III. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Betoon vande zotheydt der werltwysen, die andere verachten ende haer selfs prijsen."""
"""Betoon vande zotheydt der werltwysen, die andere verachten ende haer selfs prijsen."""


Betoon vande zotheydt der werltwysen, die andere verachten ende haer selfs prijsen.

VVaerheyt.
EDele seer vrome achtbare Heeren
Ich wensch u Godlijcke wijsheyt tot een groet
Om u het ware goet te kennen leeren
Edele seer vroome achtbare Heeren,
Wildy u ’tgehoor tot mijn woorden keeren.
En die bewaren, sy comt in u ghemoet,
Endele seer vroome achtbare Heeren
Ick wensch u Godlijcke wijsheydt tot een groet,
Die haer heeft is voor alle quaden beboet:
Een Prince boven alle Princen groot en goet
Heeft hy minlijck alhier gheschickt in alder spoet,
Om u, soo ghy zot zijt in uwen ooghen
Sijn salighmakende wijsheydt te vertogen,
Of so ghy waenwijs zijt, doch niet stijf van sinnen,
U die verderflijcke zotheydt te doen kinnen.
VVysgewaende.
Wat maeckt dees Snappert in dit gheselschap loflijck
Wat scheldt sy my onverschult hier aldus groflijck.
VVaerhey d t.
Ick coom niet van selfs, maer van Gode gesonden,
Is u schurft gheraeckt? ick werp onder den honden,
Een kneppel, ghy melt u ghetreft door u jancken,
Behoortmen die trouwe waerheydt soo te dancken:
Syt ghy waenwijs, waerom schaerdy u der waerheydt
Sy dijt oock niet, hoe maeckt u mijn woort doch swaerheydt.
VVysgewaende.
Niet ick selve, maer die luyden wanen my wys
Dus verdien ick gheen schampreden, maer eer en prijs


Deugtlijc leven baert altydt een goede name.
Daerom ick my des goeden naems ooc niet en schame.
VVaerheyt.
Waendy u niet wys, soo weet ghy dat het volck liecht,
Als het u wys waent, siet hoe ghy u self bedrieght
Die ’tvolck van u selve boven u selfs gelooft,
Is dan de waen van u wijsheydt niet in u Hooft,
Wat anders maeckt u gram om ’twoordeken waenwys?
Sydy waenwys wat schaet u dat ickx u aenwys?
VVysgewaende.
Ist niet schadelic datmen ’tbeste goet verliest
Ist de goe naem niet diemen boven schat verkiest
Dees rooft my u schamp by dees eerlijcke ooren,
Had ick dan gheen rechte oorsaeck tot mijn Tooren?
VVaerheyt.
Neen hoort maer gheduldigh, ick salt u verbreyden,
Deugt ende eere en waren noyt verscheyden,
Sydy wys soo rooft u eer niemandt die daer leeft,
Sydyt niet, wie neemt yemandt ’tgunt hy niet en heeft?
Ginck mijn woordt u dan een valsche eer beroven
So hoordy my niet te schelden maer te loven
Soo ick onrecht wijse en lijdt, so hebdy eere,
Seg ick recht en werdy gram u schant blijft te meere.
VVysgewaende.
Mijn dunckt voorwaer dat ghy met my guychelt en spot
Ick weet voorwaer dat ghy wys schijnt en zijt een sot,
Ghy selfs sijt eē stoute dwasegge en sottinne
Liet ickx niet veel meer om mijn eere dan om u
Ghy laeght al onder mijn hartslaende vuysten nu.
VVaerhey d t.
Dat ghy valsche boeven ware deugt bemint
Blijckt hier aen, ’tis my oock al over lang bekint
Soo bemint de Dief ’tquaet van nemen en steelen
Maer hy haet goe straf dats ’thanghen by der Keelen,
Ist quaet boven ’tgoedt te beminnen gheen zotheydt.
VVysg h ewaende.
Waerom comt ons dees Doctrine inder Godtheydt
Dees snapster dees clapster, dees berispter spijtigh
VVaerheyt.
De vuyle wonden ben ick corosijf bijtigh
Een claerheydt pijnlijck d’oogen ten duyster ghewent
Een hatelijck voorraedt de waensienders bekent
Maer den ghesonden ben ick der wysheydts fonteyn
Den raet volghende crancken ghenesingh reyn
Den ootmoedighe blinden een claer gesichte
En den Sotten in zijn ooghen een Godlijck ghesichte
Dus mooghdyt niet my maer uwe sotheyt wijten
Dat mijn gepresen woorden u wonden bytē.
VVysgewaende.
Ghy wilt my een sot maecken, sout my niet spijten.
VVaerheyt.
Neent soo ghy’t niet eens waert metten hypocrijten,
Die willen goedt schijnen, blijvende binnen quaedt
Ghy wilt wijs schijnen, en kent niet u eygen staet
U self niet, de deughde niet, noch oock Gode niet.
VVysgewaende.
In een valsch aensegghen en zydy blode niet.
Maer boven u quaedt snap heeft mijn leven geloof
Des ic met mijn weldaedt u quad’ clap licht verdoof
Die na ’twerck oordeelt sal my verstandigh prijsen
Soo wel huyshouden een proefstuck is der Wijsen
Want ick leef weeldigh, rijckelijc en heerlijck
En leg ’sjaers op, is dat niet deuchdelijck en eerlijck
Vintmen dit ooc by sotte geltsoeckers gierich
Of by den dwasen doorbrengerkens ontierigh.
VVaerhey d t.
Hier hout ghy u self voor wijs dat seyt ick terstondt,
Doe lochende ghyt, nu kendt het u eyghen mondt
So sal oock uyt dees u eyghey raden blijcken
Dat ghy den naem sotheyt niet moocht ontwijcken
Seght my of yemant een Jaer lanck waer ghebannen
Int Pirau, daer hy krijgende goede Kannen
Goede Beeckers, en hoopwerck van goue Schijven,
Tot eygen om zijn wil daer me te bedrijven,
Behalven dat het int scheyden daer so blijven
Ten waer hy op wissel over wist te schrijven
Of dan oock veel luyden tot desen man quamen
Die sijn verovert goet gaern op Wissel namē
En hem op vaste borgh een Brief recht geschreven
Te huys voor een beloofde hondert te geven,
Waer dan dees Man uyt mistrou so gierich ghesindt.
Ende des gouts ghedaente sulcx by hem bemint
Dat hy’t liever weynigh tijdts daer wilde houwen
D’welck hy onlancx daer doch moest laten met rouwen
Dan dat hy’t soude doen inder Wisselaers hant
Om altijt te gebruyckē als hy quam int lant
Acht ghy sulcken man wijs? of heeft hy wijsheydt ghebreck.


VVysgewaende.
Sodanig man houde ic voor een dobbelt gec
Als die daer lijdt om so cort en ydel luste
Een schat daer op hy t’huys weeldich mocht rusten.
VVaerheyt.
Hier geefdy oock vonnis tot mijnen voordele
Want ghy blijckt een zot uyt u eygen oordeele
Ghemerckt ghy u verovert silver ende gout,
Liever in d’onversadelijcke kisten hout
Daer ghy’t stervende met treuren doch moet laten
Dan ghy’t daermen sout deelen, om tot uwer baten
Hondert fout ontfanghen van Christo haer Borghe
Dat ghy oock uyt een God-mistrouwende sorghe
Van meer gebrec te hebben cleding of voetsel
Dan der sorgheloose Voghelkens gebroetsel
O schat op aerden vergadert in kist of Potten
Onveyligh soo wel voor Dieven als voor Motten
Daer ghy middel hebt door milde liefde heyligh
Die te vergaren inden Hemele veyligh
Is niet minder waerachtighe sotternye
Ist niet te recht een clachtighe spotternye,
Dat wijsgeacht volc ’tverstant dus verliesen
Seght ist gheen zot die ’tsnootst voort best gaet kiesen?
VVysgewaende.
Dat tuyght een spreeckwoort hy is zot en onvroet
Die verkiest ’tverganckelijck voort eeuwigh goet
Want alst gaet op een scheyden
So heeft hy gheen van beyden.
VVaerhey d t.
Wat meendy ’tverganckelijck goedt
VVysgewaende.
’tGelt en aertsche vreucht
VVaerheyt.
Wat heet ghy ’teeuwighe goet
w ysgewaende.
Die salighe deucht
w aerheyt.
Meendy met kennis vande Godlijcke waerheydt
Die Godes goetheydt verklaert met sulcke claerheydt
Dat de mensch uyt gantscher herten, krachten en sinnen:
God boven al moet lief hebben en beminnen
En oock als hem selve zijn even mensche.
w ysgewaende.
Ja.
w aerheyt.
Wat elck voort best kiest, dat is meest zijn wensche
Sijn hope zijn verlanghen en zijn begheeren,
Ist niet so?
w ysgewaende.
Recht.
w aerhey d t.
Moet elck oock niet meest hanteren
’tGunt hy meest op hoopt, en hem best waēt vercreghen.
w ysgewaende.
Dat behoeft gheen antwoort, niemant seyt daer tegen.
w aerheyt.
Wat hadt ghy liever voor wat arbeyts te lone,
Een kleyn Legpenning of goude Croone.
w ysgewaende.
Een zot waer wys ghenoech tot antwoordt dier vraghen.
w aerheyt.
De Goude Croon (sie ick) soude u best behaghen
Of ghy dan so bemint waert van een Prince rijck
Dat hy u voor de selven twee Kisten gelijck
Een vol Legpenninghen, een vol Croonen van gout.
Met last dat ghy uyt een van beyden tellen sout,
’tWaer gout of Coper soo lang ’them goet sou dincken
Met belofte van u ’tgetelde te schincken
Seght toch liever uyt wat kiste soudy tellen?
w ysgewaende.
Wt de kroon-kisten ick denck dees vrou my wil quellen
Met sotte vraghen en sot maecken sottelijck
wa erhey d t.
Verstaet eer ghy mijn vraghe oordeelt spottelijck
Soudy u int Croon-tellen oock traechlijck aenstellen.
w ysgewaende.
Neen vryelijck maer soo my wackerlijck versmelten
Om veel cronen te hebben, eer hy mijn naem die macht
w aerheyt.
En of hy’t liet van samrghens tot den middernacht
Soudy connen zijn sonder salpen of eten.
w ysg h ewaende.
Wien sou sulck oorbaerlijck tellen niet doen vergheten
Hongher, dorst, slaep alle lichaems moedigheyt
w aer dig heyt.
Hebdy oock yewers met soo heete spoedigheyt
Met so onverdroten vlijt begeert en vreugde
Benaerstight het verkrijghen vande rijcke deughde
Ghy swijght uyt schaemte van opentlijck te lieghen
Want dats noyt gheschiedt noch moochdy u bedrieghen,
Dat ghy u selfs wijs waent, hoe wel ghy puer dwaes zijt.
Als die stadich vander geltgierighe aes, bijt.
Seght my doch alderliefste man in sonderheyt
Is tusschen gelt en deught niet so groot onderschyt
Als tusschen den goeden en Coperen munt
Ist nu dat ghy dit, als dat onderscheyt cunt.
So dat ghy deuchts verkrijghen nutter voor u verstaet
DAn gelts ghewin, hoe spoordy niet vroech en laet
Meer na Hemelsche wecht, dan na ’taertsche gelt
Ist niet sotheydt die u verleyt, verderft en quelt
Denckt ghy wel soo veel uren op God en zijn woort.

"""Betoon vande zotheydt der werltwysen, die andere verachten ende haer selfs prijsen."""