III. DEEL Van Dieryck Volckertsz. Coornherts WERCKEN.
Dirck Volckertszoon Coornhert 1522-1590
"""Klocke-gheslagh."""
"""Klocke-gheslagh."""


Klocke-gheslagh.

Den onpartydighen Lezer.

SO eenigh Burgher binnen de stadt, by nachte saghe dat eener hem van herten lief wesende, poppen leyde, in een Hoyberch ende hy met een swijgende toe-sien den smoock tot brandt liet ghedyen, onder decxel dat hy gheen Overheydt ofte Brandt-Meester, oock dat de aengaende brant noch wijdt van sijnen huyse ware, ofte uyt vreese dat die brand-stichter sijn geliefde in Levens ghevaerlijckheyd soude komen, so hy brant riepe: Ick houde niet dat yemand eenighe Liefde ten ghemeenen besten draghende, sul c ken stille swijgher, derhalven dat hy sich alsoo met eens anders huys niet en bemoeyt ende tot het ghemeen verderven, sulcken gemeen verderver verschoont hadde, voor een l i efhebber des gemeenen nuts, ofte voor een recht Barmhertich mensche prijsen, maer hem veel meer voor een verrader des ghemeenen welvarens ende f ellen booswicht schelden soude, daer teghen soude die selve sulcken billick schelden, loffelijck ontgaen moghen, so hy ter liefden van des ghemeents sijns geliefdens gevaerlijckheyd te rugghe stellende alle het water dat hy in dier tijt bekomen, snellijck stortende op het vyer ende brand riepe, den Burgheren opweckte, ende yder man tot des brant-lef kinge vermaende. Dit wedervaert my nu ter tijd, ic sie dat elc man van desen aenstaend ē jammer niet wetende, veylichlijck slaep t , ick sie in de stadt der ghemeyn Christenheyt daer ick Burger ben, maer Overheyt noch brant-meester een verderfelijck vyer smoocken, ja ick sie boven alle huysen verschrickelijk de vlamme stijgen, ontsteken sijnde door eenen, dien ick om sijn Eerbaer wandel, voor sich selfs gunstich ben, ende en hebbe daerom sonder sijn ofte mijn persoon in desen snellen noot aen te sien, niet langer mogen verbeyden het weynich water dat het cleyn Emmerken mijns duren tijts heeft mog ē vaten, door dit mijn schrijven snellijc op desen sorchlijcken vlammen uyt te gieten, ende met anderen grooter Emmeren ende meer waters dan ick hebbe tot leskinghe des aenhevenden brants op te wecken. Elck die mach helpen lesken op ’t vorderlijckste.


Klocke-gheslagh

Teghen den smoockende brandt eender (nieuwer) gemackelijcker Secte, ontsteecken Anno. M.D. lxxiv. door eenen genaemt Arent Barentsz.

Datmen teghen sijnen zondelijcken lusten te strijden mach hebben, ende daer beneven een waerachtigh Christen sijn.

IS’t dat yemandt niet wetende watter in ’t heymelijck om gaet, dit overschrift leest, ende daer by gedenckt aen den strijt der gheloovigher teghen den sonden, door den gantschen Bybel betuygt, hy sal in sijn herte moeten bespotten my die hier bestae te bewijsen ’tgunt elck ziende mensch niet minder kont is, dan elck levendigh mensche kondt is, dat hy selfs noch aessemt, ende sijne leden beweghet. Ist dan oock also dat de selve verneemt datter sulcken onbescheyden mensche is ghevonden die dit overschrift heeft derren wederspreecken, dat sijn jongher op sulcke ende meer diergelijcke onwaerheyden een gemeente bestaet te bouwen, ende datter so onbedachte menschen sijn die sulcke wederschriftelijcke opinions als heyligdom sonder alle oordeel aennemen, hy sal ontwijffelijck verstaen dat een ware nootsaeckelijckheydt my heeft ghedronghen om dit overschrift nu even soo noodigh als voormaels onnoodigh te bewijsen, waerachtigh te wesen, ende dit noch te meer soo hy in sich selfs, of door dit schrijven den vreden schade van dit ziel-moordelijcke fenijn met ernstigher aendacht vlytelijck wil nadencken.

DE vinder deser doolingen was genaemt Arent Barentsz. ghebooren tot Harderwijck in Gelderlandt, van persoone, finne en zeden my niet onbekent, maer den naem sijns jongers voorstanders sijnder doolingen ende aenrichter deser nieuwer Ghemeenten ofte Secten, houde ick niet sonder groote oorsaecke in de penne. Dese heeft nae den doodt sijns meesters A. B. onder des selvens name een boeck Anno 1574. in Overlandsche, ende ’t selve doch met eenige veranderinge, Anno 1575. in ’t Nederlandtsch doen Drucken, ’t welck vol is van grove onwaerheyden, maer met wat schijns van waerheydt vermommet, alwaer men onder ander oock vindet dese grove onwaerheydt, dat die Christenen niet en hebben te strijden met den vleyschelijcken lusten, daer door een yeder swacke onervaren ende noch strijdende Christen, sulcx gheloovende, moet vallen in vertwijffelinge, dat hy gheen Christen en is, of hy moet opstijghen tot een Godloos eyghen behaghen, sich der volkomenheyt die noch wijt van hem is aennemen, of hy moet alle goedt opset van der zonden uytroedinghe verlaten, traghelijck verwachten, tot dat hy van Gode sonder alle middelen in een ooghenblick volmaektelijck ofte volkomelijck verloft worde.
Wat nu sulcke verdoemelijcke d’onverflaghen in den ghebroocken cleynmoedighen tot henluyder vertsaginghe, ende wat sulck ondighen van den vergeefschen arbeyt in ’t strijden teghen de zonde by den traghen, tot verstyvinghe vermaecken, can een half verstandigen licht bedencken, maer niet licht heb ick konnen gelooven dat redelijcke menschen tot sulcker onsinnigheyt souden komen, dat zy teghen het smertigh bevinden en oijnelijck wroeghen haers eyghens ghewissens, boven ’t selve ander luyden logen van sich selfs hebben konnen gheloove gheven, daer inne dat sy noch met grove lasteren bevleckt sijnde, hem selven konnen vroet maken, dat zy suyver sijn, ende volkomentlijck van alle zonden verlost, ende met alle deughden volkomentlijck begaeft, dit zie ick nu met open ooghen in rrnighr warelijck, niet sonder hertelijck mededoghen, ende dit heeft my ghedronghen des ghemelden A. B. Jongher aen te spreken, ende hem eenige sijnder doolinge montlijck ende schriftlijck voor ooghen te stellen, op hoopen of die waerheyt bekennen, sijn opinien, ende ’t voorteelen van dien verlaten moghte, maer ten heeft niet gheholpen, ende noch niet heel aen hem vertwijffelende, hebbe ick hem vermaent dat hy sijn verleyden late, of my sijn leeren recht te sijn, bewijsen soude, anders dacht ick in druck de menschen te ontdecken, wat volkomen Godsaligheydt onder sijnen valschen Roem van der deughden volkomenheyt, verborghen leyt, in sijn of sijn’s meesters boecxken.

Nademael ick dan vermercke dat hy selfs wel weet dat hy sijn opinien niet en kan verdedighen, teghen my, die een ongheleerde Leecke ben, ende daerom my niet meer en derf onder d’ooghen komen, oock mede dat hy des niet te min vlytelijck wroetet, om sijn Pestilentiale Droomen den onvoorsichtigen Menschen heymelijck inne te blasen ende te doen gelooven, hebbe ick uyt rechte met-doghen met versuymen mijnder eyghen dingen dit navolghende Schrift, als een antidotum teghen sulcken vergiftighen Leere, willen


alle man ghemeen maecken, ende allen in een eenigh stuck, so elck onpartijdigh Leser aen dit gespoor deses verderflijcken monstrums ghestaltenisse licht sal connen af-mercken, ’t welck soo’t maer in een eenighen mensche gheschiede, my een ghenoeghsame belooninghe sal wesen, voor den tijdt ende kosten by my bestelt, aen’t Schrijven ende Drucken van desen.


En meent niet Leser by my hier alles gestelt te sijn, dat ick vermach teghens desen valschen vrede, die A. B. in sijne Heylighen voor den rechten strijt versiert: Neen sulcks alle te stellen soude voor my min te langhe dan voor u noodigh vallen. Want een eensame recht aengetoghen Bybelsche Sproke ghenoechsaem is teghen duysent boecken van A. B. oft sijnen Jongheren, daerom ickmet weymighe, maer eygentlijck (so ick ’t achte) Schriftelijcke ghetuyghenissen, eerst hebbe willen wederlegghen de valscheyt des voorghemelden opinions van A. B. ende daer nae den selven uyt sijn eyghen Schriften ondersoecken, ende des selven gevoelen voor oogen te stellen.

Also ghetuyght Godes Gheest inde Heylighe Schriftuere, 1 1 Gen. 6, 12 Rom. 5, 19 Ephes. 2, 3 Esa. 26, 13 Rom. 6, 20 dat alle natuerlijck ghebooren menschen in Adam, sijnen wech heeft verdorven, den zondelijcken lusten des vleesches volbracht, vreemde Heeren heeft aenghenomen, ende den selven als een ghevanghen lijf-eyghen ghedient.

Sulcs en wilde de rechte Heere, namelijck de menschlievende God niet dulden, ende belooft derhalven uyt louter ghenade verlossinghe door sijnen zoone Jesum Christum den 2 2 Gen. 3, 15 Gen. 21, 17 18, 18alghemeynen Heylandt, dat nu dese verlossinghe niet slapende, noch sonder strijdt in ons en sal gheschieden, betuyghen de namen onses Heylandts, tot sijnen Ampt van verlosser bequam sijnde, toe geschreven.

Want daeromme wert Christus genaemt de Helt, de Stercke, de Leeuwe, Hertoghe, 3 3 Pet. 18, 19 Gen. 49, 24 Apo. 5, 5 Mat. 2, 6 Esa. 19, 20 Deut. 51, 15 Esa. 60, 16 42, 13, 49, 2 Mat. 16, 34 voor-vechter, uyt-gherechten arm Godts, stercke verlosser, ende moedighe Crijgsman, ja oock een snijdigh swaert, om’t welcke te brenghen de Heere selve seyt, dat hy is ghekomen.

Nadien daer nu al een valsche vrede ghemaeckt was, om ’t welck te verstooren, desen strijdt-vorst is ghekomen. Ende daer oock gheen ware strijdt en mach wesen tusschen vrienden, so was voor allen dinghen noodigh een waerachtighe vyandtschap tusschen den menschen ende sijnen zondelijcken lusten, de welcke daerom oock in d’aldereerste beloften ons allen is toegheseyt.

DIt haet-weerdighe quaet is onder eenen schoonen schijn van goet, door des Loghens list in den mensche ghekomen, ende en mach gheensins te recht ghehaet worden, soo langhe het ons schijnt een behaghelijck ende heylsaem goet, ende niet wert gheweten een afgrijselijck ende verderffelijck quaedt te zijn.

Alsoo en moght in ons gheen ware hate noch vyantschappe komen teghen dat goedt gewaende quaet, ten ware dan saecke dat ons de waerheyt desselfs noodigheydt ende verderf, naecktelijck ontdeckte, dat self vyandelijck in ons (met ons bewillighen bestreedt,) ende als een ander heylsame slanghe ons van de fenijnighe bete de verderffelijcken slange ghenase ende verloste.

Dit doet in ons de Heere Jesus Christus, die selve de waerheyt is, 4 4 Joan 14 Joan 8, 36 Joan 8, 31 32 ende daerom oock alleen te recht vry maeckt, allen sijnen Jongheren, dat is: alle die in sijne woorden ghehoorsamelijck ende volhardigh blijven.

Dese stercke Heldt ist dan die alleene vry maeckt, ende dat niet al slapende, in een waen of buyten ons in der Luchte, 5 5 Mat. 12, 29 maer binnen int herte van den waeckende mensche, die sulcks wel hartelijcken ghevoelt ende verneemt, so niet sachtelijcken tegen mach, daer Jesus treedt in’t huys van den stercken, hem sijn huysraet beneemt, den stercken bindet, ende sijn wooninghe plondert, ende maeckt also deur sulck sijn strijden, dat die sijne verlost sijnde van haerder vyanden handt, hem sonder vreesen dienen in heyligheyt ende gerechtigheyt, die hem bevalligh is alle de daghen haers levens.

So betuyght de Heylighe Schrift dat sulcke strijden gheschiedet allen gheloovighen, die haer quaetheyt int licht der ghenaden clarelijck zien, waerelijck kennen ende vyandelijck haten, ende daer beneven den beloften Godes so ontwijffelijck betrouwen, dat zy alle haren lederen, haeren willen, krachten, ende verstandt buyght onder de moghende handt Godes, de selve tot wapenen der gherechtigheydt Christo haeren Heylandt overgheven om gheheylight te sijn, daer door zy oock van der zonden ghevrijt, 6 6 Rom. 6, 19 ende Dienaren Godts gheworden.

Hoe mach A. B. of sijn Jongher met eenighe schijn van waerheydt segghen dat de Christenen met haeren sonderlijcke lusten niet te strijden en hebben, het strijden gaet immers voor’t overwinnen, ende het overwinnen gaet voor’t verlossen, die dan alsoo gheloovigh, ghehoorsamelijck ende mannelijck met ende in Emanuel het quade bestrijdet, moet immers also strijdende een Christen sijn, of ist gheen Christen die na Godes bevelen met Christo selve teghen de zonde Christelijck strijdet, het is immers onlochbaerlijck een Christen die in ende door Christum Godes bevel ende Christi ghehoorsaemt. 7 7 Mat. 17, 5 Godt beveelt datmen sijnen zoone sal ghehoorsamen. De zoone beveelt datmen argherende handen ende voeten, argherende ooghe uyt-steken ende van sich werpen sal. Dit doen nu alle de ghene die Christo, ende in Christo Gode ghehoorsamen, maer dit en mach niet toe gaen sonder strijden, soudet daeromme gheen Christen sijn in sulck onderdanigh strijden. A. B. en sijn Jongher seggen Neen. Godes Gheest inde Heylighe Schrift seyt ja daer toe. Wie salmen hier ghelooven.


Dese Ridderen Christi zijn Christo daer in ghehoorsaem dat sy haren Ouden mensche 1 1 Colos. 3, 9, met zijnen wercken uyt trecken, maer dat en gheschiet niet sonder strijden, maeckt denluyden sulck wettelijck strijden tot onchristenen 2 2 Gala. 5, 24 sy cruycen ofte hebben ghecruyct haren vleesche met des selvens lusten ende begheerlijckheden, doch niet sonder hatelijck strijden, maeckt henluyden dat Christelijck strijden onchristelijcke luyden, ist gheen Christen die Christo dadelijck ghehoorsaemt, wie sal dan een Christen zijn, soude dat wel Christenen zijn die den weder-christ ghehoorsamen, haren sondelijcken lusten onbestreden, wie mach dat ghelooven.

Warelijck al anders doen die voorghemelde 3 3 Jere. 4, 4, Eccle. 11, 10 Esa. 1, 16, Colos. 3, 5, ware Ridderen Christi, want die nemē wech den voorhuyt haerder harten, den tooren haers ghemoedts, de schalckheyt haerder gedachten, sy dooden haerder aertschen lederen, als heorderye, onsuyverheyt, geylheyt, 4 4 Ephes. 4, 22 quade begeerlijckheyt ende giericheyt, die daer is een dienst der Afgoden, ende sy leggen af haren voorighe wandelinge na den ouden mensche, 5 5 1. Pet. 2, 2. die daer bederft inde begeerlijckheyt des dolinges, midtsgaders alle bedroch, beveynstheydt, nijdt ende achterklap, maer watnt dit alles gheensins en gheschiet sonder ghehoorsamich ende mannelic strijden, niet onder den Christenen ghetelt moghen werden.

Men moet seker sodanige strijders bekennen Christen te wesen end oock de ghene die 6 6 1. Pet. 2, 11, S. peter noemt uytvercoone, desen beveelt d y sch sen ontholdē an die vleeschelijcke begeerten, die daer strijden teghen tegen henluyder zielen: So wat menschē onder dese uytvercoorne sulc bevelen ghehoorsaemden sulcke menschen en machmen immers geensins den Christelijcken name benemen, nochtans strijden hare zielen soo wel tegen de vleeschelijcke begheerten als dese teghen haren zielen.

Also mede waren die Romeynen in Christo 7 7 Rom. 1, 6, beroepen, ende geliefden Gods, voornemelijck die ghene die des Apostels schrijven ghehoorsaemden, daer inne dat sy door den geest des vleesch wercken dooden, mach dat oock gheschieden sonder strijt? soo nu de Christenen met haren sondigen lusten niet te stryden 8 8 Rom. 8. 13, en hebben, ende syn’t noch gheen Christenen (d’welck volcht) die noch te stryden hebben met haren sondighen lusten, so en waren ooc dese onderdanige stryders gheen Christenen, so moeste de Heylighe Schrift missen ende dese luyden recht leeren, dat sy verde, ende luyt veel beter dat dese eygensinnighe hoofden dolen, ende dit door verleydinghe van twee saecken, in welcken beyde henluyden gebreect onderscheyt.

Die een is dat A. B. oock syn jongher te recht verstaende dat Christus ende Belial niet en moghen over een komen daer uyt t’onrecht hebben ghesloten, dat die gheest Godes ende des vleysch begeerlyckheyden niet teffens in een mensche moghen syn, syn segge ic lesser, ende niet woonen, hier in weten sy gheen onderscheyt te maecken, ende doolen derhalven in desen, soo blyckt in des selven naestghemelden Apostels woorden.

Want men mach niet seggen dat de Heylighe Geest doodet des vleeschs wercken, soo hy, daer dese zijn, niet teghenwoordich en is, waren ooc des vleeschs wercken niet geweest inden Romeren, sy mochten henluyden even so luttel als venijn dat buyten den mensche is, schadelijck zijn gheweest, na dien nu die vleyschelijcke wercken waren inden Romeren, hoe mochten die door den heylighen Gheest ofte des selves kracht, dat hier eens is, als die oock goet is, af wesich of buyten den Romeren blijvende, ghedoodet zijn geweest? Werckt oft gheneest oock eenighe medecinael drancke, die niet en wert in ghedroncken? Ist dan alsoo dat die geest Godes was binnen den Romeren, die door den selven Gheest den vleeschelijcken wercken, die mede noch in hen waren dooden. Wie mach lochenen, dat teffens of op eender tijdt in een selve mensche de goede gheest Godes, ende ooc die vleeschelijcke wercken, die quaet zijn, moghen wesen, dooden die Christenen door den gheest des vleeschs wercken in hem, hoe moghen sy dit werck doen sonder den Geest Godes, door wien sulcx gheschiet in sich te hebben, hoe mogen sy oock door den Gheest in henluyden dooden ’tgunt in henluyden niet en is.

Alsoo sietmen dat die twee strijdighe saecken, teffens in een selve mensche voor een wyle tijdts, (te weten. onder ’tstrijden) mogen wesen, ende is so onmogelijck dat sy in eenen mensche sonder strijdt souden zijn, alst moghelijck is dat vyer ende water by een soude zijn, sonder d’ander te vernielen.

Nademael dan sodanich strijden was in dese gheliefdē uytvercoorne Godes ghelovighen ende Christenen, so blijckt hier uyt al mede klaer dat A. B. ende des selvens jonger segghen, dat een Christen metten sondelijcken lusten niet en heeft te stryden, opentlijcken een waerheyt selve wederstrijden.

Die ander oorsaecke daer door dese so onbescheyden als verwaende menschen in desen grvoven droomen zyn ghevallen, is dese:

Sy hebben ghemerckt dat veele menschen niet recht en streden, oock hebben sy (soo ick moet ghelooven, nie-wereldt in sich selve eenen rechten strijdt, maer wel een waen, segghe een waen-vrede vernomen, ende hebben wyders na henlieders ghewoonlijcke wijse van sluyten, daer uyt besloten als volghet.

Veel menschen die sich Christenen noemen, en stryden niet tegen den sondelijcken lusten, daer uyt volcht dat in gheen Christen een strijt tegen den sondelijcken lusten mach wesen, dat ick sulckx henluyden ghewoonelycke wyse van besluyten noemen sal, my elck licht toestemmen, die dit henluyder boecxken met opmerkinghe ghelesen, oock A. B. boecken teghen den Dooperen, daermen doorgaens sodanighe bewysinghe vindet, veele vander Dooperen Leeraren heb ick ghekent, die na ghewin stonden, Item een Leeraer die een rijcke Weduwe ter echte nam.


Item, een rijcke Vrouwe, die prachtich met een Dienaer voor haer gaet, daer uyt dan A. B. sluytet dat niemandt onder den Dooperen Christelijck en leeft, is dat niet een blindt kindts onbescheyden sluyten? En of schoon al die elf Apostelen Judassen waren geweest soude men daer uyt moghen rechtelijck besluyten dat die twaefde oock een Judas ware. De neghen ghenesen Lazeren waren ondanckbaer, was daerom oock die thiende mede ondanckbaer? Wie merckt de zotheyt niet van sulck besluyt?

Sulck besluyten heeft A. B. oock meer dan eenmael teghen my gebruyckt mondelijck, ende na sijn doot sijn Jongher Schriftelijck, daer van ick hier een eenigh byspel wil stellen, of hy noch eenmael selven sijn ooghen openen, sijn onbescheydenheyt verstaen, ende daer by oock af-nemen wilde, dat hem wijsheyt ghebreeckt om een Leeraer te sijn, ick swijghe om Gode een nieuwe Gemeente of Kercke te versamen.

Ick hadde desen Jongher A. B. zoons vriendelijck onderwesen, datter in A. B. boeck gedool was, doch scheyden wy dienmael, sonder dat hy’t voor doolinghe wilde bekennen, te weten, dat eene stuck daer af wy doen ter tijdt meest hadden ghehandelt. Als ick nu een goede wijle daer nae wederom by den selven quam, om hem vele meer andere henluyder doolinghen te bewijsen, hadde ick de selve te dien eynde in gheschrifte vervatet, ende hem daeghs voor onsen ghesprake doen behanden, wy quamen ten eersten wederomme op dat vorighe stuck, daer toonde hy my dat hy ’tselfde inden tweeden Druck (’twelck Nederlandtsch was) verandert hadde, des ick niet wijders lettende op de wijse van veranderinghe sulckx ter zijden stellende, om voorts te varen met d’ander stucken, die noch veele waren, waer na een wijle met aendacht ghemerckt sijnde, opte veranderinghe door desen Jongher |A. B. in sijn Meesters boeck ghedaen, bevant ick dat hy’t niet alleen verbetert, maer arger dan ’t te vooren was, ghemaeckt hadde. Dit schreef ick hem over, waer op my de selve antwoordt also:

So ick u berispen, in die saecke voor recht bekent, ende derhalven den Text verandert hadde, ende de sinne ende meeninghe des eersten Boecxken voor onrecht hielt, soo waer u die oorsake benomen in uwen Schriften, dat leste boecxken aen te vechten in die sake: Of ghy moste u eyghen meyninghe aenvechten: Merckt doch Leser, oock ghy selve, wat hier gheseyt is. Seker so ghy sulcke veranderinghe haddet ghedaen na mijnen sinne, ende ick de selve veranderinghe daer na aenvochte bekenne ick gaerne dat ick niet uwe, maer mijn eyghen meyninghe most aenvechten: Maer dat ghy dese veranderinghe naer u goet-duncken, ende niet naer mijnen sinne hebt ghedaen, weet ghy selfs best, ende betoont sulcks oock wel opentlijck daer mede, dat ghy selfs seght (’twelck doch onwaerachtigh is) datter gheen veranderinghe altoos en is gheschiet in den sinne, maer alleenelijck in den woorden: Nu en was mijn berispen niet van die woorden, maer van den sinne des boecxkens. Nademael ghy’t dan uyt uwen ende niet mijnen sinne hebt verandert, soude ick daerom ’t selve weder berispen, mijn selven moeten berispen, wie hoorde uyt een Leeraer opt onbescheydener antwoorde, of acht ghy’t datter (ghelijck maer een eenigen wegh) niet meer dan een eenighen onwegh en zy, wildy noch naeckter sien die onbescheydenheyt deser uwer antwoorden, so laet ons nemen: Of ick u saghe dolen opter Arrianen onwegh, oock dat ick u der doolinghen sulck overtuyghde, dat ghy uwen ghewaenden wegh verstont, een onwegh te sijn, so dat ghy die verlatende, u selven uyt u eyghen goedtduncken, maer niet door mijn aenraden begaeft opten onwegh der Dooperen, of ick u alsoo ziende op desen nieuwen onwegh der Dooperen swermen, van nieuws daer af berispte, soudet ghy my al met goeden bescheyde moghen antwoorden, dat my nu dese oorsake van berispen so benomen waere, dat ick u niet andermael en moghte berispen, sonder mijn eyghen meyninghe aen te vechten, soudy moghen segghen dat ick u der doperen onwech door ’t afraden van de Ariaensche aengheraden hadde, of soudy moghen segghen dat der Doperen onwegh gheen onwegh, ende niet berispelijck en ware, of soudy moghen segghen datmen den doolenden niet en behoort te berispen, of mach nemandt een selve mensche twee-mael in twee verscheyden doolinghen berispen.

So vele hebbe ick hier willen segghen van u onbescheyden besluyten, daer door ghy, o onbescheyden vervoerder, u selven ende anderen jammerlijck vervoert, op hopen, of ghy sulcks u onverstadnt selfs vermercken, ende voorts van andere blinden, met u selfs in de gracht voeren, eens af laten soudet moghen of ten minsten dat die Leser sulck swermen verstaen, ende sulcken blinden leyder om gheleert te werden, de jandt niet meer bieden souden, niemant en meyne dat ick in desen voerder, of om recht te segghen, vervoerder konst soecke, als of sonder die gheen waerheyt geleert moght werden? Neen warelijck maer ick eyssche in hem eenvuldighe rechte ende slechte, doch vaste ende claere waerheyt die is weynigh in dit boecxken, ende dient dan noch meest tot een bevallick aes over de verleyde kromheydt van den dootlijcken Angel der verwerde onwaerheydt, door’t gantsche boecxken niet anders dan stricken ende voet-angelen bestroyt: De welcke niet teghenstaende ick selve een ongheleerde Leecke ben, ende niet min bloot van allen Consten, dan David van Sauls wapen. Ick nochtans in der waerheyt claer can mercken, Gode zy lof my daer voor hoeden, ende u met goeden grondt daer voor waerschouwen, want op sulcke onbescheyden besluyten alle sijn Leere gegrondet is, behalven alle ’tvoorschrevene, hebben A. B. ende zijne navolgers ghesien by velen gheleert te worden, dat hem hier onophoudelijck totten Lichaemelijcken doot toe, moet strijden, ende daer by verstaen dat hier eens een zeghen. Ist niet in allen, ten minsten in eenighen bestreden moet sijn, zy gheloofden oock moghelijcken te wesen dat de zeghen daer soude sijn daer’t strijden gheschiet, te weten, hier in der tijdt: Dese meyninge was versterckt in henluyden door


’t lesen, datter Jonghelinghen waren die den booswicht hadden verwonnen: 1 1 Ioan. 2. 13. 14. Alsoo hebben dese Luyden onbescheydelijck sluytende, voor de verwinninghe het strijden verlaten, eenen valschen vrede aenghenomen, ende sich selfs, met samen haren gheloovers, jammerlijck bedroghen, want ghenomen schoon dat hier eenighe nu al door ghestreden waren, ende dien hadde verovert: Volght daer uyt dat niemant onder’t strijden, voor’t overwinnen stervet: Ende offer schoon al veel qualijck strijden, volght daer uyt dat niemandt recht en strijdet.

Voor so veele mijn eenvuldigheydt mach berecken, late ick henluyden gaerne toe dat hy niet te recht en strijdet, die daer strijdet teghen een onrechten vyandt, het sijn dan zeden ofte Ceremonien, diemen quaedt waent: maer niet en sijn die daer strijdet uyt onrechter beweghelijcker oorsaecken, namelijck uyt een onwijsen yver, tot eenen onrechten eynde, als om Menschen lof: op onrechter wijsen, als traghelijck versaechdelijck, ende sonder vaste hope van verwinnen, door ende in Christum, op een onrechte schuylet, ende sijn eyghen vernuft ende menschelijcke krachte, want alsulcken stuck, oock elck van die bysonder, maeckt den strijdt onrecht, ende soo onvruchtbaer datter gheen ware zeghen uyt en mach volgen, des niet te min alhoewel de groote hope also qualijck strijdet, so vintmen noch al eenighe (hoewel weynigh) Christelijck Ridderen, die in Christo onsen Heylant te recht ende mannelijck strijden, ende loffelijck overwinnen.

Dese strijden vyandelijcken teghen hare onwijse begheerlijckheden, uyt vasten gheloove, tot Godes Eere, standtvastelijck ende vromelijck, int herte alder boosheyts putte mette verlichtinghe ende krachte Godes, daer op sijn vastellende betrouwen roepen, is Godt met ons, wie mach teghen ons sijn. Wie mach nu segghen dat soodanighe niet Christelijck en strijden, of dat sulcken Camper niet en zy een Christen Ridder.

Sodanighen rechten strijt moeten A. B. ende sijn Jongher bekennen te sijn gheweest in haeren volcomen Christenen, van den welcken zy schrijven alsoo: Wt allen desen blijckt onwedersprekelijck, dat die Christenen niet teffens vleyschelijck ende geestelijck, maer alleen geestelijck ende niet vleeschelijck sijn, so zy in Christo Jesu sijn ende blijven, ende dat zy haren vleesche, dat is, haren gantschen voorgaende leven gekruyst hebben, met samē synē lusten ende begeerten: Ende dat zy derhalven niet meer met haren vleesche ende bloedt t’samen met sijnen lusten ende begheerten te strijden en hebben.

Merckt nu doch Leser, hebben henluyder volkomen Christenen sulck Cruycen, dwelck strijden is ghedaen: Soo hebben zy daer aeb oock ghedaen of volbracht ’t gunt de Heere Christus doorgaens soo ernstelijck beveelt: 2 2 Joan. 8 Namelijck, het versaecken, het verlaten, ende het verliesen onses selfs: Dit doende, sijn zy ghebleven in de woorden Christi, 3 3 Ioa. 14, 21 ende waren derhalven onder dat werck van strijden al rechte Jongheren Christi, of sijn dan oock de Jongheren Christi gheen Christenen, onder sulck strijden volbrentmen de woorden Christo, die dit doet die heeft Christum lief: Ist gheen Christen die Christum lief heeft, ghelooftmen Arent Barentsen boven Christum, men sal moeten houden dat het gheen Christen en is, want hy strijdet noch, ende wie een Christen is, en heeft niet strijden teghen de zondelijcke lusten: Daer tegen volgt rondelijck uyt ons Heeren woorden, dat zy blijven in sijn woorden, ende die volbrengen, dat oock gheschiet int strijden, ghemerckt de Heere dat mede ghebiedt sijnen Jongheren sijn, ende hem lief hebben, hoe mach yemant platter, grover, ende plomper teghen de naeckte woorden Christi leeren, dan A. B. ende sijnen Jongher hier doen.

Op een ander oort beschrijft A. B. sijne 4 4 Fol. 24, 3 Christenen uytte woorden S. Joannis, ende seyt: dat het stercke Jonghelinghen sijn die den booswichten hebben overwonnen: hebben deser luyder heylighen dan oock so overwonnen, so hebben zy oock wettelijck ghestreden, want sonder dat werdt den booswicht niet overwonnen, dit wettelijck strijden geschiet in ende met den rechten Strijdt-Vorst Jesu Christi, ons alder Salighmaecker, waer dan sulcke Jonghelinghen onder sulcke wettelijcke ghevecht met Emanuel teghen den zondelijcken lusten gheen Christenen? Wie sal hier teghen segghen. Waren zy dan noch int strijden Christenen? Hoe mach’t waerachtigh sijn dat een Christen niet en heeft te strijden teghen zijn zondelijcke lusten.

Voorts soo dichten A. B. ende sijn Jongher henluyder Christenen so gantsch verlost van alle zondelijcke lusten, dat zy gantsch daer teghen niet hebben te strijden, alsmen oock zien mach in de derde Clausule voor dese. De zondelijcke lusten, vleeschelijcke ghesintheyt, ende aert om boose lusten voort te brenghen, 5 5 Fol. 34. 35 sijn so A. B. ende sijn Jongheren mede selve leeren, allen vleesche natuerlijck aenghebooren, dat nu gheen mensche hier in der tijdt, na den vleesche ofte lichame werdt herbooren, blijckt van selfs oock in die H. Schrift: 6 6 Ioa. 3. 4. 5 Van ghlijcke blijckt hier uyte dat die natuere des vleeschs in henluyden volkomene Christenen, oock natuere blijft in sulcker voeghen, dat oock henluyder vleesch als onherbooren sijnde, niet min onophoudelijck ten boosen, dan een ydele maghe tot spijse is gheneghen, ende en moghen derhalven oock henluyder alder volmaeckste Heylighen hier in der tijt nimmermeer van haren ondelijcken lusten verlost werden: Is dit waer, so moet oock onwaer sijn henluyder schrijven, van sulcke volkomen verlossinghe.

Seker is henluyder vleeschs mede natuerlijck van den quaden Adamschen aert, soo zy selve oock schrijven, blijft die quade aert in henluyden so wel als in anderen, aen dien zy so weynigh als anderen, na den lichame herbooren werden: Ende en hebben sijne Christenen so hy schrijft, teghen den zondelijcken lusten te stryden: Liever wat machmen hier doch anders uyt besluyten dan dat A. B. Heylighen, onophoudelijck aenghevochten werden van haer quade begheerlijcheden, dat zy nimmermeer daer teghen en


strijden, dat zy daer van overwonnen worden ende dat zy also doorgaens haren quaden lusten volbrenghen, souden dat Heylighn sijn, souden dat volmaeckte luyden sijn, souden dat rechte Christenen sijn, die alle anderen te recht Antechristenen schelden, ick soude eer ghelooven dat soodanighe beschilderde graven selve die grondtsop zijn alder Antechristen.

Laet ons nu oock overweghen de redene waer met A. B. arbeyt, om dese sijne grove onwaerheyt waer te doen schijnen, 1 1 Fol. 66. dese stelt hy op;t kortste in de lijsten sijn’s Overlandtsche boecks met dese woorden: De strijdt teghen den zondelijcken lusten, comt uyt een onvernieuweden ziele, ende niet uyten gheest Gods. A. B. wil segghen dat sulck strijder noch onherbooren is: Daer uyt dan onbedecktelijck soude volghen, dat hy geen Chrsiten en zy, dit is waerlijck een leelijcke onbescheydenheydt.

Want elck verstaet wel dat uyten H. Geest van Godt des vreden, daer hy sijn rijck alleen bezittet, gheensins eenighe strijt in den mensche veroorsaeckt mach worden, want daer is vrede met Godt de Vader: so verstaet alle man wel, dat zondelycke lustē dae zy alleē de mensche rustelijck bezitten, gheen strijdt moghen veroorsaken in sulcken mensche, want daer is vrede metter zonden, teghen wien soude die zondelijcke lust noch strijden, als daer gheen goetheydt des H. Gheest altoos ofte anders (so die luyden leeren) en waer in dien mensche, teghen wien soude oock die H. Gheest strijden in den mensche, daer gheen zondelijcke lusten in en sijn, maer hoe mach wederomme eenighsins de strijt blyven uyt den mensche, binnen den welcken sijn twee so gheheel strijdighe saecken. Ja ick segge noch meer: Hoe mach in eenigh mensche een rechte strijdt sijn, binnen den welcken dese twee strijdighe saken, niet beyde teffens teghenwoordigh en sijn, mach het quade oock vyandelijck van ’t quade ghehatet ende bestreden werden, of soude d’een Duyvel d’ander bestrijden ende verdryven.

Soo schrijven dese Luyden oock doorgaens, dat alle Menschen voor hare vernieuwinghe soo gheheel quaedt sijn, datter niet goets inne en is, zy en moghen oock gheensins met een toe-rekentlijcke gherecht-makinghe ofte goet-wordinghe. Nu en mach het quade niet ruymen uyten mensche, ten zy dan dat het goede dat daer uyt dryve: Dit uyt-drijven van’t quade mach soo weynigh gheschieden, so’t goet daer niet teghenwoordigh in en zy, als der Zonnen claerheyt den duysternis gheensins mach verdryven, uyt een huysinghe daer zy niet inne en schijnet, sal dan ’t quade van ’t goede verdreven werden uyt eenigh mensche, sy moeten beyde teffens sijn in den mensche: Sulck teghenwoordigh sijn van blijven, spreecktmen hier niet. Van goet ende quaet in een selve mensche lochenen A. B. ende sijn Jongheren doorgaens. Ende dat is haeren vasten grondt, daer dese haeren Tooren Babels op werdt ghebouwet.

Laet ons nu noch schoon nemen, of dese grove loghen enckel waerheyt waer, wat sal daer uyt volghen, namelijck, dat in gheenen mensche het quade bestreden, veel weynigher overwonnen mach werden, want sonder strijden overwintmen niet: Mach dit in gheen menschen gheschieden, so dese menschen segghen, dat Godes gheest niet en mach sijn in den mensche by de quade lusten, eyghentlijck leven, so en mach ’t oock niet gheschieden in A. B. Christenen. Want die sijn mede na A. B. Leere, voor hare vernieuwinghe mensche, ledigh van alle goet, ende vol van alle boosheyt? Hoe mach A. B. dan waerheyt seggen daer inne dat sijne volcomen Christenen, soo gheheel ghevryt sijn van haere quade begeerlijckheden. Het sijn dan niet anders dan bedriegelijcke droomen, verwaende beroeminghen, ende onschamele onwaerheden, dat A. B. ende sijn Jongher door’t gantsche boecxken so Heerlijck pronckt, met haerder Heylighen, Hemelsche volcomenheyt.

Oock mede is waerachtigh, ende werdt oock vanA. B. selfs over al gheschreven, dat alle menschen quaet sijn (hoewel niet gheheel sonder goet, so hy droomt) voor ende al eer zy goet werden. Mede is onlochbaerlijck dat niemandt so langhe hy quaedt blijft, goedt werdet. So blijft oock enckel quaet, so lange het quade niet en wijckt uyten mensche? Also moetmen nu vast ghelooven een van drien, te weten, dat het quade wijckt uyten mensche van selfs, sonder eenighen strydt, of dat de Heylandt Jesus ’t quade uyten geloovighen mede-stryders verdrijft, ofte dat het quade sonder aenghevochten te werden, stadelyck Meester blyft in allen menschen, niemandt uytghesondert.

Belanghende het eerste, en mach niemant segghen, ende voornemelijck A. B. metten zynen niet, die selfs so sterck leeren, dat alle menschen van Natueren door Adam quaedt zyn, want aert en laet van’t aert niet af, soo weynigh als de Kat het muysen can verlaten, oock soude ’t quade (so’t van selfs uyt A. B. heylighen ruymde) van selfs oock uyt allen anderen menschen ruymen wat soude de eenighe Heylant Jesu Christi dan noodigh sijn, ofte te doen hebben, soo wel in A. B. Heylighen als in anderen menschen, seker ruymtet van selfs, ten behoeft van Jesus onsen Salighmaker geensins bestreden noch verdreven te werden.

Betreffende dan oock het tweede, mach even so weynigh als dit eerste bestaen, neven de leeringhe van dese luyden, want bestrijdet Jesus door sijn H. Gheest selve dit quade, of zondelijcke lusten in ende metten geloovingen, so moeter sulcke gheloovighe, sulcke medestrijders Christi, ende sulcke Tempelen Christi, ende des Heylighen Geest, immers te recht al Christenen ghenaemt werden, onder sulcken strijden, maer A. B. seydt dat een Christen niet en heeft te strijden teghen den zondelijcken lusten, ende en mach hy’t midtsdien oock gheen Christen noemen, die daer teghen noch heeft te strijden, maer hoe mach dit hebben ende niet hebben, Christum tef-


fens met sich selfs over een komen: Doch schijnt dit wel over een met A. B. Leer, dat met teffens sulcken goet, te weten, de strijder Christus, ende de Heylighe Geest niet in den mensche mach wesen, daer sulck quaedt inne is, te weten: de bestredene zondelijcke lusten, mach dit niet sijn? Hoe mach ’t waer sijn dat Christus ’t quade uyten gheloovighen medestrijders verdrijft: Voorwaer na deser Luyder leere gheensins. Also lochenen zy niet seer bedecktelijck dat Jesus zy Christus beloofde Messias: Ende dit is de recht-aert Antechristi, door d’Apostel beschreven. 1 1 1. Ioa. 5. 1. Ioa. 4. 3 Ist dan wonder dat dese ware Antechristen, de ware Christenen voor Antechristen lasteren, ende moeten A.B. metten sijnen derhalven nae een ander Messiam ofte Christum beyden, die de menschen lieflijck, sachtelijck, ja soo Ulisses in Ithacum wert gheboeyt, sonder alle strijdt teghen de zondelijcke lusten van haren zonden, saligh maecken: Ghemerckt Jesus die te Jerusalem is gekruyst, op sulcken teederen wijse, gheene menschen van haren zonden vry maeckt.

So veele nu het derde aen-gaet, nademael ’t quade oock van selfs niet en vervlieght uyt de menschen, nademael oock ’t quade van Jesus door sijnen Geest in den Christenen niet en wert bestreden (so voor blijckt uyt A. B. te moeten volghen) so moetmen na deser luyder leere noodsakelijck besluyten het derde waerachtigh te sijn, soo dat de zondelijcke lusten als onbestredene Heldinnen tot den lijffelijcken doodt toe onverhindert het Rijck beholden, ende stadelijck Heerschappen in allen menschen, ende midtsdien oock in alle A. B. volmaeckte Heyligen. Dat dit noodelijck moet volghen (segge ick noch) uyt Arent Barentsz. Leere, en moghen zy met gheenen schijn van waerheyt weder-spreken: Hoe machmen henluyden dan daer oock in ghelooven, dat hare Heylighen soo volcomelijck verlost sijn, van alle zondelijcke lusten, weten zy luyden wech om dese grove lasteringhen te verschoonen, ende dese strijdighe saken te vereenighen, dat wil ick van herten gaerne hooren, want mijn ongheleertheyt ende onkonstigheyt en vermach sulcks niet.

Men leest noch in A. B. boeck, 2 2 268. dat hy seyt sijne Christenenen (so hy die beschrijft) waerachtelijck verlost ende ghevrijt te sijn van den zondelijcken lusten, de selve leert mede dat sijne volcomene Christenen ende herborenen wederom mogen af-vallen van Christo, om welcke verwerde ende strijdighe saecken te vereenighen, ick mijn slecht verstandt oock veel te gheringhe of te plomp kenne te sijn, want dat een yeder versocht wert of bekoort van sijn eyghen begheerlijckheyt, ghetuyght de Heylighe Schriftuere, 3 3 Iac. 1. 14. daer by is waer dat niemant mach af vallen van Christo sonder bekooringhe, end dit van des mensch begheerlijckheyt, die oock selfs quaet moet sijn, sal zy tot af-val Christo moghen aenlocken, nadien nu A. B. wedergheborene alt’samen (so hy bekent) moghen af-vallen, soo moghen zy alt’samen bekoort werden van hare quade begheerlijckheden. Dit meyn ick niet dat A. B. Jongher selfs sal derren lochenen. Is dit dan waerachtigh, so en mach gheensins waerachtigh sijn A. B. segghen, dat de sijne van zondelijcke begheerlijckheyt (die de menschen aflocket van Christo, de die waere goetheyt selve is) volcomelijck verlost sijn.

Voorwaer so sijne Christenen ende herborene oock tot dit quaet, namentlijck tot af te vallen van Christo, moghen bekoort werden, dat hy niet en mach lochenen, dewijl hy bekent dat zy moghen af-vallen, so is oock niet te twijffeln, dat de rontsomme sluypende Leeuwe geensins sal versuymen, dese volmaeckte Heylighen, met inbeeldinghe haerder begheerten te bestricken. So strijden zy dan, of sy bewillighen daer inne, maer A. B. ghevryde ende veylighe Heylighen, en strijden niet teghen den zondelijcken begheerten, moet hier al mede noodtlijck uyt volghen, dat zy den zondelijcken begeerlijckheyden altijdt bewillighen, van Christo weder afvallen, ende also alt’samen tot Godtloosen werden: Merckt doch Leser hoe dit toe-gaet, even so zy droomen, dat zy sonder strijden volcomen Christenen werden, even also werden zy wederom sonder strijden volkomen Godloosen.

My is onverholen deser Luyden sluyphol, niet min spottelijck wesende, te weten ditte: alsmen met ware ghetuyghenissen der Godlijcker Schriftueren henlieder versierde waen verstommet ende beschaemt, spreecken zylieden gemeenlijc also: Ghy lieden spreeckt uyt menschelijcker Konsten, ende uyt u blinde verstandt, maer wy spreken uyt ghevoelen des H. Geests, ende uyt bevindelijcheyt, daeromme en sal ons gheen mensche ontspreken ’t ghene wy bevindlijcker wijse gevoelen ende smaken.

Daer teghen behooren zylieden te verstaen dat zy oock so wel met sulcken haren waen, 4 4 Gal. 3, 1. als de Galateren met henluyder valsche waen waren, bedroghen moghen wesen, jae als elck bevechter des Berghs Syon, die daer droomt dat hy hongherigh sijnde, etet: Maer op-waeckende, sijne ziele noch ydel sal vinden.

Maer ghenomen henluyden haer droomen niet moghte vroet makende: so moeten zy bekennen dat de H. Geest in den Bybel, niet uyt vermoeden ofte waen heeft ghesproken, maer uyt ghewis weten ende ondervindelijckheyt der Heylighen (Godes, soo veele de verlossinghe van ’t quade in henluyden belanght) door welcken mondt, Godes waerheydt selve tot ons is sprekende. Ist nu so dat deser Luyden ghewaende bevindelijckheydt over een stemmet metter selver Heylighen bevindelijckheyt: Hoe ist moghelijck dat deser Heyligher Bijbelsche Schriften dese lieden beschamen ende verstommen: nochtans gheschiedt dit daghelijcx, nadien zy dan selve henlieder bevindelijckheyt met daghelijcsche roode wanghen bevinden te strijden, teghen de bevndelijckheyt der Heyligen, inde Goddelijcke Schrift, hoe konnen zy so onwijs blijven, dat zy den valschen waen haer’s betooverden vernufte boven de ghewisse waerheyt der Godtlijcker Schrift gheloove moghen gheven? Of weten zylieden niet datmen yemanden anders leeren (al waer’t oock een Enghel) niet en moet ghelooven, des niet te


min bouwen sy hertneckelijck op sulck henluyder waen-ghevoelen: is dat niet zijns selfs handen ghekust, selfs in Gods plaetse ghestelt, ende eyghen vernuft inde stede van de Godlijcke schrift gheeert, ghelooft, ende aenghebeden.

Ist niet een vermetele onschamelheydt, dat de mensche met zijn ghedichte loghen de Godlijcke waerheydt derf wederspreken: Hoe moghen syluyden hen selfs hier af ontschuldighen, nademael syluyden daghelijckx met bewijs van klare Schriftuere verstommet zijnde, henluyder waen, bevindelijckheydt boven de Heylighe Schriftuere gheloven ende betrouwen? ick noemt een ghedichte loghen ende waen, blintheydt met goeden rechte, want waerheydt, maer niet loghen, mach gheweten werden ende ondervonden: Men mach wel wetende ende ondervinden dit of datte een loghen te wesen: maer het ghene gheloghen is, en mach nemmermeer geweten werden nochte ondervonden, want het is selfs niet, die daer hongerich zijnde, spijse eten mach, de waerheydt zijnder versadinghe ghewis bevinden: maer onmoghelijck dat een droomende waeneter, ware versadinghe soude bevinden, datmen oock deser luyden gheroemde blintheyt ghevoelen ende weten, loghen is sal elck onpartijdighe haest moghen mercken desen bewijse, niet min licht om verstaen, dan swaer om te wederstaen.

Dese luyden houden selve voor ghewis dat gheen mensch op aerden ware kennisse Gods en Christi mach bekomen, sonder het middel vander ghesondene dienaren Godes, mondelijcke ofte schriftelijcke berichtinghe: Soo nu yemandt daer teghen tot henluyden seyde dat den ghenen die van Gode werden gheleert, niet van noode en sy eenich mondelijck of schriftelijck bericht van menschen, ende dat die van God-geleerde sich niet en bemoeyen met eenigher menschen, te weten: der ghesondenen Dienaren onderwijs te hooren: ick ben seker dat syluyden voor ghewis soude moeten houden dat sulcke mensche (hoe seer hy sich des oock beroemde) gheen ware kennisse Godes ende Christi en mochte hebben, nademael hy dat eenighe middel niet en hadde ghebruyckt, sonder het welcke dese luyden segghen: dat hier niemandt die ware kennisse en mach hebben, ende souden syluyden hier inne oock niet dolen, soo henluyder segghen recht is, dat hier gheen mensche sonder ’tvoorschreven middel, de voorschreven ware kennisse Godes ende Christi mach bekomen. Laet ons dit nu voeghen op dese onse saecke.

Der dinghen schickinghe ofte ordene, de ghewisse redene, het warachtich ondervinden aller Christenen, ende de Heylige Schriftuere uyt Godes geest ghesproken, selve betuyghen soo eendrachtelijck als krachtelijck, dat sonder strijdt gheen verwinninge, gheen ware verlossinghe ofte uytroedinge der sondelijcken lusten en mach wesen. Arent Barentsen metten zijnen dit wettelijck strijden te zijden settende, segghen dat, dat de Christenen niet en hebben te strijden metten sondelijcken lusten, syluyden en bemoeyen sich dan oock niet (soo licht te dencken is) met sulcke onnodich ghewaende moeyten: ghemerckt zy anders in haer selfs oocghen oock gheen Christenen en soude moghen schijnen: Sy moghen sich dan oock soo heylich, soo vry van’t quade beroemen, ende so volmaect te zijn, als sy wilen, het is onmoghelijcken te ghelooven voor allen Christenen (die niet min door ondervindelijckheydt, dan door ghetuyghenisse der Godlijcker Schriften) seeckelijck weten, dat niemant van’t quade, sonder voorgaende Christelijck strijden, mach verlost werden, want het is een groove oochschijnelijcke ende tastelijcke logen, dat yemant die noch niet Christelijck gestreden en heeft, inder waerheydt van’t quade soude verlost wesen: gemerckt het Christelijc strijden in ende met Christo het eenige ende nootlijcke middel is daer door de ware overwinninghe ende verlossinghe wert verworven: Immers dese plompe loghen en mochte van dese luyden selve gheensins ghelooft werden, so syluyden niet al te lichtveerdelijck (sonder te ondersoecken de Heylighe schrift oock also hout) onbekende saecken toe stonden, ende voorts door pertijdigheydt verblint zijnde, soo hertneckelijck als blindelijck daer inne wolde blijven.

Want vraechtmen henluyden of sy nu al Wettelijck hebben doorghestreden, 1 1 Fol. 44. sy sullen antwoorden neen, want voor de overwinninghe schrijft A. B. waren sy soo gheheel quaet, 2 2 Fol. 34. dat sy oock niet goets en mochten dencken, noch veel min doen eenich goet werck (daer onder dit wettelijck strijden mede behoort) ghemerckt sy daer onbequaem toe waren, soo A. B. mede schrijft, maer na de vernieuwinghe, waren’t nu al Christenen, dewelcke hy seyt dat niet meer te strijden en hebben met haren sondelijcke lusten.

Droomen dese menschen dan niet een vryheydt sonder voorgaende verlossinghe, een verlossinghe sonder voorgaende verwinninghe, een verwinninghe sonder voorgaende twiste, strijt ofte ghevechte.

Soo sich yemandt roemde in eenige hooghe Schole een Scholier te zijn, die alle Schriften wel konde lesen, ende daer by seyde dat een Scholier sich niet en bemoeyt met letteren, men soude moghen wanen dat hy spraecke van hoogh-gheleerde Clercken, die inder Jonckheydt den a, b, c, nu al gheleert hadde, maer soo hy ghevraeght zijnde ter antwoorde gave dat hy oock den a, b, c. inder jeucht niet gheleerdt hadde, ende sich daer met nu noch niet en bemoeyde: elck mensche die daer weet datmen sonder de letteren gheleert te hebben, gheensins en kan lesen, soude ontwijffelijck zijn onschamel liegen ende verwaent beroemen mercken, daer inne dat hy sonder letteren gheleerdt te hebben, sich allen schriften beroemt te konnen lesen.

Nu gheve ick V. G. N. met alle den uwen loch, ende dat een Christen mette sondelijcken lusten heeft te strijden, ernstelijck te bedencken, wat geloove ghyluyden seggende


u selve van sondelijcke lusten verlost te zijn, behoort te hebben by allen nuchteren menschen, noch vry zijnde van uwe Waer, sotte wintdronckene ende hooch-roemde Toverye, ende oock watmen met waerheyt moet houden van valsche uytsluyp uwer ghedroomder ende Toverscher bevindelijckheydt.

Ende nademael hier voor ghenoechsaem is ghebleecken dat de Godlijcke Schriftuere over al noch onder den Christenen rekenden den ghenen die na Christi ghebodt tegen de sondelijcke lusten noch te strijden ende strijden, ’t welck A. B. boeck ende de zijne openbaerlijcken wederspreecken, oock mede voor ooghen zijn ghestelt de voorneemlijckste oorsaken van dese henluyder doolinghen, desghelijcx de verderflijcke schadelijckheydt der selver, ende oock eenighe (waerlijck nerghens na al die ick soude vermoghen) lasterlijcke ongheschicktheyden, daer mede sy verborghentlijck swangher zijn, ende nootsaeckelijck uyt moet volghen, midtsgaders oock de spottelijckheydt uwer uytsluyp des ghewaende bevindelijckheydts: Soo wil ick u beminde leser hier by met hertelijcker trouwen inden Heere ghewaerschout hebben, dat ghy sodanighen vervoerdere de handt om gheleerdt te werden, niet aen en biedet, nochte uwe ooghen door soo valsche als ghemackelijcke toesegghinghe van volkomenheydt niet en laet betoveren ende verblinden, op dat ghy metten blinden Leytsman niet en vallet inden gracht der Hellen, daer voor oock hem soo hy noch boetvaerdich is, wil behoeden de mensch-lievende Godt door zijnen lieven Soone ons alder eenighe ende ware Salichmaecker Jesus Christus onsen Heere, Amen.

"""Klocke-gheslagh."""