 1 1 2 Int noden tot zijn gehoor, ende onderdanicheyt: 2 2 2 3 Int voorhouden vanden tijt der genaden nu, 3 3 3 ende int 4, vermeten, van zijn hooge wetenheyt ofte klaerheyt van zijnen dach der Liefden? 4 4 4
E. Laet het nu hoorē, en eerst vant eerste met een plaetse ghenoegen, soo ick doch daer van wat dencke te segghen, als wy handelen van H. N. Sendinge: leest ghy daer selve. B. Hier staet aldus:
ēē Dit is dyne Liefde, O God Vader, die du aen my bewesen hebst, 5 5 Spe. iiij. xxxiij. V. ende die sulve hebbe ick dorch dyne lieflijcke klaerheydt oock inder werelt verklaert, dewyle ick inde werelt geopenbaert ben, hebbe ick oock den dienst der Liefden aen mijnen Neghenste bewesen, 6 6 Ephe. 1. Eph. 4. dem selven gevordert, ende voor allen verstanden der menschen betuyget, dat die dienst der liefden alleene warachtigh is. 7 7 Act. 4. 12. Ioan. 10. 1. Joan. 4. Die selve getuychenis hebstu met dyne waerheyt bevestiget ende versegelt: Dyn woordt uyt dynen Heylighen Hemel hebstu ons hooren laten, unde wy hebben uyt die stemme dynes woordes verstaen, als datstn ghesproken hebbest: datter gheen dienst Godes ofte Christi (noch in Hemel,

noch op aerden) voor dy geldet, noch van dy geachtet wordt: dan alleene dese dijne alderheylichste dienst der Liefden (daer du my dynen beminden Soon tho einen dener to erkoren hebbest) unde dat du myne ghebedt erhoret hebst, &c.
Dat heb ick ghelesen? Welcke zijn die Schriftelijcke sproken, die ghy wilt segghe daer inne by H. N. misbruyckt te zijn.
E. Alle die sproken die hy daer verhaelt ende om op elck wat te seggen, so laet ons nemen die meyninghe vanden aengetogen sproocken totten Epheseren 1. sulcx te zijn dat het eynde der Godlijcker verkiesinghe aen ons sy: dat wy hier heylichlijck ende onbevleckt voor Gode wandelen inder liefden: Soude daer uyt volghen dat die dienst der liefden alleen warachtich sy? is dat, so zijn alle andere diensten valsch, of wildy daer teghen?
Broed. Neen.
Eenv. Is de dienst des Wets niet een ander dienst, dan die dienst der liefden?
Broed. Sy is een ander.
E. Is die dienst des gheloofs mede niet een ander dienst, dan die dienst der liefden?
B. Ja.
E. Is nu dit schrijven van H. N. waerachtich, so moeten die diensten des Wets, ende des geloofs beyde valsch zijn, als wesende andere diensten van H. N. dienst der liefden, ende so is Moyses dienaer des Wets gheen getrou dienaer Godes geweest, maer een verleyder: Ja ooc Christus selve, wiens dienst van H. N. een dienst des gheloofs wert ghenoemt. Wat dunckt u broeder? luyt dat oock lijdelijck?
B. H. N.
Verstaet dat moghelijck anders, dan ghy’t beduydet.
Eenv. Hoe?
B. Dat in dese twee diensten, te weten, des Wets, en des geloofs, geen volmaectheyt en is te vinden, als in zijn dienst der liefden wel is: die hy daerom alleen waerachtich noemt, als alleen salichmakende, ‘twelck ’t geloove (swijge de Wet) sonder Liefde niet en vermach.
E. Ghy verschoonet broederlijck, maer noch niet ghenoechsamelijck: Want of noch schoon die straffende Wet, maer als eē tuchtmeester der kinderen dē selvē, van gelijckē het Euangelium als een vrolijcke bootschap der Jongelingē, den selven niet en gave die salicheydt, so die volmaecte liefde daer sy is, den mannen inden verstande nootsakelijck geeft, so en volcht daer uyt geensins, dat die vreese des Heeren (het beginsel der wijsheydt) die salichmakende hope ende gheloove, (sonder welcke voorgaende dienstē niemant en mach komen tot die heylige liefde) onwaerachtich, ende verleyders, of heur diensten valsch souden zijn, men weet wel, dat het wel konnen lesen een volmaeckter const is, dan het wel konnen der letteren, ende van’t spellen: maer soude daerom die leeringe der letteren, ende van’t spellen valsch, ende het lesen alleen warachtich zijn? B. Dat en wil ic niet seggen. E. Ick wil segghen dat H. N. In zijn hoochroemenden dienst der liefden, oock den kinderen, ende jonghelinghen leerdt, ende dat hy oock daer onder ghebruyckt den diensten des Wets, ende des geloofs, zijn die twee diensten by hem selve, dan oock valsch? Of is een kindeken gheen warachtich mensch,


om dat het gheen volwassen man en is? Of leert hy den zijnen lesen ten eersten, sonder den kinderen ende jongers, den letteren, ende het spellen te leeren?
Bro. Neen, dat doet hy niet, want hy self bekent datter ooc kinderkens ende onverstandighen zijn onder zijne jongeren.
Eenv. Maer waer toe dienen dan dese zijne roemsuchtige woorden, dat de dienst der liefden alleen waerachtich sy? soudet oock ergens toe anders zijn, dan om den menschen inne te beeldē dat hy alleen dan warē dienste nu heeft, ende dal alle voorgaende diensten valsch zijn: heeft Christus dan oock niet den dienst der liefden ghehadt? H. N. schrijft Christo niet dan den dienst des geloofs toe, te weten, den minder, ja een onwarachtige dienst, maer zijn H. N. dienst soude nu alleen die volkomene, ende warachtighe dienst hebben of bedienen: dient dat ooc eenichsins tot die grootmakinghe des Naems Christi, voor den welcken (niet voor H. N. name) alle knien sich moeten buyghen? of en soude Christus die liefde niet gheleert, ende geen dienste der liefden gehadt hebben?
Br. Ja hy gewis: dat is hier voor tusschen ons nu al ghehandelt.
Eenv. So is hier mede tusschen ons nu al ghehandelt, 1 1 Act. 4. 12 dat H. N hier die voorghemelde sproke Pauli groflijck misbruyckt: ende soo doet hy mede die sproken Petri, houdende datter in niemande anders salicheyt is, (dan in Christo.) Want niet jegenstaende d’Apostel dit opentlijck spreeckt vanden Heere Jesu Christo: Soo derf H. N. dese sproke hier trecken op zijnen dienst der Liefden, seggende alsoo:
Ende wy hebben uyt die stemme dynes woordes verstaen, datter gheen dienst Godes ofte Christi (noch in Hemel, noch op aerde) voor dy en geldet, noch van dy geachtet wert, dan alleen desse dyne alderheylichste dienst der Liefden, daer du my dynen beminden Soon to einer diener toe erkoren hebbest.
Siet broeder, dat d’Apostel van Christo selve spreeckt so naeckt, datter niemandt, al wilde hy schoon, aen en mach twijfelen, trect dese H. N. op zijnē dienst der liefde, ende misbruyckt daer toe ooc, om immers eenen heerlijcken schijn te geven, die woordē die sonderlinge ende doorgaens opten persoone Christi inden Euangelio luyden: te weten, my dijnen beminden sone: die H. N. voorwaer (hoochroemelijck na luydt zijnder woorden) op zijn selfs persoone duydet: dat acht ick mede al geen kleyn misbruyck vande H. schriftuere, streckende alleenlijck tot een overmatich hooch beroemen. Laet ons nu komen tot het tweede stuck.
Broed. Welck was datte?
Eenv. Tot het bethoon dat H. N. de Heylige Schrift oock seer misbruyckt in zijne nodingen, ofte vermaningen aen den menschen, om den selven te trecken, tot hem te hooren, ende onderdanich te zijn.
B. Laet hooren.
Eenv. Ghy hebt wel ghelesen inde Heylighe Schrift die sproke: Ist dat ghy huyden zijn stemme hoort, so en wilt uwe herten niet verherden?
B. Ja vryelijck, meer dan tot een plaetse.
E. Van wiens stemme acht ghy dat al gesproken te werden? B. vande stemme ons Hee-

ren Jesu Christi, die ons leert die ghehoorsaemheyt des eeuwigē Sabbaths, door welcke men rustende vande wereltsche wercken, inde ware ruste Godes mach komen.
E. Die meyninge hebbe ick met u tot noch toe gehadt: maer sullen wy H. N. gelooven, so moetmen dit beduyden, niet vande leere, stem, ende roepinge Jesu Christi, maer van H. N. roepende stemme des Geestes der liefden, daer deur alle volcken uyt louter genade deur H. N. tot dat huys der Liefden geroepen ende ghenoodet werden, soo hy H. N. schrift.
B. Dats al wat grof geseyt broeder, soudy dat wel konnen bewijsen?
E. Soude ick niet: Siet, leest daer maer int beginsel van zijn roepende stemme, ende ghy sult haest niet meer twijfelen. B. Hier vinde ick ditte:

Dit is de roepinghe ofte stemme die over huyden in desen dage dorch den hilligen geist der liefden geschut unde ghehooret wert, unde daer alle volcken dorch H. N. to den huyse der Liefden de ruste der heylighen ofte aller kinderen Godes mede gheroepen unde genodet werden: nicht alleene mit deser roepinge, sonder oock met alle de schriuften, Hemelsch ghetuygenissen, unde gheestelijcke stemmen der eeuwigher waerheydt, die vanden heyligen Geeste der lieften uytgegaen, ende dorch H. N. aen den dach ghegheven sint, ghelijck alse voor hem die hillighe Geist daer van ghesproken heeft, under derhalven alle volckeren ghewarnet, datse immers inden daghe, wense huden syn stemme hooren, ere herten nicht verstocken odder verherden solden: nomlijck datse sich der sulver aenghebodener ghenade nicht weygeren noch wederstaen, sunder sich demudelick daer onder begheven solden: Op datse ingaen mochten tot die Gadsaligen ruste die dem volcke Godes bet tho op dessen dach der leifden omme sich daer inne to rusten nagelaten is.

E. Merckt ghy daer wel, wat heerlijcker ghepronckte, ende hoochroemelijcker woorden H. N. gebruyckt? Hy seyt niet slechtelijck (soo de Heere Christus meest doet) getuychenisse, stemme, of waerheyt, maer Hemelsche ghetuychnissen, geestelijcke stemme, ende eewige waerheyt, met diergelijcke prachtighe bynamen, maer hier van hebben wy nu al gesprokē daert diende, doch so veel dit nu onse handel aengaet, so siedy daer immers naect by H. N. die plaetsen van dese sproken: Ist dat ghy huyden zijn stemme hoort, etc. wel viermael voort haelt ende misbruyckt, om te bewijsen dat dese zijne H. N. dach der liefden, die beloofde rustdach soude wesen: ende daer sietmen gants onlochbaerlick, dat hy by dit woordeken stemme, hier verstaet niet die Psalmist meynen, te weten, de stemme des gheens daer de Vader selfs af ghetuycht heeft, uyten Hemele: Dit is mijn beminde zoon, inden welcken ick een wel behaghen hebbe: hem suldy hooren: Neen, die ware stem meynt H. N. hier niet, maer beduyt dese schriftelijcke sproken op zijn eygen stemme ende schriften, so hy wel bottelijck verklaert met dese zijne voorseyde woordē: Niet alleen met dese roepinghe, maer oock met


alle die schriften, Hemelsche getuychenissen ende geestelijcke stemme der eeuwiger waerheyt, die vanden Heyligen Geiste der Liefden uytgegaen ende dorch H. N. am dem dach gegeven sint. Siet nu broeder, of men een sake oock plompelijcker mach uyt spreken: want hy noemt opentlijck zijn eyghen schriften die stem, daer de H. Schrift of seyt, ende wijst ons niet tot, maer vanden Godlijcke op zijn H. N. menschelijcker schriften: dunckt u dat oock noch al verantwoordelijck of verschoonelijck te wesen? moochdy oock nu meer daer aen twijfelen, dat hy op hem selven beduydet dese sproken die d’Apostel naecktelijck op Christum duydet? Broed. Voorwaer qualijcken. Eenv. So moetmē dan seggen dat H. N. selve Christus is: Of dat hy dese sproocken gantselijcken misbruyckt tot zijnen roem, ende der onwetende verleydinge. Ick hebber sodanige meer aengeteeckent in dit stuc: maer want hier aen genoech is voor den goetwilligen, ende dē anderen van niemanden genoech mach ghedaen worden, so wil ick nu komen aen’t derde stuck: te wesen, dat sy so leert nu den tijdt der ghenaden te wesen, als of die noyt te vooren oock in den tijden Christi niet gheweest en ware. Isaias meer schijnende een gheschiede Historie, 1 1 3. tyt der genaden dan een toekomende prophetie te schrijven van Christo, daer hy seyt: Inden aengenamen tijdt heb ick dy verhoort, 2 2 Isa. 49. 8. &c. etc. stelt met sulcke naeckte ende klare ommestanden, den salichmakinghe, het werc ende het ampt Christi, so openbaerlijck voor oogen, dat ooc die Jodē selve sonder schaemte qualijck konnen lochenen alsucx gheschreven te zijn, vanden Heere Jesu Christo, al niet jegenstaende derf H. N. dese prophecie rondelijck trecken op desen zijnen dienst, tijdt ende dach: daer hy de voorseyde Prophetie Isaie innevoerende, seyt also: 3 3 Straf der heorderie Cap. Ij. 5. Isa. 49. e. Bedenct doch wat ghy in dessen kostelijcken tijdt der genaden alle versuymet. Broed. Ist niet alle dage, so lange wy hier leven, tijdt der genaden? Wat misbruyck siedy doch hier inne? Eenv. Dat misbruyck, dat hy dit hier (als doorgaens oock elwaerts) treckt op zijnen dienst, daer af handelt hy hier als oock ergens, met dese woorden: Daeromme siet idtzundes toe, O ghy kinderen der menschen 4 4 Spn. Ij. Cap. f. , dat gy iu nicht versuymet in dessen genadigen tyde, want voorwaer na dessen dach ofte licht der Liefden, sal ju bet to der eeuwicheyt geen genade meer toegebracht werden. Broed. Machmen niet verstaen, dat H. N. Hier mede meynt, dat het eynde des werelts ghenaeckt, ende dat hy hier mede niet anders en verstaet, dan de selve tijdt der ghenaden, die ten tijde Jesu Christi is geweest? Eenv. Het soude soo eenichsins mogen geduydet worden, by den genen die H. N. schriften, maer stuckwijs hier ende daer, wat ghelesen hebben, maer ick machs daer voor niet verstaen, als die op ander plaetsen zijne meyninghe anders bevinde te wesen: overmidts hy elwaerts sulcx hem self verklaert, dat icx daer voor niet en mach houden? Broed. Waer doch? Eenv. Leest hem daer. Broed. Hier staet ditte:
Vvant dat salmen inder waerheyt also bevinden, 5 5 Spe. iiij. Cap. 24. c nomlijck, idzundes tho de leste tyt in dessem daghe des Heeren, ofte licht der Liefden (welcke dach in klaerheyt, tho ein rechtferdich gericht onses Godes, dat recht unde dat onrecht, dat licht, unde die duysternissen vn-

derscheydet) dat bet toe dessen dach alle menschē met erdomme, und goetdunckē bevangē ghewest hebben, unde dat de werelt beth her toe nuwerle sulcke licht noch klaerheydt kundich gedaen is, 6 6 Isa. 60. alse God ons idzundes uyt zijn milde genade onder die gehoorsaemheydt der Liefden openbarende is, &c.
Eenv. Daer siedy nu immers wel klaer de meyninge van H. N. geweest te zijn, niet soo ghy seggen wildet, maer so ickx houde: seker dat hy niet en verstaet de genade, die oock ten tijden Christi de werelt is condich gedaen geweest, betuygen voorwaer wel uytdruckelijc zijne woorden, dat sulck licht noch klaerheyt den werelt tot noch toe noyt condich gedaen sy geweest: tot bewijs van welck zijn seggen, hy oock niet minder misbruyckt, die ander sproken vanden lichte voorsz int 60. Capittel van Isaia, diemen onlochbaerlijcke weet op Christum te houden, die het ware licht des werelts, ende der menschen onlochbaerlijck is, ende niet op dese H. N. die gheen Christus, noch oock geen licht des werelts en is: 7 7 Matth. 4. 16. Iaon. 1. 4. 5, 9. 3. 19. 8. 12, 9, 5, 12, 46, Actor, 13 47. Roepende stem, Cap. 1. 4. Spe. 4. Cap. 33. k. Isa. 60. Wildy dit misbruyc vant 60. Capittel Isai. noch meer sien, leest H. N. daer. Broed. Ick sal:
Comet nu alle hye her (schrijft hier H. N.) daer idt Hemelsche dachlicht die Sonne der rechtvaerdicheyt schynet. Eenv. Leest nu daer in dat groote boeck, Broed. Ick doet: want die Liefde is de leste denst, unde leste dach, in welcheren idt licht so klaer schynet, unde alle ding soo naecket geopenbaert wert, datmen nergent na meer heet te vragen: Daeromme sal de dach der Liefden altijdt blyven, unde de Sonne daer nimmermeer onder gaen, &c.
Eenv. Seght my doch nu rondelijc sonder partijdicheyt uwer vruntlijcker aert, die uyt jonsten alles ten besten, ghelijck daer teghen een vyandtlijck of nijdigh mensch, alles ten erchsten oordeelt ende beduydet, machmen hier uyte oock wat anders verstaen, dan dat het licht des daechs Christi geen warachtich, of ten minsten geen eeuwich Sonlicht, naer niet dan een vergancelijc, ja geleent Maenlicht soude zijn geweest? ende dat daer teghen het licht van dese H. N. een eeuwich Sonlicht soude zijn ende blijven, als selve die Sonne der gerechticheyt wesende, of ten minsten, als hebbende die krachtichste, klaerste, ende onverganckelijcke claerheyt, ende waerheydt, die in Christo niet en soude gheweest, maer van Christo belooft soude zijn, door zijnen geest der waerheyt in desen vergodeden H. N. om de wereldt aen te dienen, dit klare Sonlicht in desen tijdt der genaden, of dach der Liefden, ‘twelck de werelt inden tijden des geloofs Christi niet en mochte verdragen? Broed. Ghy sluyt streng ende krachtelijck. Eenv. Maer naeckt, ende warachtelijc: Wildy meer sien vanden hoogen roem, van dese zijne klare dach der Liefden? ende van den sproken, die H. N. daer jammerlijck toe misbruyckt (d’welck het vierde stuck was, dat wy souden handelen) so leest eens wat H. N. daer seyt op die plaetse, ontbeyt noch wat, ‘tis dat niet dat ick soecke: daer ist, leest doch selve. Broed. VVant alle wat voor hem gheweest is, ofte alle voorighe densten, 8 8 4. Claerdach. die van Gode uyt ghegaen zijn beth to dessem heerlycken dach, nomlick, desen lesten dienst, 9 9 Speg. ij. xix. c. die hebben alle verhoopt vnde gheprophetiert op de Liefde, toe in besluyt aller dingē ofte ein bant


der volkomenheyt: 1 1 1. Cor. 13 daeromme getuyget ooc Paulus unde seght: Vnse weten is een stuckwerck: unde vnse prophetien is een stucwerc: Overst wanneer dat volkomen komen sal, soos al dat stuckwerck opholden. VVant inden voorledene densten heeft God dorch zijn licht de saligheyt der menschen gesocht unde de selve dorch Iesum Christum openbaert: welcke saligheyt God belooft te bevestigen inde Liefde. Sesse saligheyt worde in voorigen tyden gesien als doch eyn spiegel, overst inde Liefde als tegenwoordich van aenschijn to aenschyn.
Eenv. Merckt ghy daer nu wel dat hy van Christi licht, niet dan een spiegel ofte Mane, maer van dit zijn licht, het aenschijn selve, of die Sonne maeckt? Broed. Neen ick, want H. N. bekent hier immers selve wel naeckt, dat dit licht door Christu geopenbaert is gheweest. Eenv. Dats waer, maer hoe naecktelijck, of claerlijck verklaert H. N. hen selve terstont daer aen met dese woorden: Dese saligheyt werde in voorigen (te weten, in Christi tijden) gesien, als dorch ein spegel: overst inde Liefde, als teghenwoordich van aenschijn tot aenschijn. Dat zijn H. N. eygen woorden daer: wat machmen hier uyt doch anders verstaen, dan dat in Christo, als in een klaerheydt der Manen, of Spiegel der Sonnen, te weten inden lichte des gheloofs alleenlijck, sulcx eenichsins wel gheopenbaert is gheweest: maer datmens nu, als inden dach de Liefden, het Sonlicht (van welcke Sonne de Maen oock haer licht leent ende ontfangt) te weten, niet in Christi, maer in H. N. leeringe der Liefden, alle dingen als teghenwoordich, van aensichte tot aensichte gesien werden? Broed. Ghy treckt zijn woorden scherpelijck. Eenv. Neen plompelijck: sietmen hem niet plompelijck die sproke van de volmnaecktheydt der Liefden, trecken op dese zijnen dienst der Liefden? noemt hy die niet het volkomen? alle ‘tander stuckwerck? seyt hy dese dingen niet? seyt H. N. (segghe ick) hier niet opentlijck, dat alle voorighe diensten (daer is soo wel de dienst Christi als Moyses onder begrepen) gepropheteert hebben op desen heerlijckē dach ende lestē dienst? Also maeckt H. N. hier niet alleen Moysen, maer oock alle Propheten, oock mede d’Apostelen, ja oock Christum selve dienaren ende voorlopers, of getuygen van dese zijne H. N. heerlijcken dach ende dienste der Liefden: machmen dat oock noch eenichsins ten goeden beduyden? soude dat noch moghen heeten Schriftuere recht te beduyden? dat duncket my onmogelijck om geloven. Broed. Wort ghy niet al wat vyerich? Eenv. ‘tmach wel soo zijn: maer wie dit merckende, ende Christum lievende, soude moghen koel ofte lau blijven? Heeft Christus niet anders, dan’t geloove geleert? heeft hy oock de Liefde niet selve gepredickt? selfs beleeft? ende die zijnen jongheren doen verstaen? doen hebben? ende doen hanteren? Is dan Christus selve oock een leeraer ende exempel geweest vande volkomen Liefde: hoe salmen moghen ghelooven dat dese H. N. sulcx nu eerst soude leeren? was Jesus Christus selve het warachtighe licht: wie macht gelooven, dat het nu eerst in de werelt soude comen, door desen H. N.? die bestaet met gelijcke stouticheyt te misbruycken dese woorden Petri: Wy hebben een vast Propheetsch woort, ende ghy doet wel, dat

ghy daer acht op neemt, als op een licht, dat daer schijnt in eenen donckeren hoecke, tot dat de dach aenbreeckt, ende die morgensterre opgae in uwer herten: siet nu daer broeder, 2 2 Voor T. 4 of hy dit propheetsch woort niet en treckt op zijnen dienst der Liefden: Watte? souden dan alle menschen sedert Christi toekomste inden vleesch, ja oock sedert Adam af, inden donckeren hoecke sonder het licht des Hemels, sonder desen morgensterre, ende sonder desen dach de Liefden in heure herten ghehadt te hebben, so jammerlijck versuymt zijn gheweest? Of was Christus het licht des werelts niet, maer salt dese H. N. nu eerst wesen? Of en is inden Euangelio, ofte inde leere Christi, gheen licht, gheen klaerheydt, noch gheen waerheydt? Broed. Hola, ghy gaet al verde, H. N. selve brenght immers oock de H. Schrift selve by, dat soude hy niet doen, so hyse voor geen waerheyt, of klaerheydt en hielt. Eenv. Hy macht wel doen uyt noot: Want het waer te grof, ten eersten te seggen: De H. Schrift is duyster, of onwarachtich, maer mijn schriften zijn licht, ende waerachtich: wie soude hem sulcx seggen ten eersten doch toevallen? Men spredet gheen net voor d’oogen der vogelen. Doch al en seyt hy sulcx niet met uytdruckelijcke woorden: So verklaert hy’t selve niet seer bedecktelijck zijn meyninge te zijn. Broe. Waer inne datte? Eenv. Dat suldy hooren, wildy my onpartydich antwoorden. Broed. Ick wil. Eenv. Hout ghy H. N. oock so godloos, dat hy nu voorgenomen hebbende den menschen te wijsen, niet aen en soude wijsen tot het gene dat hy selve heelt, voort alderklaerste ende warachtichste? Broed. Neen, die moetwillighe quaetheyt mach ic H. N. niet toebetrouwen: Eenv. Ic mede niet, ende dat doet my ‘tgunt ick terstont sprack van hem gevoelen. Broed. Hoe dat doch? Eenv. Ick houde dat hy selve gheen beter middel en wiste voor den menschen, om tot waerheydts kennisse te komen, dan ‘tgene daer toe hyse aenwijst. Broe. Dat houde ick met u. Eenv. Nu wijst hy zijn leerlinghen doorgaens aen tot het lesen, niet vande Goddelijcke schriftuere, maer tot zijn spieghel der gerechtigheyt: daer uyt besluyte ick nu niet min nootsakelijck dan verdrietelijck (als die sulcke grove fouten ongaerne in den menschen sie) dat H. N. zijn schriften voor beter acht ende oordeelt, dan de Heylige Schrituere: of moochdy hier noch wat jegens? Broed. Neen ick trouwen, maer waer wijst hy tot lesinge zijne schriften, oft tot zijnen spieghel, ende niet totter H. Schrift? Eenv. Leest daer op die plaetse. Broe. Hier vinde ick dese woorden.
Een yeder neme waer zijnen tijdt tot hillichmakinghe, 3 3 Spe. Voor T. 5 in ein dagelijcx beschouwende die vlecken zijnes geistes in den spegel der gerechticheyt, etc: Wat dient dat ter saken? hy meynt daer moghelijck dat elck hem beschouwen sal in Christi leer ende leven, die hy moghelijck meynt met die woorden, spiegel der gerechticheyt: ende seker is dat sulcks so valt al u bewijsinge inder asschen. Eenv. Die verwe en deucht hier niet, om dese lelicke vlecke te verschoonen: Want H. N. wijst tot soo veele plaetsen aen tot zijnen schriften, ende zijnen geprenten speghel der gerechtigheyt datmens geensins en mach vermoeden, swijghe gelooven, so ghy’t wilt verbloemen:


Siet daer in dese mijne Notulen. B. Thoont my die plaetse in den Boecken selve.
E. Gaerne: ziet daer de plaetse, by my terstont voort-ghehaelt: Roepende stem. Cap. 1. 1. Sproken xx/6. Voorreden, e. 4, y. 7. Speg. ij, 12, a. 25, a, 25, c. ende e, f, g. Spe. iiij, 7, c. Wat dunckt u nu hieraf dat ick droome? B. Neen, ick zie anders, ende en haddet niet ghemeynt. E. Siet dan noch dese eenighe plaetse, ende ghy sult noch al wat anders zien, dat ghy oock niet ghemeynt en haddet: Broed.
Op dat ein yder dat syne, ofte idt alle dat hy aenghenomen heeft, 1 1 voor. N. 3 oft daer inne hy gheleert is, de ghemeynschap der Liefden opdraghe unde toebrenghe. Allein ghehoor ghevende den Godsalighen woordt des Levens, under de ghehoorsaemheyt der Liefde, na verclaringe des heerlycken Lichts, betuyghet in den Speghel der gherechtigheyt.
Broe. Dats voorwaer al wat grof.
Eenv. Dat ist ghewis: want hy sluyt daer Bybel ende alle Schriften buyten, wijsende alleen op sijn heerlijck licht (is dat niet met heerlijcke woorden vermommet) netuyght in sijn Spieghel: dat meyn ick immers opentlijck sijn eyghen Schriften ende leeringhen, hoogher of beter gheacht te sijn dan die Bybel ende leeringhen Jesu Christi selve: hy moste sulcks oock nootsakelijck doen, doe hy so verde was ghekomen dat hy dese sijne dach ende dit sijn licht voor der Zonnen licht selve ende den dagh ofte licht Christi, niet hooghers dan voor een Maenlicht, jae voor een duystere prophetie in de donckere hoecken schijnende, heeft derren oordeelen, ende achten: hout dese H. N. alle voorgaende diensten ende leeringhen (oock Christi dienst ende leere selfs) al voor yet hoogers dan stuckwerck ’t welck moeste ophouden? Acht hy wederom sijne Leere ende Dienst niet voort volkomen, dat eeuwelijc sal blijven? Daer zietmen nu hoe schendelijck H. N. dese sproke totten Corintheren in’t xiij. Cap. misbruyckt: condy nu dit eenighsins in’t goede beduyden, begint sprkens, ick sal hooren.
B. Neen, het is oock haest tijdt dat wy beyde swijgens beginnen: want ick moet een ure voor de maeltijt noodtsakelijck wesen op een ander plaetse: die tijt is nu al ghekomen, dus wil ick van u scheyden, derwaerts gaen, ende late de navolgheren van H. N. dese dingen selve verantwoorden. Maer op dat sulcx mette meeste vrucht ende minste aenstoot, mach gheschieden, soo waer mijn raedt wel, dat ghy dese uwe schriften van H. N. hooghe beroeminghe, van sijn misverstandt, in den tijden, ende van sijn misbruycken in’t voorthalen der Schriftueren, oock van alle ’t ander meer: Dat ghy soudt willen int licht geven, eerst ende alvooren schickt in handen van N. ende N. vermaenders, voorstanders of liehebbers van H. N. leere ende schriften: omme by de selve ghesien (connen zy) teghen u in alder stilheyt, verantwoort te werden: ten eynde soo zy u connen vernoeghen met waere verantwoordinghe, dat ghy henluyden in rusten laet overvloeyen in heuren sinne: nadien zyluyden u niet en willen meesteren, in den uwen, maer daer inne vry laten blijven, ende also twist vermijdet mach werden. Maer willen zyluyden niet antwoorden, of connen

zyluyden u gheen behoorlijcke ghenoeghen gheven: so wil des naestens noodt ende pericule u porren ’t selve voor allen menschen ghemeen te maecken.
E. Dien raedt is goet: het was oock mijn voornemen, ende dencke sulcks te doen.
B. Vaert wel, Broeder in den Heere: die doe gedyen u werck, tot waerschouwen aller Godt-meynende herten. E. Amen.

Dit hebbe ick ghedaen voor’t drucken: Ick hebt ghelevert in der voorneemsten handen van’t huys der Liefden in Hollandt: die’t d’een voor d’ander na ghelesen, ende my weder ghedaen hebben, sonder dat zy daer yet op wilden segghen.

Vierde ghesprake, tusschen N. ende Eenvuldigh ghevoelen.

N. Goeden dagh, goeden dagh vrundt: Gaet het noch al wel?
E. Ick dancke den Heere.
N. Dat’s een konst, die allemen niet en can, of ghy’t alle recht kondt, weet ick niet: kendy my oock noch? Ick heb eertijts met u ghesproken.
E. Ja ick seer wel, behalven dat my den name is vergeten: Wy spraken laestmael wandelende tussschen de steden N. ende N. ende dat onder anderen oock van de zendinge van H. N.
N. Dat is waer: ick was hier in de stede, ende vernam dat Broederlijcke Liefde altemet u gheselschap is: Dat dede my hier tot u comen, om noch wat met u te spreken van de selve sake, indient u onlede mach ghedooghen.
E. O jae, goede man, sy moet sulcks ghedoogen: mijn uyterlijcke saken moeten wijcken voor dese, die my boven al ter herten gaen: Dus zit doch daer neder, ghy zijt my hertelijcke willekoom, ende laet ons wat van de selve sake, of van anderen, na u ghelieven beginnen te handelen, ende dat met alle bescheydenheydt, alleen tot eere van de waerheyt.
N. Dat is my lief: maer ghy en versuymet immers mijnenthalven niet?
E. Neen, lieve man: ’t ghewin van dese koophandel is my so lief, dat ick gheen versuym van ander dingen daer tegen en achte: waer af sullen wy spreecken?
N. Vande zendinge van H. N. believet u: want daer af dencke ick u met volle ende zatte bewijsinghe, te vernoeghen.
E. Dat is my oock lief, maer seght my doch voor al vrundtlijcke N. nadien ons voornemen dan is, om te handelen vande blijcke, vande zendinghe van H. N. of ghy’t oock voor goedt ende gheoorloft houdt, dat elck dien’t goet dunckt, sich des leer-ampts onderwinde, om eenighe Ghemeynten of Kercken te stichten, te reformeren, ofte vernieuwen, ende daer inne te leeren, als van Gode ghezonden sijnde?


N. Neen, gheensins: dat en is oock de meyninghe niet van H. N. ghemerckt hy opentlijck daer teghen is, so ick u licht soude doen zien, so ick hier hadde sijnen Spieghel der gherechtigheyt.
Eenv. Daer aen en sal’t niet ghebreecken: ziet daer isser een.
N. Y, hoe komdy daer aen?
Eenv. Dat is my betrout.
N. Door ontrouwe Broederen tegen henlieden last: 1 1 Voor. G. 5 Doch leeft daer die plaetse, ende ghy sult bevinden dat hy sulcke van self-loopende leeraren bestraft, van heure verwaentheyt ende eyghen wijsheyt.
E. Ick vindet daer (so ghy seght) te staen heel breedt.
N. So schrijft hy sulcke zijne meyninghe noch claerder op dese plaetse: Daer ist, dat ick meyne: Ick sal’t lesen:

Ziet ende merckt, dorch die inbidinghe der wetenheyt, 2 2 Sp. 2, 37. e inder menschen verstandenisse, unde dorch den toefalt o de sulve: also datmen de selve insehet voor den H. Gheest, ofte licht der wijsheydt, daer sulverst sijn so manicherleye verscheyden dryvers uyt opgestaen, met veelderleye unde verdeylde verstanden, daer na dat em ein yeder ein verstandt ofte wetenheyt aenghenomen heeft, oft sijn geist em inbildet: unde hebbet also in verdeyltheydt de volckeren under verscheydene wetenheydt, ofte Godsdensten bevanghen, unde ein yeder den sijnen eine ordeninghe gheconterfeyt, uyt oorsake der schriften, na sijn wetenschap, ofte uyt die drijvinghe yemandes geistes, dem se opsicht gheven, unde em sulven daer van betoveren laten, meenende oock sulvest dat die wetenheyt de Hillige Geist were, etc.

Daer siedy ny meyne ick wel uytdruckelijck dat H. N. niet voor goedt en houdt, dat yemant ongesonden van Godt, eenighen gemeynten oprechte, versamele, ofte leere: lieve man leest noch daer een treffelijcke plaetse van’t selve.

Ende wowal se segghen datse immers nicht 3 3 Sp. 3, 33, d sijn alse de stumme honden, oft lichtvaerdige clappers, men datse vryelijck den volckeren ere sunden openbaren unde straffen, soo sijnse doch (sose voor de liefde opgestaen sijn) nichts dan ydele clappers, unde nicht vande Cudde Christi, sonder vooren ic eyghen, unde nicht dat woordt des Heeren, loopende also daerse nicht gheroepen sijn, unde gaen daerse nicht ghesonden werden, etc.

Daer blijckt oock wel naecktelijc de meyninghe van H. N. in desen, ende voornamelijck noch hier.
E. Ick mercke nu ghenoegh, het lesen soude maer tijt-quistinghe sijn.
N. Neen, laet my noch maer dese plaetse (die schoon is) lesen.
E. So doet.
N. Hoort doch toe, ‘tis schoon:
Schamet ju, ghy verwaende Christenen, unde alle ghy valsche Herders, 4 4 Sp. 3, 32. e die dat eerwaerdige leer-ampt der Discipelen ofte leeringe Christi, ju sulven ofte durch menschen aengenomen hebben.
E. Ick hoort hier uyt nu soo vele, dat wy beyde (oock H. N.) daer inne eens sijn: dat

niemant sonder wettighe zendinghe en behoort Gemeynten te bouwen, of Kercken te reformeren ofte vernieuwen, ofte leeren als authoriteyt, ende last, of bevel van Gode hebbende.
N. Dat sta ick u toe. E. Leert H. N. niet? N. Hy doet. E. Sticht, reformeert, of vernieuwt hy een Kercke? N. Hoe meyndy dat? E. Moyses stichte, Elias reformeerde, ende Christus vernieude de Kercke: Welck van dese drie diensten bedient H. N. N. Hy vernieut de Kercke van ’t onvolkomen int volcomen: welcke volcomenheydt noch noyt soo betuyght oft gheleert is gheweest, ende leert mitsdien wat dat noch noyt kont gedaen is geweest. E. Hy behoefde dan wettige sending daertoe. N. Neen, hy behoeftse niet, maer hadse krachtelijck ende waerachtelijc. Eenv. Waer by soudy dat doen blijcken. N. Waer anders by dan dat H. N. dienst der Liefden haer eygen bewijs met haer brengt, ende gheen bewijsinghe altoos van zijn zendinghe noodigh is: also dese sijne dienst d’alderheylighste ende volcomenste is, die oyt was, is, of werden sal. Eenv. Maer waer by blijckt dach dat sijn dienst d’alderheyligste is? N. ghy hebt den Spieghel hier, ende hebdy dat noch nerghens ghelesen? soo hebdy voorwaer niet wel daer in ghespieghelt. Eenv. Ja wel, ick hebter menighmael in ghelesen: Maer is u dat bewijsinghs ghenoegh dat hy ’t selve seyt? Dat is my voorwaer niet ghenoegh: Daerom vernoeghde my H. N. selve oock niet in sijn leven, als hy mondeling my also zijn zendinge wilde Vroet maken, nochte oock niet met sijn gheschrift, vande Spieghel der gherechtigheydt, die hy my al langhe voor’t drucken liet lesen: 5 5 voor. M, 5 Het mishaeghde my, soo’t noch doet, dat hy soo vrymoedelijck sijn eyghen woorden, uyt zijn eyghen spieghel voorthaelt, tot bewijs van ’t gunt hy segghen wil. Wat is dat doch anders gheseyt, dan ghelooft my, want ick selve segghe dat? Daer behoeft al andere bewijsinghen tot soo hoogh-wichtighen saecke. N. Wat machmen seeckerder bewijsinghe hebben dan daer aen dat de dienst van H. N. leere eeuwigh ende oneyndlijck is: Daer alle andere voorgaende diensten, als stuck-werck ophouden, verouden, ende als roock voor desen volkomen ende alderheylighsten dienst moeten verdwijnen? Eenv. Dit u bewijs behoeft noch self bewijs. N. Hoe datte? Eenv. Ghy seght (H.N. mede, ick hebt wel ghelesen) dat dese dienst van H. N. eeuwigh is, maer dat gheloove ick niet, noch en zie gheen oorsake om dat Wettelijck te moghen ghelooven. N. Dat wonderde my in u. Eenv. Waerom dat? N. Gelooft oft verstaet ghy dan niet dat de bedieninge des wets ophouden moet? Eenv. Ick doe. N. Houdy oock niet dat het gheloove ophoudet, als die Liefde komt? Eenv. Dat heeft sijn mate: maer laet ons dat soo nemen, wat wildy dan segghen? N. Niet anders dan d’Apostel Paulus selve seydt, te weten dat het stuckwerck sal ophouden, alst volcomen comt: dat Wet, hope, ende gheloove, stuck-werck is, ende op sal houden, daerom oock die diensten des wets ofte Moysi, dienste der hopen, ofte der propheteringhe ende Proopheten, ende de dienste des gheloofs, ofte Christi moeten ophouden: Nu dese volcomen dienste der liefden


komt: Die als wesende volcomen, ende het eynde alder leeringhen, ofte bedieninghen, nimmermeer en sal ophouden.
Eenv. Ick geloove seer wel, bevindet oock in veele dinghen, dat de Wet met haer bedieninghe ophout in alle menschen, daer ’t gheloove met sijne bedieninghe inder waerheydt inne comt: Van ghelijcken, dat die hope ende ‘tgheloove self met haren diensten ophouden in allem menschen: Ende dat in sulcke stucken daermen door’t blijven inden woorde Christi ghekomen is tot kennisse der waerheydt der selver dinghen, ende daermen nu boven allen dinghen, het ghehoopte ofte gheloofde goet bemint, ende verkreghen heeft. Maer wat doet dit tot dese sake? Of wildy lochenen dat Christus, met oock sijne Jongheren, den dienste der Liefden ghehadt, ende die Liefde gheleert hebben ghehadt?
N. Ist niet een ghenoeghsaem bewijs van de zendinghe van H. N. dat zijn dienst alleen waerachtigh is.
Eenv. Waer blijckt dat u segghen?
N. Leset daer selve. 1 1 Spe. iiij. 33. b.
Eenv. Dat is al weder gheseyt H. N. seyt sulcks, daerom moetmens ghelooven: Neen ick ben noch sijn ghevanghen niet, maer onderwerpe mijn verstandt gaerne de H. schriftuere: Oock merckt ghy qualijck wat ghy seght.
N. Waer inne dat?
Eenv. Is de dienst van H. N. ende van Christo een selve dienst in allen stucken?
N. Neen, die bedieninghe Christi was in den gheloove: maer H. N. bedieninghe is in de Liefde.
Eenv. Is nu de dienst van H. N. alleen waerachtigh, so volght uyt u segghen dat de dienst Christi onwaerachtigh is gheweest.
N. Neen, soo meynen wyluyden dat niet, ghy nemet wat te strengh: maer wy verstaen dat die diensten des wets ende des gheloofs ghetuyghen opter Liefden, ’t welck sy self niet en sijn, maer dat die Liefden alleen ware saligheyt gheeft. Want niet al die ghelooft saligh is: maer al wie lief heeft, die is saligh. Want het geloove sonder liefde en mach niet salighen, soo d’Apostel claerlijck uytdruckt, 1. Cor. 13. Al was S. Jan self niet Christus so en was daerom nochtans sijn tuyghnisse van Christo niet valsch, ende men moet daer by noch bekennen, dat die getuygher self het betuyghde niet en was.
Eenv. So en ist met Christo niet als met S. Jan: Want Christus ghetuyghde niet alleen van de liefde, maer hy hadde die oock self grooter ende volmaecter dan die oyt van yemant is ghehadt, als die sijn leven gaf om sijne vyanden van de doot te vryen: immers Christus was self die Liefde.
N. Hoe soudy dat bewijsen?
Eenv. Lichtelijck ende vastelijck: Christus is Godt, ende God is de Liefde: so is Christus oock self die Liefde: so is Christus oock self die Liefde, ende hadde daerom oock niet alleen die dienst des gheloofs, maer oock der Liefden: Is dit waer, ’t welck ick niet en zie datmen mach lochenen, end eist mede waer, so ghy bekent, oock H. N. self mede, dat H. N. dienst, een ander dienst is, dan de dienste Christi is gheweest, ende is: So volght al wat anders hiet uyte.
N. Wat doch?
Eenv. Dat Christi dienst volkomen, ende

waerachtigh was, is, ende blijft, ende dat daer teghen H. N. dienst stuckwerck, immers ydel ende valsch is, ende blijven sal. Want maeckt de volcomenheyt, ende waerheyt van ’t gunt daer wel bedient werdt, den dienst van dien volcomen ende waerachtigh (so ick, jae moet houden) wie sal niet moeten bekennen, dat de dienst Christi volcomen, en waerachtigh is, ende blijft, so men niet wil segghen, dat Christus niet wel sijn dienst der Liefden, met leven ende leer bedient heeft gehadt? Mach dit oock yemant dencken (swijghe segghen) sonder Christum van sijne waerdighe eere te berooven? Is dan oock H. N. dienst wat anders dan de dienst Christi die volcomen is ende blijft? Hoe machmen ghelooven dat H. N. dienste oock volcomen soude wesen? Daer en moghen immers gheen twee sonderlinghe volcomen diensten wesen?
N. Dats vernuft, dat ghy brenght.

Eenv. Dat mach ick met waerheyt seggen van H. N. schriftē, ende dan noch daer by dat het sijne so blint vernuft is, dat hy’t met geen vernuft, noch schrift, noch ghy oock niet (soo hier blijckt) en condt verdedighen: Daer ick in’t jeghendeel, mijn segghen niet met vernuft, maer met Schrift bevestighe.
N. Dat H. N. seyt, 2 2 Figur. titule fol. 47. b. dat betuyght hy uyt die Hemelsche waerheyt.
Eenv. Dat hoor ick segghen, maer ick en ziet niet blijcken.
N. Daer mooghdy’t sien, wildy maer u ooghen openen.
Eenv. Dat schrijft H. N. selve, van hem selve: Acht ghy dat voor ghenoechsame blijce? Daer en is noyt Sectmaker gheweest, die oock niet self en meynde, dat het al Hemelsche waerheyt was, die hy betuyghde: ja die oock sulcx niet opentlijck en seyde: soudet daerom waer sijn? Sal dat segghen, so van elck blijck, sin, ende geloove behooren te heben: Men sal oock moeten ghelooven, dat alle die verscheyden opinien, die nu sijn, of oyt waren, oock mede by den aenhevers van dien betuyght sijn gheweest, uyte Hemelsche waerheydt: Maer dat is onmoghelijck, ghemerckt zy alle teghen de natuere der waerheydt is, also die eenvuldigh oock haer selve altijt ghelijck is, ende gheen dinck minder dan dubbelt ofte strijdigh teghen haer selve, ’t welck des loghens aert is: Dus moet ghy al wat anders voorthalen, soudy recht bewijsen, dat H. N. Wettelijck ghesonden is gheweest.
N. My wondert over uwe onwiligheydt int ghelooven der waerheydt, niet te min, ick meyn nu wat voort te haelen, dat u dubbelt sal behooren te vernoeghen: Seght dan ter goeder trouwen: Acht ghy sulcken Leeraer niet van Gode ghesonden te sijn, die daer leert dingen die hem uyt de Hemelsche openbaringhe gheopenbaert sijn van Gode?
Eenv. Ja ick voorwaer.
N. Ba, so siet, nu suldy immers eenmael vernoeght werden, siet, ende leest daer selve, van daer af.
Eenv. Hier staet ditte: 3 3 Figur. 1. So is my uyt ghenade dorch eene Hemelsche openbaeringhe, uyt de Liefde Godes des Vaders, die waerachtighe Tabernakel ofte wooninge Godes inden geiste geopenbaert.


N. Dat ist alleen niet, maer siet oock daer voor A. 1. etc. 6. Figu. 15. oock inden, spe. iij. 3. f. 6. a. 14. a. Immers oock, spe. ij. 26. c. Siet daer staet naecktelijck datte:
Heeft dan yemant begeerte om des Heeren wille te doen, die sal bekennen dat wy nicht van ons sulven spreken, sunder vande Hemelsche openbaringhe der verborgentheydt Godes. &c.
Wat dunckt u daer af beste man? blijckt daer niet klaer genoech dat H. N. geleert heeft sulcke dingen, die hem uyte Hemelsche openbaringhe gheopenbaert zijn van Gode? ende hebdy nu terstont my niet selve bekent, dat de Leeraer die sulcke dingen leert, ghesonden is van Gode: So blijckt nu immers onwedersprekelijc dat H. N. gesonden is van Gode? Wat moochdy nu doch hier meer teghen segghen.
Eenv. Niet anders dan ick te vooren tot al ‘tander gheseyt hebbe. Dat is, dat my niet altoos en blijckt dat H. N. dingen leert, die hem gheopenbaert zijn, uyt hemelsche opbaringhe van Gode.
N. Heb icx u dat niet wel tot ses of acht plaetsen bewesen?
E. Ja, uyten schriften van H. N. selve, maer niet uyte Godlijcke schriftuere: salige man, meyndy dan dat gheloofwaerdich bewijs te zijn, voor menschen die eenich oordeel hebben: Wat bewijs is dit anders, dan alle ‘tvoorgaende? Dan H. N. selve seyt dat van hem selve? of hy selve God ware, dan of hy sulcx tot hondert duysent plaetsen van hem selven schreef: meyndy dat zijn dickmael sulcx segghen, daer af meer geloofwaerdich soude schijnen, dan zijn eenmael seggen?

N. Wat salmen u dan doch mogen seggen, daer met ghy sout vernoeghen? Lieve, leest doch eens wat daer staet geschreven.
Eenv. Gaerne:

VVant wat is warachtich 1 1 Spe. iiij. xxij. F. , unde sal oock na dat woort des wyshedes alsoo bevonden werden, dat alle de ghene die andere wysheden ende leeringen ommesehen, omme daer van geleert te worden (wo hoochwetende datse oock zijn) ofte andere Leermeysters hooren ofte gelooven, vnde nicht alleyn de dyeneren des woordes vnder de gehoorsaemheydt der Liefden, ofte van andere gherechticheydt en betoveren laten, omme de selve ghehoorsaem te zijn, wo hillich datse oock leth, vnde also de liefde met getrouwen herten nicht allein aenhanghen, vnde eren alderhillichsten dienste (na de getuychnisse des spegels der gerechtigheyt) dat de sulve alle alse boeleerders of hoereerders weder Godt vnde zijn liefde sullen bevonden werden.

Dat is gelesen, ende wel verstaen: ic mercke daer wel dat H. N. seyt, dat alle andere onrecht leeren, dat hy alleen recht leert, ende datmen hem, ende den zijnen alleen moet gelooven: maer moghen alle andere niet mede sulc elck van hem self ende vanden anderen segghen? Waer mede bewijst hy alsulck zijn segghen? Mette ghetuychnissen zijns spiegels der gerechtigheydt, dit is met zijn eyghen schriften, ende met dat selve zijn boeck, daer hy inne schrijft: Gode voeget wel, dat

hy by sich selven sweert: wanter geen hooger is, daer by hy mach sweeren: maer isser geen sekerder ghetuyghnisse ter wereldt, dan dese spiegel der gerechtigheyt daer by H. N. zijn sendinghe mach betuygen? Wildy immers niet mercken, vrunt, dat ghy, noch H. N. met alle dese dingen niet altoos en bewijst, dat hy gesonden is? Seght doch, is hy ghesonden, om desen zijnen dienst te plegen, ende een huys der Liefden op te rechten, so is van yemanden gesonden: wie is datte? God, of Mensche?
N. Dit beantwoort H. N. hier al selve met dese woorden: 2 2 Sp. iiij. iij. A. Spe. iij. xxxiij. i. Aengesien dat wy nu dan in desen letsten dag sulcke hilligen ampt, nicht van menschen, sunder van Gode ontfangen hebben, &c. Hoort noch ditte daer by.

Vvant ghein anderen denst hebbestu (O Godt) ghelievet, oock ghenen anderen belovet: derhalven is he oock (dewyle he O God vns vth dyne hoogheste klaerheydt toegekomen is) dat eynde ofte dat besluyt alder dinghen, &c. Daer siedy immers (moet ic eens ghelooven) dat H. N. zijn dienst ofte sendinge van ghenen menschen, maer van God selve heeft ontfangen, ende datse uyt die hoochste klaerheyt Godes voort ghekomen is.

Eenv. Daer sie ick wel dat H. N. sulcks wel stoutelijck, met veel heerlijcke woorden seyt: maer ick sie, noch hoore niet, dat H. N. of ghy met een eenich waerschijnlijck woort sulckx bewijst: Wanneer suldy selve eenmael uyt u oogen sien, vrunt, ende verstaen, dat al u betrouwen ende gelooven staet op het seggen van dees mensch H. N. salmen elck alsoo op zijn simpel segghen gelooven: Wat secktmaker sal aenhangh, navolgers, ende gelovers ontbreecken: een Krijchsman maer eenmael in besoldinghe gheweest zijnde, sal sich wel wachten eenich Hopman te volghen in dienst, sonder eerst des Hopmans bestellinghe, ende commissie te sien. Seght my doch nu goede man: Waer blijckt u vande bestellinghe ofte commissie van H. N. in desen alderwichtichsten handel? te segghen: God heeft my ghesent: dat seyt elck licht. N. Daer is noch al een ander bewijsinge (om u immers ist moghelijck, te vernoeghen) van de sendinge van H. N.
E. Laet ons dit hooren.

N. Gaerne: siet hier inde figuere des geestelijcken Tabernakels, dat is de plaetse, leest selve, ende ghy sult vinden dat d’Enghel Gabriel selve ghesproocken heeft met H. N. ende dit tot meermalen: 3 3 Fug. 5. 9. immers dat H. N. oock ghesien heeft die verrijsenisse der rechtvaerdighen, die waerdich zijn op die aerde te regeren, metten welcken H. N. selve oock heeft ghesproocken, ghegheten ende ghedroncken: Welcker lichamen blinckeden, als een klaerheydt der Sonnen, ende sy spraken met hem verborghene dinghen, namentlijck, van de verborgentheyt Godes, etc.

Wat dunckt u hier af? soude een man die sulcke heerlijcke dinghen wedervaren, van Gode niet ghesonden wesen?


Eenv. Ick heb die dinghen al wel gelesen, ende verstaen: my dunckt dat ghy met dese uwe bewijsinghen mijnder spottet: wie heeft dat meer dan H. N. ghesien?
N. Wie meer dan die Propheten selve, saghen die Enghelen, gheesten, daer zy mede soraecken, ende die verrijsenisse der dooden? Soudemen daerom henlieden segghen niet gheloove ghegheven hebben?
E. Dat volght niet: zy spraken saken die d’ander Godlijck waren. Dit en doet H. N. gheensins, maer brenght saecken voorts plat daer teghen: die Propheten en stichteden, reformeerden, ofte vernieuwen oock gheen kercke, so Moyses, Helias, ende de Heere Jesus Christus gedaen hebben: Nu en heeft Moyses sijn ampt, van stichten eender zienlijcker kercken, niet bestaen sonder wonderdaden. Want als Moyses van Gode in Egypten tot Israel werde ghesonden, 1 1 Exo. 41. seyde hy totten Heere, sy sullen my niet ghelooven, nochte mijn stemme hooren, maer segghen, de Heere en is u niet verscheenen, daer op gaf Godt Moysen die wonderdaden vande Roede, die een slanghe, ende wederom een stock, ende van sijn handt die Lazarus ende wederom reyn worde. Also met Elias, int bestaen van de reformatie des kerckx, 2 2 3. Reg. 18 36. badt den Heere aldus: Heere Godt Abrahams, Isaacx ende Israels, thoont huyden, dat ghy zijt de God Israels, ende ick u dienaer, ende dat ick alle dit nae dijnen bevele ghedaen hebbe: Daer thoonde Godt sulcx metten vyere uyten Hemele: ‘twelck waerlijck wel een merckelijcke bewijsinge was: van dat Elias tot die reformatie was ghesonden van Gode. Wat wonderdaden nu oock ghedaen sijn, door onsen Heere Jesum Christum, tot bewijs, dat hy was de beloofde Messias, die van de Joodtsche ende Heydenschen volcke, een kercke maken, ende die vernieuwen soude, ghetuyghen die Evangelisten overvloedelijck, sulcks dat het ghemeyn volck oock moghte verstaen, dat Jesus waer de beloofde Messias, of Christus: Daer door zy oock seyden als Messias sal comen, sal hy oock meerder wonderen oen dan dese? Sy hadden oock dat wonderbaerlijcke ghetuyghenisse van des Vaders stemme uyten Hemel gehoort: Dit is mijn beminde Zoone in welcken ick my wel behaghe, hoort hem. Daerom oock Christus selve ziende der Joden ongheloove, ende op dese wonderen tuyghende, seyde: Gheloofdy my niet, so ghelooft die werckendie ick doe. Nadien nu H. N. niet alleen een nieuwe, maer oock die aldervolmaecktste kercke ofte gemeente, soude oprichten, soo hy seyt, so behoorde hy ten minsten, nae die ghewoonlijcke ordine by Gode (so hier nu is betooght) ja oock met Christoselve ghehouden, oock wel met eenighe wonderdaden te betoonen, dat hy H. N. van Gode is ghesonden tot sulcken volmaeckten, heerlijcken, ende altijtblyvenden dienste, so hy dat wil heeten: maer dit alles feylt hem: Ende achtet ghenoegh, den menschen met sijn droomen, ende gesichten te vernoeghen. Neen so niet, die Monicken hebben over weynigh Jaren, den Menschen sulckx by der neusen gheleyt en vervoert met heure openbaringhen, ghesichten, gheesten ende ghespraken, met Enghelen, metten verstorven heylighen, met Maria, jae met

Christo selve, dat ickse niet voor omsichtigh ende sorghvuldigh mach houden, die nu wederom so lichtvaerdelijck sulcke droomen betrouwen ende ghelooven: Wordt ghy selve noch niet wacker? wat is al u byghebrachte bewijs doch anders van de zendinghe van H. N. dan hy hevet gheseydt: bedaert u eens vrundt, proeft den gheesten eer ghyse ghelooft, ghelooft segghe ick, in soo wichtighe ende sorghelijcke saken, so lichtvaerdigh geen mensche.
N. Ick en mach u segghen hier inne niet ghelooven.
Eenv. Waeromme niet?
N. Om dat het opentlijck strijdet jeghens alle redene.
Eenv. Dat zie ick niet.
N. Ick seer wel: Duncket u niet teghen alle redene te strijden, dat de leerlinghe sal oordelen van den Leeraer? Sal d’onwijse Jongher proef connen doen van des Meesters wijsheyt?
Eenv. Soude dat niet wel connen geschieden van menschen end emenschelijcke wijsheydt, die maer ghetuyghen sijn, ende gheen Leeraren van de wijsheyt? Het mach gheschieden van Jesu Christo selve, ende sijn Hemelsche wijsheyt, die alleen de ware leeraer ende die Goddelijcke wijsheyt selve is: Die beveelt selve die Schriftuere te ondersoecken, 3 3 Joa. 5, 39 ghemerckt die ghetuyghen sijn van hem, op datmen dan voort tot hem soude comen. Wat beduyden oock alle die menighvuldighe waerschouwinghen, so in den Propheten als in den Nieuwen Testamente, anders dan dat die leerlinghen niet licht allen Leeraeren gelooven, ende sich niet met allen winden der leeren om-drijven sullen laeten, maer den gheesten proeven sullen of zy oock uyt Gode sijn, ende dit opten waren ende sekeren toetssteen der H. Schrift, ingegheven, niet van H. N. maer van Gode selve.
N. De minder, neemt wel van den meerder: maer niet de meerder van den minder ghetuyghenisse aen.
E. Dat’s gheseyt, H. N. wiens Schriften meerder, ende beter sijn dan die Bybelsche Schriften, en behoeft gheen ghetuyghenisse van sijn minder, te weten van den Bybele.
N. Dunckt u dat so vreemt?
E. Voorwaer jae ‘t, soudy dan H. N. Schriften beter houden dan ’t oude metten Nieuwen Testamente?
N. Ja ick trouwen.
E. Waerom datte?
N. Om dat die schriften van H. N. volmaeckter leeringhe leeren dan de schriftuere.
E. Welcke is doch die volmaeckte leere?
N. Die Liefde, die’t volcomen is, daer voor alle stuck-werck moet ophouden.
E. Die Liefde wert in de H. Schrift mede doorgaens gheleert, immers overvloedelijck in den Nieuwen Testamente.
N. Dat is so, maer gheensins so volmaecktelijck als in de Schriften van H. N.
E. Lieve wijst my doch een eenige plaetse in de schriften van H. N. daer hy die liefde Heerlijcker ende waerdelijcker beschrijft dan Paulus ghedaen heeft, 1. Cor. 13.


N. Ghy moet bekennen dat uyt het Evangelio, ende die Bybelsche Schriften, groote menighte van Secten ghebooren werden, die onderlinghen hatelijck twisten ende strijden: Dat en comt uyt den Schriften van H. N. gheensins, want die leeren niet dan Liefde. Sijn nu die schriften niet beter, die Liefde, eendracht ende vrede, dan die hate, ghedeyltheyt van Secten ende twist veroorsaken?
E. So weynigh als die goede wijn de quade dronckenheyt veroorsaeckt, maer wel des dronckaerts onbescheydene gulsigheyt: Soo weynigh maeckt die goede Schriftuere, die quade hate ende Secten, die voortkomen uyt der vermetelen menschen, blindt ende stout oordeel, ende hertneckighe partyschappe: niet die Heylighe Schrift, maer die zondighe menschen veroorsaken twist ende secten. Maer seght my doch, is H. N. schrift dus minnelijck als ghy seght, dat daer geen twist noch ghedeyltheyt uyt voort en komt. Wat wast dan dat die onminne ende ghedeyltheyt veroorsaeckte tusschen H. N. ende sijn onderste zendtbode Henrick Jansen.
N. Dat was een ander saecke: Ick weet wel waer door zy oneens sijn gheworden.
E. Ick weet oock uyten monde van Henrick Jansz. selve, dat hy de doolinghen van H. N. teghen my niet en wilde voorstaen, ende dat henluyden twist niet en was om ghelt noch Have, maer om onghelijckheydt van opinien. Siet nu wat grondt dese uwe bewijsinghen hebben van dat uyt H. N. Schriften, als die Liefde leerende, gheen Secten noch twist voort comen soude: ‘twelc ic kende ghy mede, recht anders weten: Daer teghen en suldy niet vinden, dat de Heere Jesus met yemant sijner Apostelen twistigh is gheworden om sijne leeringhe. Maer om daer af te scheyden, ende te komen op onse eerste reden, namentlijck, dat een leerlingh wel mach, ja moet oordeelen van des Leeraers leere (daer u reden ons afgeleydet heeft) s osegge ick noch, dat alle leere alder leeraren ghetoetst moet worden, ende gheproeft aen de Bybelsche Schriften, of die oock alsoo houdet, so men leest ghedaen te sijn, by den Berthonenesen in der Apostelen tijden, die zy hoorden predicken, 1 1 Act. 17, 11 maer niet en gheloofden sonder die H. Schrift te ondersoecken, of die oock also hielt: Hier oordeelden die Leerjonghers van der Leeraren leere, maer dat niet qualijck: Of weet ghy hier wat jegens?
N. Niet bysonders, dan dat ghy (so ick sie) noch gantsch letterlijck sijt.
E. Dat is gheseyt, dat ick die H. Schriftuere meer gheloove, dan die geestelijcke Hemelsche ende allegorische schriften van H. N. Dit bekenne ick gaerne, is dat letterlijc sijn: soo ben ic liever mette Godtlijcke Schrift letterlijck, dan met H. N. Schriften gheestelijck, so ghylieden dat heet.
N. Wel te recht schrijft H. N. tot uwes ghelijcken also:
Hebt ghy nicht beth hertoe juwe doren dewyle ick daer aen cloppede, 2 2 Straf der hoer. ij, 2 toe vaster toeghesloten? Unde ju sulven to richters des woordts opgheworpen.
E. Ja, rechter van sijn Hendrick Nic. Woordt, maer niet van Godes woordt: Van H. N. Schriften, derf ick oordeelen: maer van de Godlijcke Schriften, laet ick my selve oordeelen: Desen onderwerpe ick my in

allen, maer H. N. Schriften gheensins. Maer laet ons nu eens nemen, dat alle menschen vroedt ghemaeckt mochte worden uwe opinie, te weten, dat de Leerjongher van des Leeraers leere, niet en behoort te oordeelen: Merckt ghy oock wel wat daer verderflijcx noodtsakelijck uyt soude moeten volghen.
N. Watte?
E. Dat alle menschen sulckx gheloovende, bereyt souden staen, om d’eerste Leeraer of Sect-maker (wie’t oock ware) die hen sijn leeringhe of opinie voorbrochte, soude blindelinghe moeten ghelooven, sijn leere voor goedt oordeelen, ende sulcken Leydtsman navolghen, sonder eenigh ondersoeck, of sulck oock die oprechte leeringhe zy, dan niet: wat waer dat anders, dan een verleydinge alder zielen, wijt open ghedaen? Soos ouden alle onwijse Schapen op’t onseker allen stemmen, oock der valschen Herders, ende blinde Leyders, sonder die te kennen, navolghem in verdoemelijcke Ketteryen, in doodtlijcke doolinghen, ende in der roof-gierighen Wolven verslindende kaken: So en leert ons Christus, die een waerachtigh Herder is, niet: Maer seydt dat sijn schapen de stemme der vreemden niet na en volghen: 3 3 Ioan. 10, 5 Want zy en kennen (seydt de Heere) des vreemden stemme niet, ende dus doende, soude elck blindelijck der vreemder stemme navolghen. Wat machmen doch verderflijckers vinden?
N. Dat schijnt wel watte: maer hoe canmen begrijpen, dat die onwijse Leerjongers oordeelen souden connen van de schriften de wijsen?
Eenv. Licht als sulcks gheschiedt na den toetsteen (so nu al is gheseydt) der H. Schriftueren: Maer segt my nu eens: Eyscht God van de mensche oock yet boven des menschen vermoghen.
N. Siet hier op dese plaetse beantwoordt H. N. die Vraghe aldus: 4 4 Sp. iij. 11, f
Vvant wy hebben eenen goedertieren ende beloofden Godt, die van ons nicht meer vordert dan wy vermoghen.
Eenv. Dat is oock waerachtigh: Daer houdy’t immers oock voor? N. Ja.
Eenv. Hebben nu de Leerjonghers gheen vermoghen om een ware Leer uyt een valsche te onderscheyden, soo en sal Godt henluyden oock niet straffen, om haer doolinghe, noch henluyden het recht oordeelen van de Leere, niet af eysschen, alsoo ’t selve dan boven heur vermoghen is: Is dit waer, soo claeght H. N. te vergheefs tot veele plaetsen dat de menschen soo weynigh achten op sijn roepen: Want zy hebben dan gheen moghelijckheyt om sijn leer te kennen voor de ware ende oprechte: Ende doet mitsdien H. N. selve hier inne teghen die gerechtigheyt ende aert Godes: wiens goedertieren beleeftheydt van de menschen niet en eyscht boven heur vermoghen, ’t welck H. N. betoont met sijne clachten over den menschen, 5 5 Straf der hoer. i. 10 13. Cap. ij. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8. cap. iiij. 1 Speg. ij. 20, f . die op sijn roepen niet en achten. Maer wildy dan segghen om H. N. hier inne te verschoonen, dat die leeringhen vermoghen hebben (so zy’t willen vlytelijck te wercke stellen) om van de Leere der Leeraren wel te oordeelen: So doet ghy onrecht, dat ghy ende H. N. sulcks den leerlinghen wilt verbieden, henlieden hantschlijc blindthocken, ende so blindelingh na u blinde


goetduncken leyden, ja verleyden: of sulcks nu den menschen te raden staet dan niet, condy licht bedencken: het gheeft voorwaer een quaet vermoeden van selfs, daer men ziet dat een Leeraer sijne Jongeren het oordeel ende proef vande leere benemen wil, en blindeling ghelooft wil worden. 1 1 Voor. E. 4 Dit doet ghylieden doorgaens, oock H. N. sonder eenigh bewijs anders by te brenghen van dat hem God gesonden heeft dan alleenlijck H. N. seydt dat hy van Godt is ghesonden, gheen bewijs anders en vinde ick, in al sijne schriften, nochte in al uwe woorden: moeten zy dan niet in de gracht des verdervens vallen, die sulcke leytluyden soo blindelingh, ende sonder alle voorgaende proef ende oordeel navolghen?
N. Wy willen dat nu laten staen, ende wijder nadencken op een ander tijt, die is nu verloopen soo’t maeltijdt is, ende wil u daerom den Heere bevelen.
Eenv. Blijft dees middagh by my eten.
N. Neen, ick moet t’huys reysen, te middagh rijdt de wagen: daer ben ick op besteet: Blijft met Gode.
Eenv. Die zy u leydtsman. Amen.

Briefken

In Rym by den Autheur voortydts gheschreven aen zynre kennissen, van den welcken hem was gezonden die gheschiedenisse van David Jorisz. doe ter tijdt versch in druck uytghecomen. Dear hy voorzeyde, dat Hendrick Niclaessen zaken zo lange niet verholen zoude blyven.

Van Marsya, Heerman, 2 2 David Jo. uwen groet,
Die sijn vuyl Fluyte heeft ghepresen
Boven ’t pijpken van Apollo soet,
Heb ick met verwonderen ghelesen.

Ick dancke u seer van sulck medeelen, 3 3 Henric N.
En wachts oock van den Godt der minnen,

Maer die sal’t soo langhe niet heelen,
Want hy heeft veel te veel Goddinnen.

Merckt doch waer die Menschen toe komen
Door waenschijn en eygen behaghen,
Vermetelheydt met hoogh beroemen
Sijn by veel gheesten, ghemeen plaghen.

Men seyt, hoe hoogher berch hoe dieper dal,
Die hem hoogh verheft, moet neer sincken,
Hooghe climmers vallen den swaersten val,
En verre swemmers oock meest verdrincken.

Dit is aen Phaeton wel ghebleken,
Oock Icarus, die hoogh dorst vlieghen:
Verwaentheydt ist quaedtst der gebreken.
Maer nederheydt mach niet bedrieghen.

Hier laet ons blyven, en laech woonen,
So mach de hooghste ’t hoogh behouwen,
En ons bekende quaet verschonen:
Oock dat verborgen goet doen aenschouwen.

Vaert wel.

"""Spiegelken, vande ongerechtigheyt ofte menschelijckheyt des vergodeden H.N. vader vanden huyse der liefden."""